มนุษย์โบราณเริ่มรู้จักใช้และควบคุมไฟได้ ตั้งแต่เมื่อหนึ่งล้านปีที่แล้ว

การรู้จักใช้ประโยชน์จากไฟและควบคุมไฟได้ตามความต้องการ ถือเป็นความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีครั้งสำคัญของมนุษยชาติ โดยไฟช่วยให้มนุษย์ได้รับสารอาหารบำรุงสมองมากขึ้นจากการปรุงสุก สามารถทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้ในเวลาค่ำคืน และช่วยให้อพยพไปตั้งถิ่นฐานได้ไกลขึ้นในดินแดนที่มีอากาศหนาวเย็น

ก่อนหน้านี้นักโบราณคดีและนักมานุษยวิทยายังไม่ทราบชัดว่า มนุษย์เริ่มรู้จักใช้ไฟและควบคุมไฟได้เมื่อใดกันแน่ แต่ล่าสุดผลการศึกษาโบราณวัตถุซึ่งเป็นหินไฟและเครื่องมือหินจำนวนมากของมนุษย์ ที่พบในแหล่งโบราณคดียุคหินเก่าตอนต้น (Lower Paleolithic) ของประเทศอิสราเอล ชี้ว่าบรรพบุรุษของมนุษย์ยุคใหม่บางสายพันธุ์ อาจรู้จักควบคุมไฟได้อย่างเชี่ยวชาญมานานแล้ว ตั้งแต่เมื่อราว 1 ล้านปีก่อน

ที่ผ่านมานักโบราณคดีมองหาเครื่องมือหินที่มีร่องรอยถูกไฟไหม้ หรือร่องรอยการเปลี่ยนสี หดตัว แตกร้าว บิดงอ เนื่องจากได้รับความร้อนสูงหลายร้อยองศาเซลเซียส อันเป็นหลักฐานแสดงถึงการใช้ไฟของมนุษย์ แต่อย่างไรก็ตาม ยังไม่อาจยืนยันได้แน่นอนว่าร่องรอยที่พบดังกล่าวไม่ได้เกิดจากไฟป่า หรือไฟที่ลุกไหม้ขึ้นจากสาเหตุตามธรรมชาติ

ด้วยเหตุนี้ทีมผู้วิจัยจากศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษาโบราณคดีคิมเมล ซึ่งอยู่ที่ประเทศอิสราเอล จึงได้ใช้เทคโนโลยีใหม่ในการตรวจสอบโบราณวัตถุข้างต้น โดยพวกเขาใช้ "เทอร์โมมิเตอร์ปัญญาประดิษฐ์" ที่เป็นอุปกรณ์วัดอุณหภูมิความร้อนอัจฉริยะ ซึ่งสามารถจะวิเคราะห์องค์ประกอบของสารต่าง ๆ ในวัตถุโบราณ และบอกได้ว่ามันเคยสัมผัสกับความร้อนระดับไหนมาบ้าง

อัลกอริทึมที่ผ่านการเรียนรู้วิธีวิเคราะห์สารมาอย่างลึกซึ้ง จะตรวจจับและให้ข้อมูลยืนยันการใช้ไฟโดยมนุษย์ได้อย่างละเอียดแม่นยำ โดยในครั้งนี้ผลวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร PNAS ระบุว่า หินไฟและเครื่องมือหินอายุเก่าแก่ 800,000 - 1,000,000 ปี ที่ถูกนำมาตรวจสอบ มีร่องรอยการถูกไฟเผาด้วยอุณหภูมิสูงสุดถึง 400 องศาเซลเซียส

นอกจากนี้ สถานที่ซึ่งนักโบราณคดีขุดพบเครื่องมือหินดังกล่าว ยังมีฟอสซิลกระดูกและเขาสัตว์รวมทั้งร่องรอยการตั้งถิ่นฐานอื่น ๆ ของมนุษย์อยู่ด้วย จึงเชื่อได้ว่านี่เป็นหลักฐานยืนยันการใช้และควบคุมไฟของมนุษย์ที่เก่าแก่ที่สุด เท่าที่เคยมีการค้นพบมา

อย่างไรก็ตามทีมผู้วิจัยยังไม่ทราบว่า มนุษย์โบราณสายพันธุ์ใดเป็นผู้ใช้และควบคุมไฟได้กลุ่มแรก ซึ่งมีการสันนิษฐานว่าอาจเป็นโฮโมอีเร็กตัส (Homo Erectus) บรรพบุรุษมนุษย์ที่มีชีวิตอยู่ในยุคนั้นก็เป็นได้ ส่วนมนุษย์ยุคใหม่หรือโฮโมเซเปียนส์ ยังไม่ถือกำเนิดขึ้นในสมัยนั้น