Ebe dị icheiche ndị mmadụ na-arụ Inec aka na ntuliaka 2023

Ntuliaka ọkwa onyeisiala Naịjirịa abịala ma gaa, ụlọọrụ haziri ya bụ ntuliaka, bụ 'Independent National Electoral Commission' (Inec) akpọpụtakwala Bola Ahmed Tinubu dịka onyeisiala ọhụrụ ga-anọchi Onyeisiala Muhammadu Buhari n'ụbọchị 29 nke ọnwe Mee 2023.

Mana site n'ụbọchị e mere ntuliaka rue mgbe amalitere ngụkọ vootu, ruo ugbua, ụfọdụ ndị mmadụ na-ekwuputa ebe dị icheiche ha sị na ndị orụ Inec riri mperi nke ukwuu n'ụbọchị ntuliaka.

Ụfọdụ kwuru na emeghị ntuliaka na mpaghara ha, ebe ndị ọzọ kpesara na ndị ọrụ Inec enweghi akụrụngwa ntuliaka, nakwa akụrụngwa ezughi oke.

N'ebe ndị ọzọ, ọ bụ ndị obodo ahụ ji aka ha ga bute ndị Inec bata be ha ịhụ na ntuliaka gara n'ihu.

BBC Igbo nyochara mmehie ndị a nakwa akaebe ndị so ya pụta ihe were dekọọ ya n'akụkọ a, lee ka o si kwụrụ.

Ebidoghi ntuliaka n'oge

N'ihe ndị mmadụ bu n'obi karịa n'ebe Inec nọ bụ na ha abịaghị n'oge.

Ụfọdụ ndị mmadụ gara na soshal midia ịgosi iwe ha na Inec eruteghi n'ọgbọ ntụliaka ha n'oge.

Cheta na onyeisi ngalaba Inec bụ Mahmood Yakubu kwuru n'ozi o wepụtara n'ụbọchị Fraịde 24 Febụwarị na ntuliaka ga-amalite ebe elekere 8:30 nke ụtụtụ ma bịa na njedebe ebe elekere 2:30 nke ehihie.

N'ebe akpọrọ Amuvi Arochukwu n'Abia steeti, ọ bụ na mgbede ka ndị Inec ji rute n'obodo ha ma malite ntuliaka.

Ndị bi na mpaghara Amuwo Odofin, Ọkọta gwara BBC na ọ bụ ebe elekere asaa n'abali ka ha bidoro ntuliaka.

Etu a ka ọ dịkwa ebe dịgasi icheiche na Naịjirịa.

Ụfọdụ si na ha malitere tụwa vootu n'elekere 9 n'abalị.

Ebe ndị Inec abịaghị chaachaa

O nwere ụfọdụ ime obodo gwara BBC na emeghị ntuliaka chaachaa na mpaghara ha n'ihi na ndịọrụ Inec abịahị abịa.

Ebe ndị dịka Ahiazu Mbaise, Ọsụ, Ọlụ na Oru West dị n'Imo steeti.

Ndị obodo ndị ahụ gwara BBC na ndị Inec bịara mana ha ewetaghị akụwkọ e ji atụrụ Onyeisiala nakwa ngwaọrụ ha ndị ọzọ.

Mgbe BBC kpọrọ ndị Inec ha asị na ha ma maka obodo ndị ahụ mana ha ga-emecha tụọ vootu ha n'ụbọchị 26 Febụwarị.

Mana o nweghị onye hụrụ ndị Inec n'ụbọchị Sọnde dịka ha kwere na nkwa.

Ụfọdụ obodo ndi a kwuru na dịka nke a mechara, ụfọdụ hụrụ mpụtara ntuliaka a kpọrọ maka mpaghara ha n'isiụlọọrụ Inec n'Abuja.

Ụfọdụ n'ime ha malitere ịme ngagharị iwe maka nke a.

Ndị Ọsụ, Ọlụ na Oru West mere ngagharịiwe n'ụlọọrụ Inec n'Imo steeti n'ụbọchị Tuzde maka na ha kwuru na o nweghi ntuliaka mere na mpaghara ha mana ha nwere mpụtara n'aka ndị Inec.

Ha kwuru na ọ gbagwojuru ha anya etu ha siri nwee mpụtara mana ha emeghi ntuliaka ọbụla.

E nweghi akwụkwọ (result sheet) e ji ede mpụtara ntuliaka

N'ụbọchị ahụ kwa, akụkọ ọzọ na-apụta n'ụfọdụ ebe bụ na ndị ọrụ Inec bịara ọrụ enweghi akwụkwọ a kpọro 'result sheet' e ji edepụta mpụtara ntuliaka ma mdo ya n'ahụ aja n'ebe a nọrọ tụọ vootu.

N'otu ọgbọ ntuliaka dị n'Ikoyi Legọs ebe onye ntaakụko BBC gara, onye ọrụ Inec kwuru na ha ejighi ya bụ akwụkwọ bịa maka na enyeghi ha ya.

Okwu ọzọ selitere isi n'ebe ahụ bụ na mpụtara ntuliaka nke ọkwa onyeisiala enweghi ike banye n'ikuku dịka e si ezipu ndị ọzọ.

Onye ntaakụkọ BBC nọ ebe ihe ahụ mere kwuru sị "anyị nọ ebe ahụ site n'elekere 3 nke ehihie mgbe a tụchara vootu gafee elekere 6 nke mgbede ebe ndị ọrụ Inec na-anwa izipu ya bụ mpụtara gaa n'ọbaozi Inec, mana ọ gaghị" ka o kwuru.

Ọ sịkwa na ha zipuru mpụtara ntuliaka nke ndị ụlọmeiwu ukwu nakwa nke ndị ụlomeiwu nta ọ gaa siriri werere.

Ịtụfee vootu n'oke

N'ụbọchị Monde mgbe ngalaba Inec PDP, Action Alliance, ADC, Labour Party na ndị ọzọ agbajọọla mpụtara ntuliaka sị Ekiti steeti.

Iwe ha bụ na atụfere vootu oke nke pụtara 'over voting' na Bekee.

Dịka onyeisi Inec na steeti ahụ si kwuputa, ọ bụ APC meriri n'Ekiti.

Ọnụọgụgụ kacha nta kamgbe 1999

Ngụkọ Inec gosiri na ọnụọgụgụ ndị pụtara ịtụ vootu na ntuliaka 2023 bụ nke kacha nta kamgbe 1999.

Dịka ha si kwuo, vootu niile a tụrụ bụ 24, 965, 218.

Mana ihe BBC hụrụ na mpaghara dị icheiche eyighị afọ 2019 mgbe ọdọ ntuliaka tọgbọrọ chakoo, ebe ndị ọrụ Inec chegidere ndị mmadụ.

Ndị ọzọ a maama dịka Ngozi Okonjo-Iweala, hụkwara ya bụ ihe kọwara ọnụọgụgụ etu a: