เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับ ร่าง พ.ร.ป. พรรคการเมือง และ ร่าง พ.ร.ป. เลือกตั้ง ที่กำหนดอนาคตการเมืองไทย

รูปแบบและการจัดการเลือกตั้งครั้งหน้าจะเป็นอย่างไร ผลของการประชุมร่วมรัฐสภาที่กำหนดไว้ระหว่างวันที่ 24 - 25 ก.พ. เป็นตัวกำหนด ซึ่งในวันแรกของการประชุม รัฐสภาก็มีมติรับหลักการ 4 ร่างกฎหมายลูกเกี่ยวกับการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) แม้ว่าสมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.) บางคนมีบางฉบับที่อาจจะขัดกับรัฐธรรมนูญ

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภารวม 722 คนเป็นเวลา 2 วัน มีขึ้นเพื่อพิจารณาร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ (พ.ร.ป.) ว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. (ฉบับที่...) พ.ศ...และ ร่างพ.ร.ป. ว่าด้วยพรรคการเมือง (ฉบับที่...) พ.ศ.... ในวาระแรก

เมื่อช่วงค่ำวันที่ 24 ก.พ. ที่ประชุมรัฐสภาเสียงข้างมาก 429 เสียง ได้มีมติรับร่าง พ.ร.ป.ว่าด้วยการเลือกตั้ง (ฉบับที่...) พ.ศ... ทั้ง 4 ฉบับ แบบแยกรายฉบับแล้ว ประกอบด้วย

นอกจากนี้ ยังมีการพิจารณา ร่างพ.ร.ป. ว่าด้วยพรรคการเมือง (ฉบับที่ ..) พ.ศ. ....จำนวน 6 ฉบับต่อในวันที่ 25 ก.พ. ซึ่งมีผู้นำเสนอจำนวน 6 ฉบับ นำเสนอโดย 1) คณะรัฐมนตรี 2) พ.ต.อ. ทวี สอดส่อง เลขาธิการพรรคประชาชาติกับคณะ 3) นายชลน่าน ศรีแก้ว ผู้นำฝ่ายค้านและหัวหน้าพรรคเพื่อไทยกับคณะ 4) นายวิเชียร ชวลิต ส.ส.บัญชีรายชื่อ พรรคพลังประชารัฐกับคณะ 5) นายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หัวหน้าพรรคก้าวไกลกับคณะ 6) นายอนันต์ ผลอำนวย ส.ส.กำแพงเพชร พรรคพลังประชารัฐกับคณะ

ที่ประชุมร่วมรัฐสภาในวันนั้นมีมติรับ ร่างพ.ร.ป. ว่าด้วยพรรคการเมืองเพียง 3 ร่าง ที่นำเสนอโดยคณะรัฐมนตรี นายวิเชียร และนายอนันต์เท่านั้น ส่วนร่าง พ.ร.ป. ของฝ่ายค้านถูกตีตกไป

ต่อมาในวันที่ 1 มี.ค. ที่ผ่านมา ในการประชุมกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. และพรรคการเมือง นัดแรก เพื่อพิจารณาตำแหน่งสำคัญ ๆ ต่าง ๆ โดยได้ลงมติแต่งตั้งประธานกรรมาธิการฯ โดยนายสาธิต ปิตุเตชะ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข ได้รับเลือกด้วยคะแนน 22 ต่อ 21 คะแนน เอาชนะไพบูลย์ นิติตะวัน ส.ส.บัญชีรายชื่อ พรรคพลังประชารัฐ

ทั้งนี้ ยังมีตำแหน่งรองประธานกรรมาธิการฯ อีกจำนวน 8 คน ได้แก่ นายอรรณพ เดชวิทักษ์ สมาชิกวุฒิสภา นายสามารถ แก้วมีชัย อดีต ส.ส.เชียงราย พรรคเพื่อไทย นายอนันต์ ผลอำนวย ส.ส.กำแพงเพชร พรรคพลังประชารัฐ นายสมชาย แสวงการ สมาชิกวุฒิสภา นายธีรัจชัย พันธุมาศ ส.ส.บัญชีรายชื่อ พรรคก้าวไกล นายสมชัย ศรีสุทธิยากร อดีต กกต. นางกาญจนารัตน์ ลีวิโรจน์ สมาชิกวุฒิสภา และนายชินวรณ์ บุณยเกียรติ ส.ส.นครศรีธรรมราช พรรคประชาธิปัตย์

