Uchaguzi unakuja wakati ambapo Kenya inapitia nyakati ngumu sana za kiuchumi.
Kwa hivyo Wakenya wanatafuta serikali ambayo itabadilisha utajiri wao kwa muda mfupi hata inapoweka mifumo ya ustawi katika siku zijazo. Kwa sababu ya uhaba wa pesa katikati ya janga la Covid-19, serikali ilimaliza, mnamo Desemba 2020, msamaha wa ushuru wa mapato ambayo ilikuwa imetoa kwa watu katika vitengo vya ushuru wa chini na kusitisha mpango wa uhamishaji pesa iliyokuwa imeanzisha kusaidia walio hatarini zaidi kupitia janga hili.
Mwezi Juni mwaka huu, mfumuko wa bei ulikuwa asilimia 7.9 ikilinganishwa na asilimia 6.3 wakati huo huo mwaka jana. Hii ilikuwa ni idadi ya juu zaidi nchini kuwahi kurekodi tangu Agosti 2017 wakati ilikuwa asilimia 8, inaonyesha takwimu kutoka Ofisi ya Kitaifa ya Takwimu ya Kenya. Hii kwa wakati bei ya mafuta imepanda kwa asilimia 16 katika muda wa miezi sita, na athari inayoonekana katika sehemu nyingi za uchumi licha ya ruzuku ya serikali.
Bei za vyakula na bidhaa nyingine za kimsingi zimepanda kwa kiasi kikubwa. Gharama ya vyakula na vinywaji imeongezeka kwa wastani wa asilimia 12 ikilinganishwa na Juni mwaka jana, wakati nyumba, gesi na umeme ni ghali zaidi kwa asilimia saba. Baadhi ya vyakula vya msingi ambavyo bei yake ni kubwa zaidi ni mafuta ya kupikia (asilimia 52), unga wa ngano 44 (asilimia 44), unga wa mahindi (asilimia 24), maziwa (asilimia 19), na korongo na mkate (asilimia 12)).
Nani yuko kwenye kinyang'anyiro cha kuiongoza Kenya ?
Fahamu zaidi kuwahusu wagombea urais wa Kenya
Chagua mgombea ili kutazama wasifu wake
Raila Amollo Odinga
Muungano wa Azimio la Umoja
Mgombea huyo mwenye umri wa miaka 77 ni mhandisi aliyesomea Chuo Kikuu cha Ufundi cha Magdeburg (sasa kinajulikana kama Chuo Kikuu cha Otto-von-Guericke Magdeburg) nchini Ujerumani.
Anawania kiti cha urais kwa tikiti ya Azimio la Umoja One Kenya Coalition Party.
Hili litakuwa jaribio lake la tano baada ya kugombea katika: 1997, 2007, 2013 na 2017.
Bw Odinga alikuwa mmoja wa wapiganiaji wa demokrasia ya vyama vingi nchini Kenya. Alikamatwa, akafungwa na wakati fulani akaenda uhamishoni kwa sababu ya kupigania haki hiyo
Aliwahi kuwa Waziri Mkuu, kuanzia 2008-2013.
Odinga alihusika kufanikisha miradi mikubwa iliyotekelezwa na serikali ya Kibaki, kama vile miradi ya umeme vijijini na barabara.
Kuafikia ukuaji wa uchumi wa tarakimu mbili kupitia uwekezaji katika biashara ndogo ndogo na sekta ya viwanda.
Utoaji wa huduma bora za afya kwa wote.
Utoaji wa vifaa vya michezo na burudani kwa ukuaji wa kimwili, kiakili, kijamii, kimaadili na maendeleo ya watu.
Kufuatia jaribio la mapinduzi ya Agosti 1, 1982, Raila Odinga alikamatwa na kukabiliwa na mashtaka kadhaa, yakiwemo ya uhaini ambayo alizuiliwa bila kufunguliwa mashtaka. Tume ya Ukweli ya Haki na Maridhiano iliambiwa mwaka 2011 kwamba Odinga alikuwa na mawasiliano na mpangaji mkuu wa mapinduzi hayo. Odinga amekana kuhusika kila mara. - Makavazi ya Kitaifa ya Kenya.
William Samoei Ruto
Muungano wa Kenya Kwanza
Mgombea huyu mwenye umri wa miaka 55 ana Shahada ya Uzamifu/PhD katika Ikolojia ya Mimea na BSc katika Botany na Zoology kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi.
