బిన్‌ లాడెన్ ఆచూకీ కనుగొనటంలో సిఐఏకు సాయపడ్డ డాక్టర్ షకీల్ అఫ్రిది... అమెరికాలో హీరో, పాకిస్తాన్‌లో ద్రోహి

అల్-ఖైదా నాయకుడు ఒసామా బిన్‌లాడెన్‌ ఆచూకీ తెలుసుకోవటానికి అమెరికాకు సాయం చేశాడన్న ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న పాకిస్తాన్ డాక్టర్ షకీల్ అఫ్రిది విడుదల కోసం దాఖలైన అప్పీలు మీద పెషావర్ హైకోర్టు బుధవారం విచారణ చేపట్టనుంది.

ప్రపంచంలో మోస్ట్ వాంటెడ్ ఉగ్రవాదిగా పేరుపడ్డ బిన్ లాడెన్‌ను అమెరికా ప్రత్యేక సైనిక బలగాలు వేటాడి చంపిన 2011 నాటి ఆపరేషన్‌లో డాక్టర్ ఆఫ్రిది పాత్రకు సంబంధించి ఆయన మీద ఇంతవరకూ అధికారికంగా ఆరోపణలు నమోదు చేయలేదు.

ఈ కేసులో బహిరంగ కోర్టు విచారణ చేపట్టనుండటం ఇదే మొదటిసారి. తనకు నిష్పాక్షిక విచారణను నిరాకరిస్తున్నారని ఈ డాక్టర్ ఆది నుంచీ వాపోతున్నారు.

ఆయనను జైలులో పెట్టటం పట్ల ఆగ్రహం వ్యక్తమైంది. ఆయనకు పాకిస్తాన్ 33 సంవత్సరాలు జైలుశిక్ష విధించింది. దీనిపై అమెరికా తన నిరసన తెలుపుతూ.. పాకిస్తాన్‌కు తాను అందిస్తున్న సాయంలో 3.3 కోట్ల డాలర్లు (ఆ డాక్టర్‌కు విధించిన ఒక్కో సంవత్సరం జైలు శిక్షకు 10 లక్షల డాలర్ల చొప్పున) కోత విధించింది.

అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనల్డ్ ట్రంప్ 2016లో అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారంలో మాట్లాడుతూ తాను ఎన్నికైతే డాక్టర్ అఫ్రిదిని ''రెండు నిమిషాల్లో'' విడుదల చేయిస్తానని హామీ ఇచ్చారు. కానీ అది జరగలేదు.

ఈ డాక్టర్‌ను అమెరికాలో ఒక హీరోగా పరిగణిస్తుంటే.. పాకిస్తాన్‌లో చాలా మంది ఆయనను ఒక ద్రోహిగా చూస్తారు. అమెరికా నేవీ సీల్స్ బలగాలు ఎటువంటి ప్రతిఘటనా లేకుండా పాకిస్తాన్‌లోకి గగన మార్గంలో వచ్చి.. అమెరికాపై 9-11 దాడుల సూత్రధారి అయిన బిన్ లాడెన్‌ను చంపి, అతడి మృతదేహాన్ని కూడా తీసుకెళ్లగలగటం పాక్‌కు తలవంపులు తెచ్చిందని.. అందుకు డాక్టర్ అఫ్రిది కూడా కారణమని వారు భావిస్తుంటారు.

అంతేకాదు.. పాకిస్తాన్ భద్రతా విధానాన్ని నిర్వహించే సైన్యానికి బిన్ లాడెన్ తమ దేశంలోనే ఉన్నాడన్న విషయం తెలుసా అనే ఇబ్బందికర ప్రశ్నలకు కూడా అది తావిచ్చింది.

తీవ్రవాద ఇస్లాం మీద అమెరికా సారథ్యంలో జరుగుతున్న పోరాటంలో పాకిస్తాన్.. అసహనంగానే భాగస్వామిగా కొనసాగుతోంది.

ఎవరీ షకీల్ అఫ్రిది?

డాక్టర్ అఫ్రిది గిరిజిన జిల్లా ఖైబర్‌లో ఉన్నతస్థాయి వైద్యుడు. ఆరోగ్య విభాగానికి అధిపతి. అమెరికా నిధులతో చేపట్టిన అనేక రోగనిరోధక చర్యల (వాక్సినేషన్) కార్యక్రమాలకు సారథ్యం వహించారు.

ప్రభుత్వ ఉద్యోగిగా హెపటైటిస్ బి వ్యాక్సినేషన్ కార్యక్రమాన్ని ఆయన ప్రారంభించారు. సైనిక పట్టణమైన అబోటాబాద్‌లో కూడా ఈ కార్యక్రమాన్ని అమలుచేశారు. అక్కడ సైన్యం నీడలోనే బిన్ లాడెన్ జీవిస్తున్నట్లు వెల్లడైంది.