สาระสำคัญบ่างส่วนของ ร่างพ.ร.ป. ของแต่ละฝ่ายเป็นอย่างไรบ้าง

โดยภาพรวมสาระสำคัญของ ร่างพ.ร.ป. ทั้ง 2 เรื่อง ที่น่าจับตาและน่าสนใจ ประกอบด้วย การเปลี่ยนแปลงสัดส่วน ส.ส.แบบแบ่งเขต และ ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ แต่ยังคงจำนวน ส.ส. ในสภาผู้แทนราษฎร 500 คนเช่นเดิม โดยสัดส่วนใหม่ แบ่งเป็น ส.ส. แบบแบ่งเขตจำนวน 400 คน เพิ่มขึ้นจากสัดส่วนในปัจจุบัน 350 คน ในขณะที่ ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อให้ปรับลดลงเป็น 100 คน จากปัจจุบันที่มี 150 คน

นอกจากนี้ ยังมีประเด็นการเปลี่ยนแปลงระบบเลือกตั้งมาใช้ระบบเลือกตั้งแบบผสมบัตรเลือกตั้ง 2 ใบแทนแบบเดิมที่ใช้ระบบจัดสรรปันส่วนผสม ที่มีบัตรเลือกตั้งเพียง 1 ใบเท่านั้น

สำหรับระบบเลือกตั้งใหม่ที่เสนอให้นำมาใช้ มีบัตรเลือกตั้ง 2 ใบ ใบหนึ่งใช้เลือก ส.ส. แบบแบ่งเขต ส่วนอีกใบจะใช้สำหรับเลือกพรรคการเมือง โดยจะนำคะแนนที่ได้ไปคำนวณหาจำนวนที่นั่งสำหรับ ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อของแต่ละพรรค

อย่างไรก็ตาม วิธีการคำนวณหาจำนวน ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ ของผู้เสนอกฎหมายลูกสำหรับการเลือกตั้งแต่ละฝ่ายยังมีรายละเอียดแตกต่างกัน

ตัวอย่างเช่น ในร่าง พ.ร.ป. ว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. ฉบับของพรรคเพื่อไทยที่ปรากฏเป็นข่าว ซึ่งนายชูศักดิ์ ศิรินิล ประธานคณะทำงานด้านการเมือง รัฐธรรมนูญ ความเป็นประชาธิปไตยพรรคฯ เคยเปิดเผยต่อสื่อมวลชนว่า การคำนวณ ส.ส.บัญชีรายชื่อ หลักทั่วไป คือเอาคะแนนรวมทั้งประเทศมาหารด้วย 100 คน เมื่อหารแล้วจะได้คะแนนเฉลี่ยต่อ ส.ส.บัญชีรายชื่อ 1 คน จากนั้นก็เอาคะแนนรวมที่พรรคได้รับมาหารด้วยคะแนนเฉลี่ยต่อส.ส.บัญชีรายชื่อหนึ่งคนในส่วนนี้ ก็จะได้ว่าพรรคนี้จะได้ ส.ส.บัญชีรายชื่อจำนวนเต็มเท่าไร เบื้องต้นก็จะคิดจากจำนวนเต็ม ส.ส. 100 คนก่อน หากได้ ส.ส.ครบ 100 ก็ถือว่าจบ

แต่หากว่าคำนวณออกมาแล้วได้ ส.ส. ไม่ครบ 100 คน เช่น คำนวณแต่ละพรรคแล้วได้ ส.ส. บัญชีรายชื่อมา 98 คน ขาดไปอีก 2 คน ก็จะไปคิดเศษจากพรรคการเมืองอื่นๆ เป็นจุดทศนิยม โดยพรรคเพื่อไทยเห็นว่าควรให้สิทธิแก่พรรคการเมืองที่ผลจากการคำนวณครั้งแรกไม่ถึงเกณฑ์ค่าเฉลี่ย เพื่อเปิดโอกาสให้กับพรรคการเมืองต่างๆ โดยหลักการนี้เคยใช้มาแล้วในการเลือกตั้งปี 2554 หลังการแก้ไขรัฐธรรมนูญในช่วงนั้นเพียงแต่ในเวลานั้นพรรคที่คะแนนไม่ถึงเกณฑ์ขั้นต่ำในรอบแรกจะถูกตัดออกไปเลย

