Янгиликлар: Украина уруши мени ва оиламни қандай ўзгартирди?

Украинанинг қарши ҳужуми давом этяпти - ютуқлар чекланган ва ҳеч қандай ҳал қилувчи ўзгариш йўқ. Қўл-оёқсиз қолаётганлар сони ошиб бормоқда.

Украина Соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотига кўра, фақат жорий йил биринчи ярмида 15 минг ампутация амалга оширилган. Вазирлик уларнинг қанчаси ҳарбий эканини ошкор этмаяпти. Расмийлар қурбонлар сонини синчковлик билан кузатмоқда, аммо уларнинг аксарияти ҳарбийлар бўлиши мумкин.

Иккинчи жаҳон урушининг олти йилида Британиянинг 12 минг аскари оёқ-қўлларини йўқотган бўлса, Украинада бунга олти ой етарли бўлди.

Европадаги бу урушда яна кўп нарса содир бўлиши мумкин. Мамлакатнинг собиқ мудофаа вазири Алексей Резниковга кўра, Украина дунёдаги энг кўп миналанган давлатдир.

Россия уруши бу ерда ногиронлар армиясини, мажруҳ таналар конвейерини яратади.

Биз уларнинг баъзиларини пойтахт Киевдаги реабилитация клиникасида ва Украина жануби-шарқидаги шифохонада учратамиз.

Эри Андрей яраланганида Алина Смоленскаянинг ягона фикри унинг ёнида туриш истаги эди. "Мен у билан бирга бўлишни, у ёлғиз эмаслигини айтишни хоҳлардим, - дейди у. - Бундай вазиятларда, агар одам ёрдамга муҳтож бўлса, мен унинг қўлларидан тутаман."

Аммо у касалхонага унинг олдига борганида, бунинг иложи бўлмади.

"Андрейнинг қўллари йўқ эди, шунинг учун мен унинг оёғига тегиб, у билан гаплаша бошладим", дейди у.

"Мен унга: "Биз бир оиламиз. Xавотир олма. Албатта, қийин дамлар бўлади, лекин биз биргамиз" дедим.

Бир неча соат олдин Андрей Смоленский Украинанинг жанубий фронтида кичик разведка бўлинмасини бошқарган.

27 ёшли йигит хандақдан чиқа бошлаганида, портлаш ер ва осмонни ёриб юборди. Кўзини очганида эса касалхонада эди.

"Тушга ўхшарди, - дейди у. - Ҳамма нарса жуда қоронғи эди."

Аста-секин у қўлларини қимирлата олмаслигини сезди, кўзлари олдида нимадир тўсиб турарди.

Андрейнинг кўриш қобилияти, эшитиш қобилияти ва иккала қўли ҳам йўқолган, бири тирсагидан юқорида, иккинчиси пастдан кесилган. Снаряд парчаси терига чуқур кирган эди. Унинг юзини қайта тиклаш керак эди.

Тўрт ойдан кейин биз Киев клиникасида учрашдик, у ерда Андрей бошқа уруш фахрийлари билан бирга реабилитациядан ўтмоқда.

Андрей узун бўйли, озғин, ҳазилкаш, бироз хириллаган овозда гапиради. Охирги операциясида бўйнидан нафас олиш найини олиб ташлашди.

Алина унинг ёнида, касалхонадаги каравотда, бошини унинг елкасига, қўлини тиззасига қўйиб ўтирибди. Уларнинг сўзлари ва кулгилари мос келади. У ҳам 27 ёшда, кичкина, сарғиш ва ҳақиқий кучли аёл.

"Менинг хотиним зўр, - дейди Андрей. - У менинг қаҳрамоним, доим мен билан."

Алина уни жароҳат пайтида, адаптацияси, физиотерапия ва 20 та жарроҳлик амалиёти вақтида қўллаб турди. У чанқаганида, Алина эҳтиёткорлик билан унинг лабларига найни олиб тутади. Энди Андрей дунёни унинг кўзлари билан кўрмоқда.