ఇది నిర్ధారించుకోవటం కోసం అబోటాబాద్‌లోని ఆ ఇంట్లో నివసిస్తున్న పిల్లల రక్త నమూనా సేకరించాలని అమెరికా నిఘా విభాగం భావించింది. ఆ రక్త నమూనాలకు డీఎన్‌ఏ పరీక్షలు చేసి వారు లాడెన్ బంధువులా కాదా అనేది తేల్చాలన్నది ఉద్దేశం.

డాక్టర్ అఫ్రిది సిబ్బందిలో ఒకరు ఆ ఇంటికి వెళ్లి రక్తం నమూనా సేకరించారని భావిస్తున్నారు. అయితే.. తమ లక్ష్యాన్ని నిర్ధరించుకోవటంలో అమెరికా విజయవంతం కావటానికి ఇది సాయపడిందా లేదా అన్నది తెలియదు.

బిన్ లాడెన్‌ను అమెరికా బలగాలు చంపిన 20 రోజుల తర్వాత 2011 మే 23న డాక్టర్ అఫ్రిదిని అదుపులోకి తీసుకున్నారు. ఆ సమయంలో ఆయన వయస్సు 50 ఏళ్లకు దగ్గరపడుతోంది.

ఆయన 1990లో ఖైబర్ మెడికల్ కాలేజీలో వైద్య విద్యలో పట్టభద్రులయ్యారనే విషయం మినహా.. ఆయన వ్యక్తిగత జీవితం గురించి పెద్దగా తెలియదు. ఆయనను అరెస్ట్ చేసినప్పటి నుంచీ.. తమపై తీవ్రవాదులు దాడులు చేస్తారనే భయంతో ఆయన కుటుంబం రహస్యంగా జీవిస్తోంది.

ఆయన భార్య అబోటాబాద్‌లో ప్రభుత్వ పాఠశాల ప్రిన్సిపల్‌గా పనిచేసేవారు. ఈ దంపతులకు ఇద్దరు కొడుకులు, ఒక కూతురు - మొత్తం ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు.

డాక్టర్ అఫ్రిది అమెరికా నిఘా సంస్థ కోసం పనిచేశారని అమెరికా అధికారులు 2012 జనవరిలో బహిరంగంగా అంగీకరించారు.

కానీ.. సీఐఏ కోసం పనిచేయటంలో తన పాత్ర ఎంత అనేది ఆయనకు ఎంతవరకూ తెలుసుననే అంశం మీద స్పష్టత లేదు. లాడెన్‌ను అమెరికా బలగాలు చంపిన ఉదంతం మీద విచారణ జరిపిన అబోటాబాద్ కమిషన్ ఎదుట వాంగ్మూలం ఇచ్చిన డాక్టర్ అఫ్రిది తన పాత్ర గురించి ఏమీ చెప్పలేదు.

సీఐఏ డాక్టర్ అఫ్రిదిని రిక్రూట్ చేసుకున్నపుడు.. వారి ఆపరేషన్ లక్ష్యం ఎవరన్నది ఆయనకు తెలియదని పాకిస్తాన్ దర్యాప్తు నివేదిక పేర్కొంది.

ఏ నేరం కింద దోషిగా శిక్షించారు?

మొదట దేశద్రోహం ఆరోపణలు చేసినా కూడా.. చివరికి లష్కర్-ఎ-ఇస్లాం అనే నిషిద్ధ తీవ్రవాద సంస్థకు నిధులు సమకూర్చటం ద్వారా నేరం చేశారని నిర్ధారించి 2012 మేలో జైలు శిక్ష విధించారు.

ఆ సంస్థ ఇప్పుడు పనిచేయటం లేదు. దానితో సంబంధాలు ఉన్నాయంటూ డాక్టర్ అఫ్రిదికి 33 సంవత్సరాల జైలుశిక్ష విధించింది ఒక ట్రైబల్ కోర్టు. దీనిపై అప్పీలు చేయగా శిక్షను 23 సంవత్సరాలకు తగ్గించారు.

నిషిద్ధ సంస్థకు చెందిన తీవ్రవాదులకు అత్యవసర వైద్య చికిత్స అందించారని, ఆయన సారథ్యంలో ఉన్న ప్రభుత్వ ఆస్పత్రుల్లో ఆ సంస్థ సమావేశాలు జరుపుకోవటానికి అనుమతించారని కూడా డాక్టర్ అఫ్రిది మీద అభియోగాలు మోపారు.

ఈ ఆరోపణలను ఆయన కుటుంబం తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది. ఆ తీవ్రవాద బృందానికి ఆయన చెల్లించిన డబ్బులు ఏవైనా ఉంటే.. 2008లో ఆ గ్రూపు తీవ్రవాదులు ఆయనను కిడ్నాప్ చేసినపుడు వారి చెర నుంచి విడుదల కావటం కోసం చెల్లించిన పది లక్షల పాకిస్తానీ రూపాయలు (6,375 డాలర్లు) మాత్రమేనని ఆయన తరఫు న్యాయవాదులు చెప్తున్నారు.

డాక్టర్ అఫ్రిది 2012లో జైలు నుంచి ఫాక్స్ న్యూస్‌తో మాట్లాడుతూ.. పాకిస్తాన్ నిఘా విభాగం తనను కిడ్నాప్ చేసి హింసించిందని చెప్పినట్లు వార్తలు వచ్చాయి.

ఏడాది తర్వాత ఆయన చేతితో రాసిన ఒక లేఖను తన న్యాయవాదులకు రహస్యంగా పంపించగలిగారు. తనకు న్యాయం నిరాకరించారని అందులో పేర్కొన్నారు.

మరి.. అమెరికాకు సాయం చేశారన్న అభియోగాలు ఎందుకు నమోదు చేయలేదు?

ఈ విషయంలో అంత స్పష్టత లేదు. కానీ.. బిన్ లాడెన్ ఉదంతం పాకిస్తాన్‌కు చాలా ఇబ్బందికరమైన పరిస్థితిని సృష్టించింది.

అది తమ సార్వభౌమాధికారాన్ని ఉల్లంఘించటమేనని అధికారులు ఆగ్రహంగా ఉన్నప్పటికీ.. అల్-ఖైదా వ్యవస్థాపక నాయకుడు కొన్నేళ్లుగా తమ దేశంలోనే పెద్ద గోడల మధ్య గల మూడంతస్తుల భవనంలో నివసిస్తున్నాడన్న విషయం తమకు తెలియదని ఇంటెలిజెన్స్ సర్వీసెస్ బహిరంగంగా ప్రకటించాల్సి వచ్చింది.

అమెరికా అధ్యక్ష భవనంలో నాటి ఉగ్రవాద వ్యతిరక విభాగం అధిపతి జాన్ బ్రెనాన్.. పాకిస్తాన్‌లో బిన్ లాడెన్‌కు మద్దతు వ్యవస్థ లేదని భావించలేమని ఆ సమయంలో పేర్కొన్నారు. ఆ ఆరోపణను పాక్ తిరస్కరించింది.

కానీ.. అమెరికా ఆపరేషన్‌లో డాక్టర్ అఫ్రిది పాత్ర మీద అభియోగాలు నమోదు చేయటం మరింత అప్రదిష్ట కలిగించే వ్యవహారం.

డాక్టర్ అఫ్రిది కేసు మీద ఇప్పుడు విచారణ ఎందుకు?

ఇప్పటివరకూ న్యాయ ప్రక్రియ బ్రిటిష్ కాలపు ఫ్రాంటియర్ క్రైమ్స్ రెగ్యులేషన్స్ చట్టాల కింద జరిగింది. అఫ్ఘానిస్తాన్ సరిహద్దు వెంట గల పాక్షిక స్వయంప్రతిపత్తి గల ఫెడరల్లీ అడ్మినిస్టర్డ్ ట్రైబల్ ఏరియాస్‌ గత ఏడాది వరకూ ఈ చట్టం కిందే ఉండేవి.

ఆ గిరిజన కోర్టులకు పాలనా అధికారులు సారథ్యం వహించేవారు. వారికి గిరిజన పెద్దల మండలి సాయంగా ఉండేది. వీరు చట్టపరమైన ప్రక్రియను అనుసరించాలన్న కట్టుబాటు లేదు.

ప్రజల దృష్టిలోకి రాకుండా డాక్టర్ అఫ్రిది వ్యవహారాన్ని నడిపించటానికి దానిని సౌకర్యవంతంగా పరిగణించారు.

కానీ.. గత ఏడాది ఈ గిరిజన ప్రాంతాలను పొరుగునున్న ఖైబర్ పఖ్తున్ఖ్వా ప్రావిన్స్‌లో విలీనం చేయటంతో ఈ కేసులు పాకిస్తాన్ సాధారణ కోర్టులకు బదిలీ అయ్యాయి.

డాక్టర్ అఫ్రిది కేసులో బుధవారం జరిగే విచారణ తర్వాత.. ఆయనకు విధించిన శిక్షను తగ్గించటమో పెంచటమో జరగవచ్చు.

ఆయనను గత ఏడాది పెషవార్ జైలు నుంచి పంజాబ్‌లోని ఒక జైలుకు తరలించారు. దీంతో ప్రస్తుతం అమెరికాలో జైలులో ఉన్న అల్-ఖైదా నాయకుడు ఆఫియా సిద్దిఖీని పాకిస్తాన్‌కు అప్పగించేట్లయితే డాక్టర్‌ అఫ్రిదిని విడుదల చేసే అవకాశం ఉందన్న మాటలూ వినిపిస్తున్నాయి.

ఇవి కూడా చదవండి:

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)