Je, ndege za kivita za Marekani F-16 zitasaidia Ukraine kuishinda Urusi?

Je, ndege za kivita za Marekani F-16 zitasaidia Ukraine kuishinda Urusi?

Ukraine itatumia ndege za kivita za F-16 zilizopatikana kutoka nchi za Magharibi.

Ukraine itapokea ndege 65 za kivita kati ya 2024 na 2025.

Kwa miaka miwili iliyopita, viongozi wa Ukraine wamekuwa wakiomba nchi za Magharibi kusambaza ndege za kivita.

Baadhi ya wataalamu pia wamesema kukabidhiwa baadhi ya ndege za kivita za F-16 kwa Ukraine, hii inaweza kusababisha mabadiliko makubwa katika mashambulizi ya Ukraine dhidi ya Urusi.

Wakati Urusi ilipoanzisha vita dhidi ya Ukraine mnamo Februari 2022, Rais wa Ukraine Zelensky aliomba nchi za Magharibi zitoe ndege za kivita za F-16.

Alibainisha kuwa ndege hizo za kivita zinahitajika ili kuzuia ndege za kivita za Urusi kuingia katika ardhi ya Ukraine.

Nchi nne za Ulaya ambazo ni Ubelgiji, Denmark, Uholanzi na Norway zimeipatia Ukraine baadhi ya ndege za kivita za F-16 zilizonunuliwa kutoka Marekani.

Hata hivyo, Rais wa Marekani Joe Biden alifikiri kwamba kuipatia Ukraine ndege hizo za kisasa na zenye nguvu za kivita kungeikasirisha Urusi. Ilikuwa tu Agosti 2023 ambapo alitoa ruhusa kwa nchi za Ulaya kusambaza ndege hizi za kivita kwa Ukraine.

Nchi zote nne ambazo tayari zimeipatia Ukraine ndege za kivita za F-16 sasa zina ndege ya kivita ya juu zaidi ya Marekani, F-35, katika kikosi chao cha anga.

Ndege 10 za kwanza za kivita za F-16 zinaaminika kuwa ziliwasilishwa Ukraine mwishoni mwa Julai.

Kwa ujumla, nchi za Magharibi zimeahidi kuipatia Ukraine ndege 65 za kivita. Baadhi yake zinatarajiwa kuwasilishwa mwishoni mwa mwaka huu na nyingine mwishoni mwa 2025.

Kuchelewa kupeleka ndege za kivita nchini Ukraine hakukutokana na uhaba wa F-16. Profesa Justin Bronck anasema sababu ni ukosefu wa marubani wenye mafunzo ya kutosha. Yeye anafanya kazi katika taasisi ya Military Think Tank yenye makao yake London katika Taasisi ya Huduma ya Royal United.

Rubani lazima apitie mafunzo ya angalau miezi minne hadi mitano ili kumrusha mpiganaji huyu. Justin anasema inaweza kuchukua miaka kujifunza ufundi wote katika ndege ya kivita.

"Nchi ilitarajia nchi za Magharibi kutoa mafunzo hayo kwa mamia ya marubani wa Ukraine mara moja. Lakini hawana vifaa hivyo," aliongeza.

Je, Ukraine itatumiaje ndege za kivita za F-16?

Ndege za kivita za F-16 zilianza kutumika mwaka wa 1978. Ndege hizi za kivita ziliundwa ili kurusha makombora na kushambulia ndege za adui.

Ndege hizi za kivita husaidia wanajeshi kusonga mbele ardhini kwa kushambulia eneo la mpaka wa adui.

Hata hivyo, Phillips O'Brien anaripoti kwamba Ukraine itatumia ndege hizi za kivita kwa ajili ya ulinzi wake. Yeye ni profesa katika Idara ya Mafunzo ya Kimkakati katika Chuo Kikuu cha St. Andrews, Scotland.

Ndege za kivita za F-16 zimeundwa kuharibu makombora angani na kuanzisha mashambulizi ya kulipiza kisasi. Anapendekeza kwamba Ukraine inaweza kutumia ndege hizi kujilinda dhidi ya mashambulizi ya Urusi dhidi ya vikosi vya Ukraine na raia.

Alisema ndege hiyo inaweza kutumika pamoja na mfumo wa ulinzi wa makombora kutoka ardhini hadi angani ambao tayari upo nchini Ukraine.

Bronck anasema ndege za kivita za F-16 ambazo Marekani inakaribia kuwasilisha Ukraine ndizo za juu zaidi. "Ingawa si ya hali ya juu kiteknolojia kama ndege za kivita za hali ya juu zaidi nchini Marekani, zina uwezo wa kushambulia na kuharibu makombora na ndege zisizo na rubani za Urusi," alisema.

"Watu wa Ukraine watakaribisha ndege hizi za kivita ikiwa mashambulizi ya Urusi kwenye mitambo ya kuzalisha umeme na vituo vingine vya kupasha joto vinavyolinda watu kutokana na athari mbaya za majira ya baridi yanayokuja yatazuiwa," alisema.

F-16 zina uwezo wa kushambulia shabaha za ardhini kutoka angani. Prof. Bronk pia anasema kuwa hawa wanaweza kushambulia vituo vya kijeshi vya Urusi na vituo vya usambazaji wa silaha kutoka mbali sana.

Hata hivyo, "ndege hizi za kivita huenda zisiweze kutumika kutoa usaidizi unaohitajika kwa jeshi la Ukraine kwenye uwanja wa vita, kwa sababu jeshi la anga la Urusi lina nguvu sana. Ni vigumu kwa Waukraine kukaribia," anaonya.

Prof O'Brien anasema kuzuia mabomu ya Glide yaliyotumiwa kulenga wanajeshi na miji ya Ukraine ni changamoto kwa F-16.

Je, ndege za kivita za F-16 zitasaidia Ukraine kuishinda Urusi?

Kituo cha Mafunzo ya Kimkakati na Kimataifa (CSIS) chenye makao yake makuu nchini Marekani, kilisema katika ripoti kwamba Ukraine inahitaji silaha zaidi ya ndege 65 za kivita ili kuleta mabadiliko makubwa katika vita vinavyoendelea.

F-16 zitumike sio tu kujilinda dhidi ya mashambulizi ya anga ya Urusi lakini pia kushambulia vikosi vya anga vya Urusi kwenye mpaka na Ukraine.

Imetaja pia kuwa ndege na helikopta za Urusi zinazotumika katika uwanja wa vita zinapaswa pia kutumika kuhamisha mpaka.

Kwa mujibu wa ripoti hiyo, Jeshi la Wanaanga la Ukraine litaweza kutoa msaada unaohitajika katika vita dhidi ya Urusi iwapo tu litakuwa na mgawanyiko 12 wa jeshi la anga. "Ukraine itahitaji wapiganaji 216 wa F-16 kwa jumla, wapiganaji 18 kwa kila mrengo," ripoti hiyo ilisema.

Hata hivyo, Profesa Bronk alisema nchi za Magharibi zinaweza kuipatia Ukraine ndege za kivita za F-16 ambazo tayari zimekataliwa na kubadilishwa. Aliongeza, "Huu ni mwanzo tu. Itachukua muda mrefu kabla ya Ukraine kujumuisha F-16 katika jeshi lake la anga ili kukidhi mahitaji yake."

Imetafsiriwa na Lizzy Masinga