Андрей мияси шикастланмаганига шукр қилади. Унинг армиядаги чақирув белгиси «Ҳаворий" эди ва у омон қолганини мўъжиза деб ҳисоблайди.

"Психологик жиҳатдан буни бошдан кечириш қийин эди, лекин мен янги танамни қабул қилганимдан сўнг, ўзимни яхши ҳис қилишим мумкин эди, - дейди у. - Синовни қабул қилдим."

Шифокорлар унинг жароҳатдан кейин уч кун комада бўлади деб ўйлашган. Аммо бир кунда хушига келди. Алинанинг айтишича, у "ижобий маънода ўжар эди".

2018 йил ёз оқшомида улар учрашганида, у бошиданоқ ҳайратга тушганди. "Мен унинг ажойиб инсон эканлигини англадим, - дейди у, - жуда ақлли ва ўйчан."

Уларнинг табиат қўйнига саёҳат қилишга бўлган иштиёқи муштарак эди, Карпат тоғларида сайр қилишарди. Улар тўрт йил олдин шу ойда турмуш қуришган.

Қийинчилик уларни бир-бирига янада яқинлаштирди.

"Ўйлашимча, сўнгги уч ой ичида мен уни янада кўпроқ сева бошладим, - деб кулади Алина. - Чунки у менга жуда кўп мотивация ва илҳом берди".

Эр-хотин бундай жароҳатлардан кейин ҳам ҳаёт давом этишини кўрсатмоқчи. "Биз буни енгиш учун ҳамма нарса қиламиз, - дейди Алина, - ўзимиз намуна бўлиб ҳамма нарса мумкинлигини кўрсатамиз."

Андрей ғайриодатий аскар эди - молиявий маслаҳатчи бўлган, черковда қўшиқ куйлаган ва фалсафа ҳақида гапиришни яхши кўрадиган йигит.

Аммо у 2022 йил февралида Россиянинг кенг кўламли босқинидан кейин кўп ўтмай кўнгилли равишда аскар бўлди. Унинг учун бу яхшилик ва ёмонлик ўртасидаги кураш, "қадриятлар уруши" эди.

Ҳозир унинг жанги спорт залида ўтмоқда, у ерда кунига икки соат машқ қилади, кучини тиклайди. У янги вазифа олди - ўзидан кейин келадиганларга ёрдам бериш.

"Украинада ҳеч қачон бундай кўп сонли ампутациялар ва урушдан кўр бўлган одамлар бўлмаган", дейди у.

"Бизнинг тиббиёт тизимимиз қайсидир маънода тайёр эмас. Баъзилар жуда оғир аҳволда келишади."

Украинада ногиронлар легиони ўсиб бормоқда.

Киевдан узоқроқда, фронт чизиғига яқинроқда жануби-шарқдаги шифохонада янги келаётган ярадорларни кўрамиз.

Қош қорайгач, йигитларни олиб кетаётган тез ёрдам машиналари кела бошлади.

Бири гипотермия олдини олиш учун олтин фольга адёлга ўралган. Бошқа бирининг оёғи йўқ. Унинг ҳаётини сақлаб қолиш учун ампутация шошилинч равишда жанг майдони яқинида амалга оширилган.

Келгандан сўнг, ҳар бир жабрланувчи танасининг юқори қисмида рақам ёзилади. Ҳеч қандай тартибсизлик, қичқириқ йўқ.

Бу ердаги ходимлар кўп нарсани билишади. Уруш бошланганидан бери улар 20 000 ярадор аскарни даволашди, бу рақам ўсишда давом этмоқда.

"Бу бизнинг фронтимиз", дейди анестезиолог доктор Оксана.

"Қилишимиз керак бўлган ишни қиламиз. Булар бизнинг эркакларимиз, эрларимиз, оталаримиз, укаларимиз ва ўғилларимиздир".