นอกจากนี้ พรรคเพื่อไทยยังมีการเสนอเพิ่มเติมจาก พ.ร.ป.พรรคการเมืองฉบับเดิมมีปัญหากับพรรคการเมืองหลายประเด็น เช่น มาตราเกี่ยวกับการยุบพรรค เช่น มาตรา 28 มาตรา 29 ที่ห้ามบุคคลที่ไม่เป็นสมาชิกพรรคครอบงำและชี้นำทำให้หลายพรรคถูกยุบ เนื่องจากไม่สอดคล้องรัฐธรรมนูญปี 2560 ที่บัญญัติให้พรรคต้องมีอิสระ ทำให้การตีความตามกฎหมายกว้าง พรรคการเมืองถูกยุบไปมาก

สำหรับประเด็นอื่น ๆ ที่คาดว่าจะจะมีการหยิบยกขึ้นมาพิจารณาในที่ประชุมตามการให้สัมภาษณ์ของนายชินวรณ์ บุณยเกียรติ ส.ส. นครศรีธรรมราช พรรคประชาธิปัตย์ ฐานะรองประธานคณะกรรมการประสานงานพรรคร่วมรัฐบาลเมื่อวันที่ 22 ก.พ. ที่ผ่านมาว่า พ.ร.ป. ว่าด้วยพรรคการเมืองฉบับของ พ.ต.อ. ทวี สอดส่อง ส.ส.บัญชีรายชื่อและเลขาธิการพรรคประชาชาตินั้นได้เสนอแก้ไขเกี่ยวกับกระบวนการพรรคการเมือง ส่วนฉบับของหัวหน้าพรรคก้าวไกล เสนอการยกเลิกการยุบพรรคการเมือง

ไร้เงาประชาชน-หน่วยงานใด ร่วมแสดงความเห็น ร่าง กม. ลูก 2 ฉบับกับ กกต.

วานนี้ (23 ก.พ.) สื่อหลายสำนักรายงานตรงกันว่า ไม่มีหน่วยงานหรือบุคคลใดแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับเนื้อหาของ ร่างพ.ร.ป. เลือกตั้ง ส.ส. หลังจากสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ได้เปิดการรับฟังความคิดเห็นทางเว็บไซต์ของ กกต. ระหว่างวันที่ 19 ม.ค.-3 ก.พ. เพื่อให้เป็นไปสอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 1) พ.ศ. 2564

ขณะเดียวกัน ก็ไม่มีบุคคลใดหรือหน่วยงานใดแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับ ร่าง พ.ร.ป. พรรคการเมืองที่มีการเปิดรับฟังความคิดเห็นทางเว็บไซต์ของสำนักงานกกต. และผ่านระบบกลางทางกฎหมาย ของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาด้วยเช่นกัน

ขั้นตอนต่อไปเป็นอย่างไร

หาก ส.ส. และ ส.ว. ลงมติรับหลักการในวาระ 1 แล้ว ต่อไปจะตั้งคณะกรรมาธิการขึ้นมาพิจารณาร่างกฎหมายทั้ง 2 ฉบับ จากนั้นก็จะเป็นหน้าที่ของคณะกรรมาธิการที่จะดำเนินการขั้นแปรญัตติ

นายชวน หลีกภัย ประธานรัฐสภากล่าวเมื่อ 23 ก.พ. ว่า หากสามารถดำเนินการได้รวดเร็วเสร็จสิ้นก่อนเปิดประชุมสมัยสามัญในช่วงเดือน พ.ค.นี้ ก็สามารถขอให้ที่ประชุมร่วมรัฐสภาเข้าชื่อกันอย่างน้อย 1 ใน 3 เพื่อขอทำเรื่องเปิดประชุมสภาสมัยวิสามัญ เพื่อพิจารณาร่างกฎหมายลูกทั้ง 2 ฉบับ ในวาระ 2 และ 3 ได้