Anawania kiti cha urais kwa tikiti ya chama cha United Democratic Alliance ( chenye mafungamano na Kenya Kwanza).
Aliongoza Vuguvugu la vijana la Youth for Kanu '92 (YK'(92).
Wizara yake iliorodheshwa kama inayofanya bora zaidi serikalini alipokuwa Waziri wa Kilimo.
Alihudumu kama Naibu Rais wa kwanza wa Kenya chini ya katiba mpya ya 2010.
Alihudumu kama mbunge wa eneo bunge la Eldoret Kaskazini kuanzia 1997-2007.
Kutenga $424 milioni kila mwaka kwa biashara ndogo ndogo za kati.
Kuanzisha mfuko wa elimu wa kitaifa ili kukidhi gharama zisizo za masomo.
Tekeleza kikamilifu sheria ya usawa wa kijinsia ya thuluthi mbili katika uteuzi wa kisiasa na kutenga nusu ya baraza lake la mawaziri kwa wanawake.
Mnamo 2008, Mahakama Kuu ya Kenya iliamuru Naibu Rais William Ruto kusalimisha shamba la ekari 100 na kulipa $ 62,500 kwa Adrian Muteshi, mkulima ambaye alimshtaki kwa kuchukua mali hiyo baada ya uchaguzi wa 2007. - Kenya Law
Mnamo 2011, Bw Ruto alikabiliwa na kesi kwa makosa matatu dhidi ya binadamu: Mauaji, uhamisho wa watu kwa lazima na mateso ya watu katika Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu. Miaka mitano baadaye mahakama ilisitisha kesi hiyo kwa msingi kwamba - ushahidi wa upande wa mashtaka ulikuwa dhaifu. -ICC
George Wajackoyah
Chama cha Roots
Profesa huyo mwenye umri wa miaka 61 ana shahada ya uzamili katika sheria kuhusu maendeleo kutoka Chuo Kikuu cha Warwick na shahada ya uzamili , sheria (sheria za Marekani kutoka Chuo Kikuu cha Baltimore.
Bw Wajackoyah anawania kiti cha urais kwa tiketi ya Chama cha Roots Party.
Alihudumu kama Inspekta katika idara ya usalama ya Special branch wakati wa utawala wa marehemu Rais Daniel Moi kabla ya kulazimika kutorokea ng'ambo ili kuepuka kufunguliwa mashtaka na mamlaka.
Yeye ni mshirika katika kampuni ya mawakili aliyoianzisha mwaka wa 2018.
Alifunnza somo la sheria na uchumi katika vyuo vikuu vya Marekani, Uingereza na Kenya.
Kuhalalisha matumizi ya kiviwanda ya bangi
Badilisha siku za kazi hadi Jumatatu hadi Alhamisi.
Huduma ya afya ya bure na msaada kwa wazee, walio hatarini na wajawazito
David Mwaure Waihiga
Chama cha Agano
David Mwaure anawania kiti cha urais kwa tiketi ya Chama cha Agano.
Ni kiongozi wa Chama cha Agano.
Alihitimu na shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi na ana Shahada ya Uzamili katika masomo ya uongozi.
Yeye ni wakili mkuu na amehudumu kama mwanasheria kwa zaidi ya miongo mitatu.
Ana kampuni ya uwakili na amewania viti mbalimbali vya kisiasa.
Ilianzishwa chama cha Agano mwaka 2006.
Kupambana na ufisadi uliokithiri.
kuunda nafasi za ajira.
Kurejesha mali ya Kenya iliyofichwa nje ya nchi.
Pata maelezo zaidi kuhusu sera za wagombea urais hapa
Nchi hiyo pia imeathiriwa vibaya na ukame unaoangamiza kwa sasa Pembe ya Afrika. Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya Kuratibu Masuala ya Kibinadamu inakadiria kuwa Wakenya milioni 2.9 wanahitaji msaada wa haraka wa chakula kwa sababu ya ukame. Wiki tatu kabla ya uchaguzi serikali ilitangaza kuwa itatoa ruzuku kwa wasaga nafaka ambayo ingepunguza bei ya mahindi kwa nusu.
2.Nchi kubwa kiuchumi katika kanda inayopitia wakati mgumu
Kenya ni nchi ya pili kwa uchumi mkubwa katika Afrika Mashariki ikiwa na Pato la Taifa (GDP) la zaidi ya $110 bilioni. Ethiopia inaongoza katika eneo hilo kwa Pato la Taifa la dola bilioni 111.