Реанимация бўлимида биз Алексейни учратдик. У 38 ёшда ва бир ўсмирнинг отаси. Бир неча кун олдин у иккала оёғини ҳам йўқотган.

"Мен хандаққа тушганимни эслайман, у ерда протловчи қурилманинг тортилган сими бор экан, - дейди у. - Катта портлаш бўлди, дўстларим мени ташқарига тортиб чиқаришаётганини эслайман".

Касалхона директори, доктор Сергей унинг қўлини ушлаб, сен қаҳрамонсан дейди.

"Биз сенга протез олиб бериш ва тезда юриб кетишинг учун қўлимиздан келганини қиламиз", дейди у.

Мен доктор Сергейдан майиб аскарлар оқимида нимани ҳис қилишини сўрайман.

"Бу туйғу одатда ҳар кеча келади", дейди у менга.

"Бу даҳшатни кўрганингизда, барча ярадорлар кўрганингизда бўладиган ҳис. Уруш йилларида биз Алексейга ўхшаган икки мингдан ортиқ кишини кўрдик".

Киевда Андрей ва Алина эса ўзларининг энг қоронғи лаҳзаларини бошқаларга билдиришмайди.

У шифокорларни ҳайратда қолдириб, курашни давом эттирмоқда. Ҳассада юра олмайди, чунки ушлайдиган қўл ҳам йўқ. Лекин таёқ учидаги шнурни тишлари билан қисиб, ўзига йўл топади.

Унинг овози кучлироқ бўлмоқда. У яна черковда қўшиқ айтишга, Алина билан тоғларга қайтишга умид қилмоқда.

У янги технологиялар бир кун келиб унинг кўриш қобилиятини тиклашини орзу қилади. "Мен боламиз бўлишини ва тинч Украинада уйимиз бўлишига умид қиламан", деб кулади у.

Алина даволанишни чет элда, эҳтимол Қўшма Штатларда ташкил этишга ҳаракат қилмоқда.

Андрей ҳозир энг қийини нима деган саволга жим бўлиб қолади.

Унинг айтишича, гап жароҳатлар ҳақида эмас, балки бошлаган ишини охирига етказа олмагани ва урушда ҳали ғалаба қозонмаганидадир.

Клиника ташқарисида унинг бир қанча ҳамкасблари чекиш ва хандақларда бошдан кечирганларини бир-бирларига сўзлаб бериш учун йиғилишади. Ҳаммаси оёқларини йўқотган. Улардан бири ҳукумат ампутациялар сонини камайтираётганини айтади. У биздан унинг исмини айтмаслигимизни сўрайди.

"Улар айтаётганидан камида уч баравар кўп", дейди у.

"Улар бизни яширмоқчи. Улар асл рақамларни одамлар билишини хоҳламашмайди".

У армиядан озгина маош олади. «Саккиз қути сигаретга етади", дейди у аччиқ кулиб.

Украина бу йўқотишларга қачонгача чидаб, курашни давом эттира олади? Сони ортиб бораётган майиб-мажруҳлар жамият ҳаётига қай даражада қайтади?

Урушнинг эса иккинчи қиши яқинлашмоқда.

"Биз мамлакат сифатида кўчада кўп сонли ногиронларга тайёр эмасмиз, - дейди Superhumans реабилитация маркази бош директори Ольга Руднева. - Одамлар ўзаро мулоқот қилишни ўрганишлари керак. Бу йиллар давом этади."

Унинг Ғарбий Украинанинг нисбатан хавфсиз ҳудудида жойлашган янги, замонавий муассасаси аскарлар ва тинч аҳолини бепул протез билан таъминламоқда.

"Бу бизнинг янги нормамиз, - дейди у. - Улар Украина ва бизнинг озодлигимиз учун курашда оёқ-қўлларини йўқотдилар."

https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002