Waliigalteen dhukaasa dhaabuu turee dhufe kun ajjeechaa dhaabuu mala, waldhabdee garuu hin xumuru

Qondaalli olaanaan Filisxeem tokko Hamaas guyyaa jalqaba waliigalteen dhukaasa dhaabuu itti raawwatetti loltoota dubartootaa sadii gadhiisuu BBCtti himan.

Jaarsooliin Dohatti argaman dhukaasa dhaabuu kana dursanii jalqabuuf yaalaa jiru, jechuunis Dilbata eegaluurra akka Kamisa galgala eegaluuf yaalaa jiru.

Hanga dhukaasa dhaabuun hojiirra oolutti, waraanni yeroo Hamaas Onkoloolessa 7 bara 2023 Israa'el irratti haleellaa bane jalqabe itti fufa. Naannoo sa'aatii dhukaasa dhaabuun labsametti haleellaa Israa'el kaaba Gaazaa irratti raawwateen yoo xiqqaate lammiileen Filisxeem 12 ajjeefamaniiru.

Viidiyoon kaaba Gaazaa keessaa bahee ji'oota 15 darban keessa yeroo sirna gaggeessaa itti raawwatuutti, reeffa namoota ajjeefamanii ambulaansii keessaa firaashaadhaan baafamee hospitaala alatti tooraan diriiree mul'ata.

Dhukaasa dhaabuun kun bu'aa dippilomaasii isa guddaadha. Yeroo dheeraaf kan turedhas. Waliigalteen kun erga bara darbe Caamsaa keessa pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidaniin labsamee as, gosoonni waliigaltee kanaa mariirra turan. Hamaas fi Israa'el harkifannaa kanaaf wal komachaa turan.

Gaazaa Kahaan Yuunis keessatti gaazexessitoonni BBC'f hojjattan lammiileen Filisxeem waliigalteen dhukaasaa dhaabuu ifa ta'uu hordofee yoo gammadaniifi shubbisan viidiyoo waraabaniiru.

Israa'el gaazexessitoonni addunyaa akka bilisaan Gaazaa keessa seenuun gabaasan hin hayyamtu. Kanaaf, BBC fi dhaabbileen miidyaa kaanis oduu argachuudhaaf gaazexessitoota Filisxeem jajjaboo irratti hundaa'u.

Isaan malee waraana baatiiwwan 15 darbanii gabaasuun hin danda'amu ture. Israa'el gaazexessitoota Filisxeem 200 ol Gaazaa keessatti ajjeefteetti.

Maanguddoon lammii Filisxeem, Ummaa Muhaammad gaazexessitoota keenya keessaa tokkotti gammaduufi amma boqonnaan akka itti dhagahamu himte.

"Dhukkubbiin ammallee jiraatus hanga tokko hir'ateera. Gammachuun akka mo'amu abdii qabna. Hidhamtoonni keenya bilisa haa ba'anii, kan miidhamanis haa yaalaman. Ummanni dadhabeera."

Filixeemoota Gaazaa keessa jiraniif lubbuun hafuu caalaa kan isaan gammachiisu hin jiraatu. Israa'el yoo xiqqaate namoota kuma 50tti siqan ajjeesteetti. Tarkaanfii waraanaa Israa'eliin namoonni miliyoona lamaa ol ta'an ammoo qe'eesaaniirraa akka buqqa'an ta'aniiru.

Israa'el haleellaa Hamaas Onkoloolessa 7 bara 2023 irratti raawwatameen namoota naannoo 1200 ta'an, kan irra caalaan isaanii lammiilee nagaa Israa'el ta'an ajjeefamuuf tarkaanfii deebii fudhatteen Gaazaan diigamtee jirti.

Akka ministeerri fayyaa Hamaasiin geggeeffamu jedhutti, haleellaan Israa'eliin, loltootaafi namoota nagaa dabalatee namoonni 50,000tti siqan ajjeefamaniiru.