Hata hivyo, Kenya ina Pato la Taifa kwa kila mtu la $2,007, mara mbili ya Ethiopia ambayo inafikia $944.
Pato la Taifa hupima thamani ya fedha ya bidhaa na huduma zinazozalishwa nchini katika kipindi mahususi huku Pato la Taifa kwa kila mtu ni pato la taifa likigawanywa na idadi ya watu wa katikati ya mwaka.
Kilimo ni uti wa mgongo wa uchumi, kikichukua zaidi ya tano (asilimia 22) ya Pato la Taifa. Sekta nyingine muhimu ni sekta ya viwanda na fedha na bima, ikiwa na asilimia saba kila moja. Kilimo na viwanda ambavyo pia ni waajiri wakuu vimefanya vibaya katika miaka michache iliyopita hivyo kuviweka katikati ya kampeni za uchaguzi.
3. Mgogoro wa deni la umma
Hali ya deni la Kenya ni mojawapo ya sababu ambazo zimelaumiwa kwa nyakati ngumu za kiuchumi zilizopo. Deni la nchi lilifikia $72.6 bilioni (Ksh8.2 trilioni) mwishoni mwa mwaka jana, huku kila Mkenya akidaiwa $1,470, kutoka $499 mwaka wa 2013 Uhuru Kenyatta alipoingia mamlakani. Deni ni asilimia 68 ya Pato la Taifa, kutoka asilimia 38 mwaka 2013 ambapo Rais Kibaki aliliacha baada ya kurithi uwiano wa asilimia 64 miaka 10 iliyopita. Rais Kenyatta amekopa $56.7 bilioni (Ksh6.41 trilioni) ikilinganishwa na $13.5 bilioni za Kibaki (Ksh1.17 trilioni) na Moi'$8 bilioni (Ksh629.6 bilioni) muhula wa kwanza wa Kenyatta ofisini unachangia asilimia 44 ya pesa za utawala wake. alikuwa amekopa mwishoni mwa mwaka jana.
Kufikia ukuaji wa uchumi wa tarakimu mbili kupitia uwekezaji katika biashara ndogo ndogo na sekta ya viwanda.
Elimu Bure kwa wote.
Huduma ya afya bora kwa wote.
Uchumi
Kukuza sekta ya kilimo, mifugo, uvuvi na uchumi wa bluu hadi asilimia 30 ya Pato la Taifa.
Kuza bidhaa za "Zilizotengezwa Kenya" kwa kusaidia ukuaji wa biashara ndogo ndogo na za kati.
Mpango wa "Kaunti Moja, Bidhaa Moja" kutegemea utengenezaji kama injini ya uundaji wa utajiri na ajira.
Ufisadi
Kuboresha kwa haraka mamlaka ya kisheria na kiutawala.
Kuongeza kasi ya kurejesha mapato ya rushwa na uwepo wa fedha haramu.
Kutovumilia rushwa.
Madeni
Kupunguza kasi ya ulimbikizaji wa madeni.
Boresha sera za usimamizi wa madeni.
Kuendeleza mazungumzo ya msamaha wa madeni.
Ajira
Kutumia vizuri idadi kubwa ya vijana kwa ustawi
Kuboresha tija katika sekta ya viwanda na kusaidia uzalishaji wa ajira katika sekta hiyo.
Wekeza katika teknolojia zinazoibukia ambazo zitatoa fursa za ajira kwa vijana wa Kenya.
Kawi
Punguza gharama ya umeme.
Tathmini ushuru na kodi za bidhaa za petroli.
Kuongeze utafutaji wa mafuta na gesi kwenye nchi kavu na baharini.
Afya
Huduma ya afya bora kwa wote.
Kukuza uzalishaji wa ndani wa dawa na pembejeo nyingine zinazohusiana na afya.
Kuboresha mazingira ya kazi na malipo ya wataalamu wa afya.
Uhalifu na usalama
Kuhakikisha utekelezaji madhubuti wa mageuzi ya polisi.
Kuwafunza angalau maafisa sita wa polisi katika kila kituo cha polisi kushughulikia uhusiano wa polisi na vijana.
Boresha sheria na sera kuhusu usalama na usalama mtandaoni.
Elimu
Kutoa elimu bure kuanzia chekechea hadi chuo kikuu.
Toa mlo mmoja kwa siku kwa watoto wa chekechea na madarasa ya mwanzo ya shule za msingi
Kukuza uhusiano wa kufanya kazi kati ya taasisi za elimu na utafiti na viwanda.
