'Pryderus' mai ond traean o bobl risg uwch sydd wedi cael brechiad ffliw

Mae'n amhosib darogan ar hyn o bryd a fydd y tymor ffliw eleni yn fwy difrifol na'r arfer, yn ôl prif feddyg Llywodraeth Cymru.

Yn ôl yr Athro Isabel Oliver, mae cynnydd yng nghyfraddau ffliw yn golygu fod y feirws ar hyn o bryd yn lledaenu ar lefel "cymedrol" a hynny, meddai, "yn unol â'r hyn rydym ni yn ei ddisgwyl mewn gaeaf cyffredin".

Ond mae'n rhybuddio ei bod hi'n amhosibl rhagweld i ba raddau y bydd cyfraddau yn cynyddu ymhellach neu a fydd math gwahanol o ffliw yn ymddangos a chreu heriau ychwanegol yn ddiweddarach yn y tymor.

O ganlyniad mae'n annog pobl sy'n gymwys i gael brechiad am ddim ar y gwasanaeth iechyd i wneud hynny.

Ond mae'r Prif Swyddog Meddygol yn "bryderus" mai dim ond tua un o bob tri pherson sydd â chyflyrau iechyd penodol sy'n cynyddu eu risg sydd wedi derbyn brechiad hyd yn hyn.

"Ar hyn o bryd mae ffliw yn cylchredeg ar lefelau y byddem yn eu disgrifio fel cymedrol - yn unol â'r hyn a fyddem yn ei ddisgwyl mewn gaeaf arferol," meddai.

"Fodd bynnag, mae'n bwysig cymryd camau oherwydd dydyn ni ddim yn gwybod pa mor bell y bydd ffliw yn parhau i gynyddu ac rydym yn cadw golwg gofalus ar hynny.

"Rydym yn agos iawn at y Nadolig ac rwy'n siŵr nad oes neb am fod yn yr ysbyty gyda ffliw dros y Nadolig... felly mae'n wirioneddol bwysig i'r rhai sy'n gymwys i gael brechiad dderbyn y cynnig."

Ychwanegodd: "Mae tua 860,000 o bobl yng Nghymru wedi derbyn brechiad - sy'n uwch na'r llynedd ond mae tipyn o le i wella.

"Yr hyn sy'n peri pryder i mi yw dim ond tua un o bob tri o bobl â chyflyrau iechyd penodol sydd wedi derbyn y cynnig - ac mae angen eu hatgoffa fod amser o hyd i gael brechiad."

Ond mae'r Athro Oliver yn dweud bod cyfraddau brechu yn uwch mewn grwpiau eraill.

Mae'n dweud fod dwy ran o dair o bobl 65+ oed wedi derbyn brechiad ynghyd â thua hanner staff iechyd a gofal - o gymharu â thua 36% yn ystod y tymor ffliw diwethaf.

Mae brechiadau ffliw ar gael am ddim i unigolion mewn grwpiau sy'n gymwys i'w derbyn ond gall eraill dalu i gael brechiad yn breifat.

Ond mae rhai wedi cwyno am brinder brechlynnau mewn rhai fferyllfeydd.

Mae Susan o Wynedd yn dweud bod ei theulu wedi'i chael hi'n anodd iawn i drefnu apwyntiadau ar gyfer brechlyn ffliw preifat yn ystod y misoedd diwethaf.

"Nes i gael y brechlyn dechra' mis Medi a doedd o ddim yn broblem adeg hynny. Ond ers mis Hydref mae aelodau o'r teulu wedi bod yn trio cael apwyntiadau rŵan, ac mae o'n eithriadol o anodd, os o gwbl," meddai.

Dywedodd Susan fod y sefyllfa'n peri pryder mawr i deuluoedd, yn enwedig y rhai sy'n ceisio amddiffyn perthnasau hŷn.