Qorannoon dhiheenya kana barruu fayyaa Lancet jedhamurratti barraa'e, lakkoofsi kun kan baayyee gadi xiqqeeffame ta'uu mala.

Tel Aviv keessattis maatiifi deeggartoota Israa'el butamanii fudhataman lubbuun jiraniifi du'aniif yeroo hadhaa'aa ture.

Dhukaasa dhaabuu marsaa jalqabaa keessatti dubartoonni, dhiironni umuriin isaanii guddaa ta'eefi dhukkubsattoonni fi madaa'an 33 torban jahan dhufan keessatti hidhamtootaafi hidhamtoota Filisxiin dhibbaan lakkaa'aman deebisuuf gadhiifamuu qabu, garuu egeree booji'amtoota hafan marii dabalataa irratti hundaa'a .

Marsaa lammaffaan mariin waliigaltee kanaa, Filisxeemoonni hidhaman gadhiisuudhaan Israa'eloota butamanii hafan bilisa baasuu fi Israa'el Gaazaa keessaa bahuu waliigaltee kana booda guyyoonni 16 jalqabuuf jira.

Rakkoo inni guddaan dhukaasa dhaabuun akka hojiirra hoojee turu taasiisuudha. Dippilomaatiin Lixaa gammeessi marsaa jalqabaa guyyoota 42 booddee waraanni eegalu akka danda'u sodaa qabaachu himu.

Waraanni Gaazaa guutuu Baha Jidduugaleessaa irratti dhiibbaa olaanaa qaba. Innis akka baayyeen sodaan, rijinicha kan gara waraana gutuutti gara waraanaatti hin geessu. Bulchiinsi Baayidan kanaaf maqaa ittiin argachuuf barbaade.

Hamaas ammalleen loluu danda'a garuu akka dura humna hin qabu. Ministirri mummee Israa'el Beeniyaamin Netaaniyaahuu fi ministeera ittisa isaanii duraanii yakka waraanaatiin Mana Murtii Yakkaa Idil-addunyaatiin himatamaniiru. Manni Murtii Haqaa Idil-addunyaa dhimma Afriikaan Kibbaa Israa'el duguuggaa sanyii himattee dhiheessite qorachaa jira.

Hezboollaan Libaanos keessa jiru waraana kana keessa erga seenee booda, dhuma irratti haleellaa Israa'eliin dadhabeera. Sunis sababoota mootummaan Asaad Sooriyaa akka kufuuf sababa ta'an keessaayi.

Iraanii fi Israa'el kallatiidhaan walitti dhukaasan. Kunis Iraan dadhabse. Neetworkiin michootaa fi bakka bu'ootashee kan Tehraan 'Axis of Resistance' jettee waamte laamsha'eera.

Huutii Yaman keessatti argaman ammoo dooniiwwan Awurooppaa fi Eeshiyaa gidduutti Galaana Diimaa keessan darbu hedduu dhaabsisan. Amma ammoo dhukaasa dhaabuu ofiisaanii labsaniiru jedha gabaasni. Erga ofii dooniiwwan irratti haleellaa eegalanii kaasee, Gaazaatti dhukaasa dhaabuun erga ta'ee isaanis akka dooniiwwan haleelluu dhaaban himan.

Carraan, fedhii siyaasaa fi carraaqqii dippilomaasii cimaa ta'eetiin dhukaasa dhaabuun sarbamni jiraachuus ta'us ni danda. Carraa yoo argate ajjeechaa dhaabuu fi namoota Israa'el butamanii fi hidhamtoota Filisxeem gara maatii isaaniitti deebisuu danda'a.

Haata'u malee, waraanni ji'oota 15 Gaazaa keessatti geggeeffameen booda waldhabdeen jaarraa tokkoo ol ture akkuma yeroo kamiyyuu hadhaa'aa fi furmaata hin arganne.

Dhukaasa dhaabuun waldhabdee hin xumuru. Bu'aaleen badiisaafi du'aatii hamma kanaas yoo xiqqaate dhaloota tokkootti ni dhaga'ama.