Usambazaji wa maji
Wekeza na kukuza uvunaji wa maji ya mvua na udhibiti wa mafuriko.
Kupanua miundombinu ya mabwawa na umwagiliaji.
Kuongeza upatikanaji wa maji safi na salama kwa kila shule na boma
Gharama ya maisha
Tathmini gharama ya mafuta, unga na nishati katika siku 100.
Kuongeza uwezo wa kusambaza umeme na kupunguza upotevu wa gridi kutoka asilimia 23 hadi 10.
Weka mazingira wezeshi ya kupata chakula, mavazi, malazi na mahitaji mengine ya kimsingi kwa bei nafuu.
Roots Party of Kenya
Vipaumbele
Kuendesha serikali yenye faida kupitia kuhalalisha na kudhibiti utumiaji wa bangi kiviwanda
Kuunda majimbo 8 ambayo yatasimamiwa na serikali zao za shirikisho.
Sitisha katiba, ili kuwapa Wakenya fursa ya kuchagua sheria inayowafaa.
Uchumi
Uchumi wa saa 24 wa zamu ya saa nane, siku nne kwa wiki.
Kuongeza bajeti ya serikali kupitia mapato ya fedha za kigeni kutokana na mauzo ya katani ya viwandani.
Pata mapato kupitia ufugaji wa nyoka na kuuza nje nyama ya mbwa.
Ufisadi
Kuanzisha hukumu ya kifo inayotumika kwa watu wanaopatikana na hatia ya rushwa.
Kutovumilia rushwa.
Madeni
Lipa deni la Kenya haraka kwa mapato kutoka kwa kuhalalisha na usafirishaji wa bangi ya viwandani.
Mkopo huo utalipwa kwa awamu 30 kati ya Januari 2021 hadi Julai 2035.
Epuka madeni kwa kutumia mapato yaliyopatikana kutokana na kuhalalisha bangi ili kuongeza mapato ya serikali.
Ajira
Unda fursa za Uwekezaji na ajira kwa kuhalalisha bangi
Kawi
Tumia katani ya Viwanda kuzalisha nishati ya kibayolojia.
Kupunguza gharama ya nishati kwa kupunguza kodi na kushughulikia mzigo wa madeni.
Afya
Huduma za afya na lishe ya bure kwa wazee, walio katika mazingira magumu na wajawazito.
Boresha matibabu na udhibiti wa Alzheimer's, saratani, ugonjwa wa kupooza kwa ubongo na kifafa kwa kutumia moja ya bidhaa za katani za viwandani.
Kutanguliza utafiti na maendeleo katika kampuni za dawa zinazomilikiwa na Kenya.
Uhalifu na usalama
Kuwalipa polisi vizuri ili kupunguza rushwa.
Elimu
Wape wazazi chaguo la masomo ya nyumbani na kurahisisha mchakato wa usajili.
Boresha mfumo wa elimu wa CBC nchini Kenya.
Usambazaji wa maji
Kuboresha miundombinu ya majisafi na majitaka.
Gharama ya maisha
Tengeneza fursa za ajira na uwekezaji.
Punguza kodi na gharama ya nishati.
Chama cha Agano
Vipaumbele
Unda taasisi zitakazomaliza ubadhirifu wa fedha na kukomesha ufisadi.
Hakikisha kwamba haki za wasio na sauti na waliotengwa zinazingatiwa.
Punguzo la ushuru kwa Wakenya kusaidia kudhibiti gharama ya maisha.
Uchumi
Kupeleka bajeti kwa halmashauri za vijiji badala ya Hazina na Ikulu.
Weka mazingira mazuri kwa sekta binafsi na watu binafsi kuanzisha biashara.
Ufisadi
Fanya ripoti za Mkaguzi Mkuu wa Hesabu kuwa ushahidi wa msingi wa matumizi mabaya ya ofisi na msingi wa kuwashtaki watumishi wa umma walio wafisadi
Kesi zote za ufisadi zitashughulikiwa ndani ya miezi mitatu.
Tume ya Maadili na Kupambana na Rushwa kupewa mamlaka ya kuendesha mashtaka.
Madeni
Majadiliano kwa lengo la kupanga upya ulipaji wa deni na wakopeshaji.
Tumia fedha zilizopatikana kutokana na shughuli za kifisadi kulipa madeni ya nje.
Kurejesha fedha zilizofichwa nje ya nchi ili kusaidia kulipa deni la nje .
Ajira
Tekeleza sheria ya maudhui ya humu nchini kwa kuongeza kiwango cha juu cha kandarasi zinazotolewa kwa makampuni ya kigeni hadi zaidi ya $8.5 milioni (Ksh1 bilioni).
Punguzo la kodi kwa makampuni yanayoajiri wanawake na vijana.
Kuharakisha utekelezaji wa mpango wa Kanda Maalum ya Kiuchumi ili kuhimiza wageni,makampuni ya kuanzisha viwanda vya utengenezaji nchini Kenya.
Kawi
Kusaidia matumizi ya nishati ya jua nje ya gridi ya taifa.
Kufanya nishati kuwa bei nafuu kwa kushughulikia rushwa katika sekta ya nishati.
Afya
Unda tume ya kitaifa ya afya ili kudhibiti kupanda kwa gharama za afya.
Kutoa ruzuku kwa michango ya Mfuko wa Kitaifa wa Bima ya Afya kwa kila familia Kenya.
Uhalifu na usalama
Kuboresha maisha na mazingira ya kazi ya polisi.
Fanya vikosi vya usalama kuwa vya kisasa ili kuendana na uhalifu wa kisasa.
Punguza msongamano wa magereza na kuboresha hali ya maisha na kazi ya maafisa wa magereza
Elimu
Kuanzisha kipengele cha maadili katika mtaala.
Elimu ya bure katika ngazi zote.
Walimu wawezeshwe kidijitali kufanya kozi za kujiongeza masomo
Usambazaji wa maji
Maeneo kame kupokea maji ya bomba kwa ajili ya umwagiliaji.
Kuondoa tozo dhidi ya vifaa vyote vya kuvuna maji ya mvua.
Kukuza upandaji miti upya.
Gharama ya maisha
Msamaha wa jumla wa 50% kwa PAYE kwa Wakenya wote.
Kenya Kwanza Alliance
Vipaumbele
Tenga $427 milioni (Ksh50 bilioni) kila mwaka ili kutoa mikopo kwa biashara ndogo ndogo na za kadri kwa njia rahisi na inayotegemeka
Kurekebisha Mfuko wa Taifa wa Bima ya Afya ili kubadilisha mchango kwa familia/nyumba badala ya watu binafsi.
Mtandao wa bure ndani ya miaka mitano.
Uchumi
Komesha ushuru unaorudiwa
Fanya leseni ya biashara na eneo kuwa haki.
Weka sera thabiti ya ulinzi wa huduma za kifedha ili kuwalinda Wakenya dhidi ya wakopeshaji walaghai.
Ufisadi
Kuzipa uhuru taasisi zinazohusika na vita dhidi ya rushwa.
Taarifa za wafanyabiashara wanaofanya biashara na serikali kuwekwa wazi.
Shirikiana na nchi nyingine kusaidia kurejesha mali zilizoibiwa.
Madeni
Kuimarisha uwezo wa serikali wa kukopesheka kutoka nje na kuongeza upatikanaji wa mikopo nafuu, na kuacha vyanzo vya mikopo vya ndani kwa sekta binafsi.
Ajira
Wekeza kwenye kilimo ili kutengeneza ajira zaidi.
Anzisha Kituo cha Maendeleo ya Biashara cha MSME katika kila kata na bustani ya viwanda.
Kuanzisha kituo cha ukuzi wa biashara katika kila taasisi ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi Stadi.
Kawi
Weka mfumo wa kisheria wa kulinda hazina ya uimarishaji wa mafuta.
Unda vivutio vya kupitishwa kwa mifumo ya usafiri wa umma ya umeme katika miji na miji yote.
Kuharakisha maendeleo ya rasilimali ya kawi ya mvuke
Afya
Huduma ya afya ya msingi inayofadhiliwa kikamilifu.
Kuanzisha mfuko wa kitaifa wa magonjwa sugu.
Mfuko wa Taifa wa Bima ya Afya wa lazima.
Uhalifu na usalama
Imarisha uangalizi wa polisi na kuteua mchunguzi atakayezingatia ukiukwaji wa haki za binadamu kwa vijana.
Bima ya maisha kwa maafisa wa polisi iwapo watafariki wakiwa kazini.
Mfuko wa hisani wa kuchangia familia za maafisa walioaga dunia na wagonjwa mahututi.
Elimu
Lipia mafunzo ya ualimu kazini.
Tathmini mfumo wa sasa wa maendeleo ya kitaaluma kulingana na mitihani.
