Kwanini Taliban inawarudisha wanawake waliotalikiwa kwa waume zao wa zamani?

Miaka mitatu baada ya Taliban kurejea madarakani, marekebisho yao ya mfumo wa sheria wa Afghanistan yana athari kubwa kwa maisha ya watu.

Taliban wanaripoti kwamba majaji wao sio tu wanazingatia sheria za sasa, wanarudi nyuma na kufanya kazi kwa muda wa ziada kurekebisha maamuzi ya hapo awali.

Katika mpango mkubwa, umma umepewa kifaa cha 'Rufaa Bila Malipo'.

Hii ilisababisha makumi ya maelfu ya kesi za kortini kusikilizwa tena chini ya Sharia ya Taliban (sheria ya Kiislamu).

Athari ni zaidi kwa wanawake. Baadhi ya talaka zinazotolewa chini ya utawala wa zamani hutangazwa kuwa batili na batili.

Hii inawalazimisha wanawake kurudi kwenye ndoa wasiyoitaka. Na majaji wanawake wametengwa na mfumo wa sheria.

"Wanawake hawana uwezo wala akili za kutosha kubembelezwa. Kwa sababu kulingana na kanuni zetu za Sharia kazi ya mahakama inahitaji watu wenye akili ya juu,'' inasema Taliban.

Wito wa kurejea mahakamani

Siku kumi baada ya Taliban kurejea mamlakani, Bibi Nastana mwenye umri wa miaka 20 alikuwa akimsaidia mama yke jikoni wakati baba yake alipokuja nyumbani ghafla.

Nastana alimsikia baba yake akimwambia kaka yake mkubwa na akawasogelea.

“Niliposikia jina langu, moyo ulianza kunidunda, machozi yakaanza kunitoka,” anasema Nastana.

Mahakama ya Taliban katika jimbo alilozaliwa la Uruzgan ilichukua kesi yake tena. Alipokea wito wa kufika mahakamani kuhusu kesi yake ya talaka.

Nastana aliolewa na mtu ambaye hakumpenda. Baba yake amekubali kumuoza binti yake kwa mwanaume fulani mara tu anapovunja ungo.

Nastana alikuwa na umri wa miaka saba wakati huo. Desturi hii inafuatwa ili kusuluhisha ugomvi wa familia. Inayojulikana kama 'ndoa mbaya', desturi hii inalenga kugeuza 'adui' wa familia kuwa 'rafiki'.

Hekmatullah alikuja kumchukua 'mkewe' nyumbani wakati Nastana alipokuwa na umri wa miaka 15. Lakini Nastana mara moja alifungua kesi ya kutengana. Hatimaye alipata uhuru wake tena.

“Niliambia mahakama mara kadhaa kwamba sikuwa na hamu ya kuolewa naye,” asema Nastana.

"Hatimaye nilishinda kesi hiyo baada ya takribani miaka miwili ya mapambano. Mahakama ilinipongeza na kusema 'Sasa umetalikiana na unaweza kuolewa na yeyote umtakaye'." Anasema.

Tafrija iliandaliwa kijijini kwake kuashiria hii. Chakula kilitolewa kwa marafiki na majirani kwenye msikiti wa eneo hilo.

Lakini mwaka mmoja baadaye Taliban walichukua madaraka. Aina kali ya Sharia (sheria ya Kiislamu) ilianzishwa haraka kote nchini.

Mume wake wa zamani, ambaye sasa ni mwanachama wa Taliban, aliiomba mahakama kubatilisha uamuzi uliotolewa chini ya serikali iliyopita.

Wakati huu Nastana aliwekwa nje ya kesi mahakamani kulingana na Sharia.

"Taliban walisema nisifike kortini kwa sababu ni kinyume na Sharia. Wakasema kaka yangu aniwakilishe badala yake," anasema Nastana.

"Walisema kwamba ikiwa hatutakubaliana na hili, watamkabidhi dada yangu (Hekmatullah) kwa nguvu," anasema Shams, kaka yake Nastana mwenye umri wa miaka 28.

Mahakama ilibatilisha uamuzi wa awali hata Shams alipomsihi hakimu kwamba uamuzi huo mpya ungeweka maisha ya dada yake katika hatari kubwa.

Nastana aliamuru kwamba arudi mara moja kwa mume wake wa zamani Hekmatullah.

Nastana aliwasilisha rufaa ili kupata muda wa kutoroka nchini. Nastana aliacha mji wake na kukimbilia nchi jirani na kaka yake.

Huko Uruskan, hakimu alikataa kuzungumza na vyombo vya habari. Hata hivyo, tulienda kwenye Mahakama ya Juu ya Taliban katika mji mkuu, Kabul, kutafuta majibu.

"Majaji wetu walichunguza kesi hiyo kutoka pande zote na wakatoa uamuzi kwa kumpendelea Hekmatullah," afisa wa habari wa Mahakama ya Juu Abdulwahid Haqqani alisema.

"Uamuzi wa awali wa utawala mbovu wa kubatilisha ndoa ya Hekmatullah na Nastana ulikuwa kinyume na sheria na sheria za ndoa kwa sababu Hekmatullah hakuwepo wakati wa kesi mahakamani," aliongeza.

Tulijaribu kuzungumza na Hekmatullah. Lakini hatukuweza kuwasiliana naye.

Kesi ya Nastana ni mojawapo ya kesi zipatazo 355,000 zinazodaiwa kutatuliwa tangu serikali ya Taliban ilipoingia madarakani Agosti 2021.

Kundi la Taliban linasema nyingi kati ya hizo ni kesi za jinai. Inaripoti kuwa takribani 40% ya kesi ni migogoro inayohusiana na ardhi na 30% inahusiana na masuala ya kifamilia ikiwa ni pamoja na talaka.

BBC haikuweza kuthibitisha takwimu hizi zilizotolewa na serikali ya Taliban.

Wanawake katika Mahakama

Taliban waliporudi madarakani, waliahidi kukomesha ufisadi wa siku za nyuma na kutoa haki.

Waliwaondoa majaji wote kwa utaratibu na kutangaza wanawake kutostahili kushiriki katika mahakama.

"Wanawake hawana uwezo wala akili za kutosha kubembelezwa. Kwa sababu kazi ya mahakama inahitaji watu wenye akili ya juu kulingana na kanuni zetu za Sharia," alisema Abdulrahim Rashid, mkurugenzi wa mambo ya nje na mawasiliano katika Mahakama Kuu ya Taliban.

Jaji wa zamani wa Mahakama ya Juu ya Afghanistan, Fawzia Amini ni mmoja wa majaji wanawake walioondolewa na kundi la Taliban. Anasema wanawake kama Nastana wanapaswa kulindwa chini ya sheria.

"Ikiwa mwanamke atampa talaka mumewe na hati za mahakama zinathibitisha hilo, ni jambo la mwisho. Mabadiliko ya serikali hayabadilishi maamuzi ya kisheria." Amini anasema.

Pia alisema kuwa kuwaondoa majaji wanawake kutakomesha ulinzi mpya wa kisheria kwa wanawake.

"Tulitekeleza jukumu muhimu katika mahakama. Moja ya mafanikio yetu ni 'Sheria ya Kutokomeza Ukatili Dhidi ya Wanawake' mwaka 2009. Pia tulifanyia kazi udhibiti wa makazi ya wanawake, Sheria ya Ulinzi wa Watu Masikini na Sheria ya Kuzuia Usafirishaji Haramu wa Binadamu," alisema. "anasema.

Baada ya kuhudumu katika kilele cha mfumo wa sheria wa Afghanistan kwa zaidi ya muongo mmoja, Jaji Amini alilazimika kuondoka nchini humo.

Wakati Taliban walipoingia madarakani, anasema, alipokea vitisho vya kuuawa kutoka kwa wanaume ambao alikuwa amewaadhibu hapo awali.

"Kanuni zetu za kiraia zina zaidi ya nusu karne. Imekuwepo tangu kabla ya kuanzishwa kwa Taliban," anasema Amini. "Sheria zote za kiraia na adhabu, ikiwa ni pamoja na sheria za talaka, zinatokana na Quran," anasema.

Taliban sasa wanasema kuwa watawala wa zamani wa Afghanistan hawakuwa waislamu vya kutosha.

Sharia

Katika Mahakama Kuu ya Taliban, tulioneshwa chumba ambamo rundo la hati za kesi za mahakama ziliwekwa kwenye rafu. Ilikuwa ni nafasi ndogo ya ofisi ambapo wafanyakazi wote wa serikali iliyopita na walioajiriwa wapya na Taliban walitumia madawati.

Pia tuliambiwa kuwa idara mpya ya mahakama imefungua tena kesi nyingi ambazo ziliamuliwa wakati wa utawala uliopita huku rufaa mpya zikiwasilishwa.

"Mahakama za awali zilifanya maamuzi kwa kuzingatia sheria za jinai na kiraia. Lakini sasa hukumu zote zinatokana na Sharia [sheria ya Kiislamu]," anasema Abdulrahim Rashid.

Taliban wanategemea zaidi sheria ya kidini ya Hanafi fiqh (fiqh). Ilianza karne ya 8. Ilifuatwa katika ulimwengu wote wa Kiislamu, pamoja na Milki ya Ottoman. Inafanyika katika nchi mbalimbali za Kiislamu hadi leo.

Tangu akimbilie nchi jirani, Nastana amekuwa akijificha chini ya mti kwenye njia ya miguu kati ya barabara mbili zenye shughuli nyingi. Anakaa akiwa ameshikilia hati zilizofungwa vizuri kwenye kifua chake. Hicho ndicho chanzo pekee cha utambulisho kama mwanamke huru asiye na kifungo cha ndoa.

"Niligonga milango mingi, ikiwa ni pamoja na UN, kuomba msaada. Lakini hakuna aliyesikia sauti yangu. Msaada uko wapi? Je, sina haki ya kuwa huru kama mwanamke?" anauliza Nastana.

Imetafsiriwa na Lizzy Masinga na kuhaririwa na Seif Abdalla