"Mae'n poeni fi'n arw pan 'da ni fatha teulu methu cael apwyntiadau i gael jab priefat. Mae gynnon ni rieni oedrannus a dan ni'n trio cael y jab preifat yma rhag i ni gario unrhyw beth 'mlaen iddyn nhw.

"Ma nhw'n deud bod o fatha epidemic eto gaeaf yma efo'r ffliw, ac eto does neb yn gwneud dim byd i helpu ni gael mynediad at y flu jabs."

Mae Susan yn dweud y dylai'r gwasanaethau iechyd fod yn fwy agored am y sefyllfa.

"Mae gonestrwydd yn beth mawr. Sa'n well i bobl wybod yr ateb yn iawn yn hytrach na theimlo bod pobl yn deud celwyddau wrthyn nhw. Ac ma' pawb fel bod nhw'n beio'u gilydd a neb yn cymryd cyfrifoldeb," meddai.

Er nad Llywodraeth Cymru sy'n gyfrifol am gyflenwad y brechlynnau, mae'r Athro Oliver yn dweud "nad yw hi'n ymwybodol o unrhyw broblemau ar yr ochr breifat" ac yn mynnu bod "dim prinder" o gwbl o ran stoc y gwasanaeth iechyd.

Fodd bynnag, mae'n cydnabod bod y tymor ffliw wedi arwain at bwysau ychwanegol ar y gwasanaeth oherwydd y cynnydd yn nifer y cleifion â ffliw sydd angen triniaeth yn yr ysbyty.

Yn ystod wythnos gyntaf mis Rhagfyr, dangosodd ffigyrau Iechyd Cyhoeddus Cymru (ICC) fod 254 o bobl y dydd ar gyfartaledd yn ysbytai Cymru yn dioddef o'r ffliw - roedd hynny 40% yn uwch na'r wythnos flaenorol.

Cafodd y ffigyrau diweddaraf eu cyhoddi ddydd Mercher, yn dangos bod achosion yn parhau ar gynnydd, ond fod cyfraddau yn dechrau arafu.

Yn ôl Dr Eleri Davies, dirprwy gyfarwyddwr meddygol Iechyd Cyhoeddus Cymru, mae'r ffigyrau diweddaraf yn awgrymu bod "peth olau ar ddiwedd y twnnel".

"Y'n ni yn gweld tipyn bach o arafu yn y cynnydd, a rhai o'r mesuriadau ni'n edrych arno i lawr ychydig," meddai.

"Allwn ni ddim dweud ein bod ni wedi cyrraedd y pegwn eto - mae hwnna yn rhywbeth ni'n gorfod asesu i riw raddau ar ddiwedd y tymor.

"Ond falle bo' ni'n cyrraedd lefel ar hyn o bryd sy'n fwy gobeithiol."

Er y straen ychwanegol hwn, mae'r Athro Oliver yn dweud ei bod yn disgwyl i'r gwasanaeth iechyd ymdopi'r gaeaf hwn.

"Mae straen ar y system yn anorfod... ond mae gennym nifer o gynlluniau ar waith i wneud yn siŵr bod gennym y capasiti sydd ei angen i allu trin yr holl bobl sydd angen gofal mewn ysbyty," meddai.

Yn ogystal, mae'r Athro Oliver yn mynnu nad yw hi wedi gweld unrhyw dystiolaeth sy'n awgrymu fod y math o ffliw sy'n lledaenu eleni gymaint â hynny yn fwy peryglus na mathau yn y gorffennol.

"Nid oes gennym unrhyw dystiolaeth [hyd yma] bod y math hwn yn gysylltiedig â chynnydd penodol mewn marwolaethau... ac nid ydym wedi gweld unrhyw dystiolaeth sy'n awgrymu nad yw cyffuriau gwrth-feiral [triniaethau ffliw] yn effeithiol yn ei erbyn."

Mae'r gwasanaeth iechyd yn cynnig brechlyn ffliw am ddim i bobl sydd ei angen fwyaf, gan gynnwys:

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i [email protected], dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.