Kupunguza pengo la sasa la upungufu wa walimu 116,000 ndani ya miaka miwili ya kifedha.
Usambazaji wa maji
Maji yatapewa kipaumbele kwa ruzuku ya mradi/ufadhili wa masharti nafuu.
Hamisha mwelekeo kutoka kwa mabwawa makubwa hadi kwenye miradi ya maji ya kijamii huku msisitizo ukiwa katika kuvuna na kurejeleza
Gharama ya maisha
Kuongeza tija ya kilimo ili kupunguza gharama ya maisha.
Mwongozo huu ni muhtasari wa sera kuu zinazotolewa na kila chama.
End of Uchaguzi wa Kenya 2022: Vyama vinakuahidi nini?
Mikopo mingi ni ya nchi mbili au kutoka kwa benki za biashara na hati fungani za kimataifa ambazo huvutia riba kubwa. Uchina ndio chanzo cha saba katika kila $10 ya deni la nchi mbili za Kenya.
Wachambuzi wanasema kuwa fedha zilizokopwa zimetumika zaidi na miradi ya miundombinu inayohitaji mtaji ambayo haijachangia mapato ya haraka na uboreshaji wa maisha ya wananchi. Kwa mfano, Reli ya Standard Gauge iliyojengwa na China ilimgharimu mlipakodi dola bilioni 3.2 (Sh352 bilioni), zaidi ya mara tano ya fedha zilizotengwa kwa ajili ya kilimo katika bajeti ya 2022/2023. Kama matokeo ya kukopa kwa kukimbia, serikali hutumia karibu nusu ya mapato yake ya kila mwaka kulipia deni, haiishi kidogo kwa bidhaa na huduma za umma.
Naibu Rais William Ruto amejitenga na hali mbaya ya madeni ya nchi, akisema kwamba ukopaji mwingi ulitokea wakati wa muhula wa pili wa Kenyatta wakati rais alipoachana naye na kuanza kumsikiliza zaidi Bw Odinga. Madai haya ni ya kweli ingawa katika muhula wake wa kwanza Rais Kenyatta alipata zaidi ya mara mbili ya mtangulizi wake Mwai Kibaki alikusanya katika mihula miwili. Wagombea wote wawili wameahidi kushughulikia mzigo wa deni.
4. Idadi ya vijana Kenya
Theluthi moja ya Wakenya zaidi ya milioni 52 wana umri wa kati ya miaka 18 na 35. Wengi wao hawana kazi licha ya kuwa na ujuzi wa kujikimu wenyewe na familia.
Ni watu milioni 2.9 tu ndio wanaoajiriwa katika sekta rasmi, inayohusishwa na chanzo cha mapato cha uhakika kuliko ajira katika sekta isiyo rasmi. Hii ni asilimia 10 tu ya watu wazima. Biashara nyingi katika sekta muhimu kama vile viwanda na kilimo zimetatizika kutokana na gharama ya juu ya uzalishaji, na kusababisha kuachishwa kazi kwa watu wengi. Sehemu ya pato la taifa linalotokana na viwanda imepungua kwa kasi kutoka asilimia 8.7 mwaka 2017 hadi asilimia 7.2 mwaka 2021 huku ile ya sekta ya kilimo ikidorora. Hali hiyo imechochewa na janga la Covid-19 ambalo limewasukuma wengi zaidi kukosa kazi. Wagombea urais pamoja na wale wanaowania nafasi nyingine wameweka ukosefu wa ajira kwa vijana katika ujumbe wao wa kampeni.
5. Hatua katika elimu ya msingi
Elimu ni suala jingine kubwa katika uchaguzi. Bw Ruto alikuwa ameapa kufuta Mtaala wa Elimu wa (CBC) ulioanzishwa mwaka wa 2017 lakini amebadili uamuzi wake na kuahidi kuupitia na kuuboresha. Bw Odinga amesema kuwa atahifadhi miradi mikuu ya Rais Uhuru Kenyatta, ambayo ni pamoja na CBC.
Serikali ilianzisha Mpango wa Elimu ya Msingi Bila Malipo mwaka 2003 na kusababisha ukuaji wa ghafla wa uandikishaji. Takriban wanafunzi wote wanaojiandikisha kwa elimu ya shule ya msingi humaliza na kujiunga na shule ya upili, huku viwango vya kumalizia na vya mpito vikishika kasi mwaka wa 2020 kwa asilimia 95 na asilimia 91, mtawalia.
