ਸਰ ਕਰੀਕ ਤੋਂ ਕਰਾਚੀ ਤੱਕ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਚਾਨਕ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਸ਼ਕੀਲ ਅਖ਼ਤਰ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਭਾਰਤ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸ, 'ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ 13 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ।
ਇਸ ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸੂਬੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰ ਕਰੀਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਤੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਰੱਖਿਆ ਮਾਹਰ ਇਸਨੂੰ 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਵੀ ਐਤਵਾਰ, 2 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਲ ਸੈਨਾ ਜੰਗ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 5 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣਗੇ।
ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਟੈਸਟਿੰਗ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਾਹਰ ਡੈਮੀਅਨ ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਕਸ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਹੁਣ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨੇਵੀ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨਲ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।"
ਇਹ ਉਹੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਓਵਰਲੈਪਿੰਗ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ , "ਭਾਵੇਂ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗਾ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਘਟਨਾ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ।"
ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਆਜ਼ ਸੋਹੇਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਰੀਟਾਈਮ ਐਕਸਪੋ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਐਕਸਪੋ ਵਿੱਚ 44 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 133 ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਜਲ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਐਡਮਿਰਲ ਨਵੀਦ ਅਸ਼ਰਫ ਨੇ ਕਰੀਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਡਮਿਰਲ ਨਵੀਦ ਅਸ਼ਰਫ ਨੇ ਇਹ ਦੌਰਾ ਸੰਚਾਲਨ ਤਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੜਾਕੂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਤਿੰਨ ਆਧੁਨਿਕ 2400 ਟੀਡੀ ਹੋਵਰਕ੍ਰਾਫਟ (ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ) ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਲਨ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।
ਬੁਲਾਰੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰ ਕਰੀਕ ਤੋਂ ਜੀਵਾਨੀ ਤੱਕ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਹਰ ਇੰਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਮਨੋਬਲ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ 2 ਤੋਂ 5 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਇੱਕ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਤਕਰੀਬਨ 6,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਗੇ। ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਖੇਤਰ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਰਹੇਗਾ। ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।"
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ 'ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰ ਕਰੀਕ ਇਲਾਕਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰ ਕਰੀਕ ਵਿਵਾਦ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਸਰ ਕਰੀਕ ਖੇਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ 96 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਦਲਦਲੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਦਾਅਵੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਭਾਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰ ਕਰੀਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਸਰ ਕਰੀਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੁਕਸਦਾਰ ਹਨ; ਇਸਦੇ ਇਰਾਦੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹਨ।"
"ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸਰ ਕਰੀਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।"
ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ 'ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਦੋਵੇਂ ਬਦਲ ਜਾਣਗੇ'।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਸਰ ਕਰੀਕ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਰੱਖਿਆ ਮਾਹਰ ਰਾਹੁਲ ਬੇਦੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕੱਛ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਰ ਕਰੀਕ ਸਥਿਤ ਹੈ।"
"ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਤਕਰੀਬਨ 96 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਨਦੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਅਜੇ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਇੱਥੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇਗੀ।
ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿੰਨਾਂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਇਨਾਤ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੈ।
ਮਾਹਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਝੜਪ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇਵਲ ਆਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਵਾਈਸ ਐਡਮਿਰਲ ਏਐੱਨ ਪ੍ਰਮੋਦ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਫੌਜੀ ਕਮਾਂਡ, ਪੱਛਮੀ ਨੇਵਲ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਈ ਕਮਾਂਡ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ 20 ਤੋਂ 25 ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼, 40 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਹਾਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਰਾਹੁਲ ਬੇਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਫ਼ੌਜੀ ਅਭਿਆਸ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਫ਼ੌਜੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।"
ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ੌਜ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਐਡਵਾਂਸ ਜਹਾਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਫੇਲ, ਸੁਖੋਈ 30 ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਰਾਹੁਲ ਬੇਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਦੋ ਮਕਸਦ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਫ਼ੌਜ, ਜਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣਾਉਣਾ।"
"ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।"
"ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਸਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸਾਲ ਮਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਐਡਵਾਂਸ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।"
'ਇਹ ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ ਇੱਕ ਰੁਟੀਨ ਅਭਿਆਸ ਹੈ'
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰੱਖਿਆ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਫੋਰਸ' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਵੀਨ ਸਾਹਨੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ 'ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ' ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਯੁੱਧ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਸਰ ਕਰੀਕ ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ।"
"ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਇੱਥੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪਰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਇਸ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਚੀਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜਿਬੂਤੀ (ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।"
"ਹੁਣ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਰੂਸ ਨੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ (ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਧਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜੰਗ ਹੋਵੇਗਾ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 2016, 2019 ਅਤੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਲੜਾਈਆਂ ਜਾਂ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਅਰਥ 'ਚੌਤਰਫ਼ਾ ਜੰਗ' ਹੈ।"
"ਭਾਰਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੁਟੀਨ ਐਕਸਰਸਾਈਜ਼ ਹੈ।
ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਇਹ ਜੰਗੀ ਅਭਿਆਸ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਨਿਊ ਨਾਰਮਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਊ ਨਾਰਮਲ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਧੀਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ ਆਏ ਹਨ।"
"ਨਵੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਆਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਿੰਨੋਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਦੁਸ਼ਮਣ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇੱਥੇ ਦੇਖੋਗੇ।"
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਵਾਈ ਅਭਿਆਸ ਲਈ 'ਨੋਟਿਸ ਟੂ ਏਅਰਮੈਨ' (ਐੱਨਓਟੀਏਐੱਮ) ਅਲਰਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਚੀਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਭੂਟਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
