Vita vya Ukraine Jukumu la NATO katika vita vya Ukraine ni nini?

Vyombo vya habari vya Finland na dunia vinamngoja Rais wa Ufini Sauli Niinistö atangaze rasmi nia ya Finland ya kujiunga na NATO leo.

Uswidi itatoa tangazo kama hilo kwa kushirikiana na Wafini.

Boris Johnson alisema Uingereza itaziunga mkono Sweden na Finland iwapo zitashambuliwa. Nchi zote mbili zinakusudia kujiunga na NATO na uamuzi utatolewa hivi karibuni.

Marekani imesema itaziunga mkono nchi hizo mbili hadi masuala ya NATO yatakapotatuliwa.

Wanachama wa NATO kwa sasa wanasafirisha silaha za mabilioni ya dola hadi Ukraine ili kukabiliana na uvamizi wa Urusi.

Nato ni nini?

Nato - Shirika la Mkataba wa Atlantiki ya Kaskazini - ni muungano wa kijeshi ulioundwa mwaka 1949 na nchi 12, ikiwemo Marekani, Canada, Uingereza na Ufaransa.

Wanachama walikubali kusaidiana iwapo kutatokea shambulio la silaha dhidi ya nchi yoyote mwanachama.

Lengo lake awali lilikuwa kukabiliana na tishio la upanuzi wa Urusi baada ya vita barani Ulaya.

Mnamo 1955 Urusi ya Soviet ilijibu NATO kwa kuunda muungano wake wa kijeshi wa nchi za Kikomunisti za Ulaya Mashariki, uliofahamika kama Mkataba wa Warsaw.

Kufuatia kuanguka kwa Muungano wa Kisovieti mwaka wa 1991, nchi kadhaa za zamani za Mkataba wa Warsaw zikawa wanachama wa Nato. Muungano huo sasa una wanachama 30.

Je, Uswidi na Ufini zitajiunga na NATO hivi karibuni?

Shirika la habari la Reuters limewanukuu wanadiplomasia ambao hawakutajwa wakisema kuwa Finland na Sweden zitakubaliwa katika NATO hivi karibuni.

Nchi zote mbili zimefanya kazi kwa karibu na muungano huo na haitachukua muda mrefu kupitisha sheria zake.

Katibu Mkuu wa NATO Jens Stoltenberg amesema iwapo Uswidi na Finland zitawasilisha taarifa, itaungwa mkono na shirika hilo na mchakato wa kujiunga nao utafanyika hivi karibuni.

Nchi hizo mbili kwa muda mrefu zimefuata sera ya kutoegemea upande wowote kijeshi.

Ikiwa watajiunga na NATO, idadi ya nchi wanachama itafikia 32.

Ufini inapakana na Urusi. Eneo la mpaka ni kilomita 1,340. Urusi hapo awali ilionya kwamba ingepokea "majibu ya kijeshi-kiufundi" ikiwa Finland na Uswidi zitajiunga na NATO.

Kwa nini NATO haipeleki wanajeshi Ukraine?

Ukraine sio mwanachama wa NATO, kwa hivyo shirika halina jukumu la kuilinda.

Mataifa ya NATO yanahofia kwamba iwapo yatatuma wanajeshi wake nchini Ukraine, huenda ikazusha mzozo mkubwa kati ya Urusi na Magharibi.

NATO inasema "itafanya kila juhudi kuunga mkono Ukraine," lakini lazima pia kuhakikisha kuwa vita havisambai zaidi ya Ukraine.

Vizuizi vya safari za ndege juu ya Ukraine haviwezekani kwa mtazamo huu.

Lakini NATO imekaribisha kuundwa kwa wanamgambo wapya wanne wa kimataifa huko Slovakia, Hungary, Bulgaria na Romania, ambayo inapakana na Ukraine.

Itaongeza ushawishi wa NATO katika eneo hilo.

Kwa nini Urusi inapingana na NATO?

NATO ilitoa uanachama wa Ukraine mwaka 2008. Mnamo 2014, Crimea ilichukuliwa na Ukraine ilianza kugeuza uso wake kwa NATO.

Hata hivyo, uanachama umezuiwa na upinzani wa Urusi.

Wakati Urusi ilipoivamia Ukraine, iliitaka NATO isijiunge na nchi hiyo, lakini shirika hilo liliikataa.

Kremlin inasema nchi za Ulaya Mashariki zinaingia katika nyanja ya ushawishi wa kisiasa wa Urusi na uanachama wa NATO. Ikiwa Ukraine itakuwa mwanachama wa NATO, itahisi kana kwamba NATO imeingia kwenye uwanja wake.

Rais wa Ukraine Zelensky amekiri kuwa Ukraine kwa sasa haiwezi kujiunga na NATO.

"Ni wazi kwamba Ukraine si mwanachama wa NATO. Hatuelewi hilo," alisema.

Je, Uingereza na nchi nyingine zilitoa silaha gani kwa Ukraine?

Katika siku za mwanzo za vita, nchi za NATO zilisafirisha silaha za kujihami hadi Ukraine.

Uingereza ilituma maelfu ya makombora ya vifaru vya NLAW na makombora ya kutungulia ndege ya Starstreak upande wa Ukraine.

Marekani ilitoa makombora ya Javelin na Stinger.

Slovakia imetoa mfumo wake wa ulinzi wa anga wa S-300, ambao unaweza kuharibu ndege kwa umbali wa kilomita 400. Marekani na Uturuki zimetuma ndege zisizo na rubani (UAVs).

Wanachama kadhaa wa NATO katika siku za hivi karibuni wametoa silaha zaidi na vifaa, ikiwa ni pamoja na mizinga ya kisasa ya masafa marefu. Hii itasaidia Ukraine kukabiliana na jeshi la Urusi. Pia kuna mipango ya kuongeza misaada ya kijeshi.

Marekani inatoa helikopta, mizinga na magari ya kivita.

Uingereza inatoa pauni milioni 300 za ziada kwa Ukraine, ikijumuisha magari ya kivita, vifaa vya vita vya redio na umeme, mifumo ya kuzuia makombora ya rada na vifaa vya kuona usiku.

Je, kuna wanajeshi wangapi wa NATO huko Ulaya Mashariki?

NATO tayari imekuwa na wanajeshi kutoka kaskazini mwa Bahari ya Baltic hadi mashariki mwa Romania.

Wanajeshi hawa walitumwa mnamo 2014 wakati Crimea ilichukuliwa na Urusi. Ilikuwa hatua ya tahadhari dhidi ya shambulio la Urusi.

NATO hadi sasa imetuma takriban wanajeshi 40,000 katika nchi zinazopakana na Ukraine na Urusi.

Vifaa vya ulinzi wa anga vinatayarishwa, na meli za kivita, zikiwemo meli zenye silaha, zinashika doria baharini.

Marekani inatuma wanajeshi wa ziada kwa wanachama wa NATO Estonia, Latvia, Lithuania, Poland na Romania. (EC)

Unaweza pia kusoma