Licha ya kuanzishwa kwa elimu ya sekondari ya ruzuku mwaka 2008, wazazi wengi bado wanalipa ili watoto wao wapate elimu bora.
Lakini kwa ujumla, nchi ina viashiria vya kuvutia vya elimu, ikiwa ni pamoja na uwiano wa kitaifa wa wanafunzi na mwalimu ambao ni 1:39 na 1:29 kwa shule za msingi na sekondari za umma, mtawalia, dhidi ya 1:35 iliyopendekezwa sekondari na 1:40 katika shule za msingi. Shule. Hata hivyo, kutokana na ukosefu wa usawa katika mfumo huu, baadhi ya kaunti zina uwiano wa juu kati ya 1:50 na 1:80.
6. Wastani wa umri wa kuishi
Umri wa muda wa kuishi nchini Kenya wa miaka 64 ni moja wapo wa juu zaidi barani Afrika, ingawa hii ni chini sana kuliko ile katika sehemu zilizoendelea zaidi za ulimwengu. Umaskini unazuia watu wengi kupata huduma za afya na lishe. Mnamo mwaka wa 2018, serikali ilijaribu mpango wa Huduma ya Afya kwa Wote katika kaunti nne kati ya 47. Hili halijaongezwa na idadi kubwa ya Wakenya hulipa bili za matibabu wenyewe. Huduma za afya za bei nafuu ni suala kubwa katika uchaguzi huu na wagombea wa urais na ugavana wana nia ya kueleza ajenda zao kwa sekta ya afya.
7. Upatikanaji wa umeme na mtandao
Wakenya kwa ujumla wanapata umeme bora ikilinganishwa na watu wa mataifa mengine katika eneo hilo. Ufikiaji upo kwa asilimia 71, watu wengi wanaoishi katika baadhi ya maeneo ya vijijini bado hawajaunganishwa. Nchi inazalisha umeme hasa kupitia vituo vya umeme wa maji lakini inasambaa katika mitambo ya joto na upepo.
Licha ya urahisi wa kufikia, nchi hiyo ina umeme wa nne kwa bei ghali zaidi barani Afrika, kulingana na uchambuzi uliochapishwa na Globalpetrolprices. Hii imesababisha ongezeko la gharama ya uzalishaji na gharama ya maisha.
Kenya pia ni mojawapo ya nchi zinazoongoza barani Afrika katika Teknolojia ya Mawasiliano ya Habari. Mtandao umesifiwa kwa kuleta mapinduzi ya biashara, kuboresha utoaji wa huduma katika sekta ya kibinafsi na ya umma, na kuimarisha sauti za wananchi na mashirika ya kiraia nchini. Serikali imeweka seti ya sheria zinazodhibiti matumizi ya mtandao nchini.
Wagombea hao wa urais wameahidi kupunguza gharama ili kuwezesha kutumiwa kwa teknolojia ya habari na mawasiliano katika ukuaji wa uchumi.
8. Wakenya walio nje ya nchi
Kenya ina jamii yenye nguvu nje ya nchi, wengi wanafanya kazi na kutuma pesa nyumbani. Baadhi ya sekta zinazoongoza wanazofanyia kazi ni afya na kijamii, fedha na bima na elimu, kulingana na utafiti wa Benki Kuu ya Kenya.
Fedha zinazotumwa nje - pesa zilizotumwa na Wakenya wanaoishi nje ya nchi - ambazo zilifikia dola bilioni 3.6 mwaka jana zimepita mauzo yote ya nje na kuongoza kiasi cha fedha kinachoingizwa fedha za kigeni.
Marekani ni mwenyeji wa takriban asilimia 23 ya Wakenya wanaoishi nje ya nchi, ikifuatiwa na Uingereza (asilimia saba) na Umoja wa Falme za Kiarabu (asilimia sita). Kutokana na mchango wao mkubwa katika uchumi, kumekuwa na miito ya kuwa na miundo inayowezesha Wakenya wote walioko ughaibuni kupiga kura.
Tume ya uchaguzi inajitayarisha kuwa na wakenya wanaoishi nje ya nchi kupiga kura katika mataifa 12.
9. Kinyang'anyiro cha kupata kura
Ni mbio za farasi wawili, kama ilivyokuwa tangu uchaguzi mkuu wa 1997. Kinyang'anyiro cha kura zaidi ya milioni 22 kinamkutanisha Naibu Rais William Ruto na Raila Odinga, waziri mkuu wa zamani wa Kenya, ambaye Ruto aliunga mkono azma yake ya urais mwaka 2007.
Ili kuwa rais mgombea anahitaji asilimia 50 ya kura zote halali zilizopigwa pamoja na kura moja na kupata angalau asilimia 25 ya kura halali zilizopigwa katika angalau nusu ya kaunti 47.
Masuala makuu katika uchaguzi kama vile gharama ya juu ya maisha na ukosefu wa ajira kwa vijana yatatawala na wagombea wanayazungumzia katika kampeni zao. Hata hivyo, historia ya uchaguzi wa Kenya inaonyesha kwamba uhusiano wa kikabila na kijiografia bado una athari kubwa zaidi kwa matokeo.
Wapiga kura milioni 22.1 nchini wamesambaa katika mikoa minane. Rift Valley, yenye kaunti 14, inaongoza kwa wapiga kura milioni 5.3 waliojiandikisha. Eneo hilo ambalo anaishi Bw Ruto, ni mwenyeji wa mojawapo ya miji minne nchini Kenya. Idadi ya watu waliojiandikisha kupiga kura imeongezeka kwa asilimia 15 kutoka milioni 4.6 mwaka 2017, na kuifanya kuwa kanda yenye ongezeko la asilimia tatu.
Eneo la Mlima Kenya ni la pili kwa kuwa na wapigakura milioni 4.4 waliojiandikisha, sawa na asilimia nane kutoka milioni 4.1 mwaka wa 2017. Kanda hiyo, inayojumuisha kaunti 11 za Mashariki ya Kati na Juu, iliwapigia kura kwa wingi Bw Kenyatta na Bw Ruto mwaka wa 2017 na kura za maoni zimeonyesha kuwa. Bw Ruto anaongoza hapa.
Nyanza, ngome ya Bw Odinga inakuja katika nafasi ya tatu huku wapiga kura milioni 3.1 waliosajiliwa wakiwa wamesambaa katika kaunti sita. Idadi ya waliojiandikisha kupiga kura imeongezeka kwa asilimia 16 kutoka milioni 2.7 mwaka 2017.
Kaunti ya Jiji la Nairobi ina kapu la wapigakura milioni 2.4 waliosajiliwa, ikiwa ni asilimia saba kutoka milioni 2.3 mwaka wa 2017. Bw Odinga amekuwa akishinda kura nyingi katika mji mkuu wa nchi katika chaguzi tatu zilizopita na kura za maoni zinaonyesha yuko mbele ya Bw Ruto.
Katika eneo la Magharibi, ambalo ina kaunti nne, kuna takriban kura milioni 2.2 ambazo zitanyakuliwa. Huu ni ukuaji wa asilimia 15 kutoka milioni 1.9 waliojiandikisha kupiga kura 2017. Eneo hili ni kitovu cha wanachama wawili wakuu wa muungano wa Bw Ruto Musalia Mudavadi na Moses Wetangula. Bw Odinga anafanya kazi kwa karibu na viongozi wengine wakuu wa kisiasa ili kuhifadhi sehemu kubwa ya kura ambazo amepata katika chaguzi zilizopita.
Eneo la Pwani ambalo linasheheni mji wa Mombasa, jiji la pili kwa ukubwa nchini Kenya, lina wapiga kura milioni mbili waliojiandikisha, ikiwa ni asilimia 15 kutoka milioni 1.7 mwaka wa 2017. Ni eneo la Odinga, lakini Bw Ruto anaingia katika baadhi ya kaunti sita kupitia muungano na viongozi wengine wa eneo hilo na kampeni zinazoendelea. Kaunti hizo tatu za Mashariki ya Chini zina kapu la jumla la wapiga kura milioni 1.7 waliosajiliwa, ukuaji wa asilimia 12 kutoka milioni 1.5 mwaka wa 2017. Huu ni uti wa mgongo wa Kalonzo Musyoka ambaye kwa mara nyingine ni mmoja wa wahusika wakuu katika upande wa Bw Odinga.
Kanda ya Kaskazini-mashariki ina wapiga kura 900,000 waliojiandikisha katika kaunti tano, ambayo ni ya chini zaidi ya mikoa yote. Hata hivyo hii ni ukuaji mkubwa wa asilimia 26 kutoka 718,000 mwaka wa 2017 wakati Bw Odinga na Bw Kenyatta walipata kura karibu kwa usawa katika kaunti nyingi.
