รัสเซีย ยูเครน : ทั่วโลกต้องเตรียมรับมือกับสงครามนิวเคลียร์อย่างจริงจังแค่ไหนในตอนนี้

หลังประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ของรัสเซีย ออกคำสั่งให้กองกำลังนิวเคลียร์เตรียมพร้อมเป็นพิเศษ ทั่วโลกต่างตื่นตระหนกเพราะความเสี่ยงที่จะมีการใช้อาวุธพลังทำลายล้างสูง หวนกลับมาเพิ่มขึ้นหลายเท่าในฉับพลันทันที เหมือนช่วงวิกฤตนิวเคลียร์ในสมัยสงครามเย็นไม่มีผิด

อย่างไรก็ตาม เป็นเรื่องยากที่จะคาดเดาได้ว่า ผู้นำรัสเซียมีเจตนาจะกดปุ่มยิงอาวุธนิวเคลียร์จริง ๆ หากไม่ได้ในสิ่งที่ปรารถนา หรือคำขู่ดังกล่าวเป็นเพียงสำนวนโวหารที่หวังผลทางจิตวิทยาต่อฝ่ายตรงข้ามเท่านั้น

ถอดรหัสคำพูดปูติน

อันที่จริงแล้วผู้นำรัสเซียได้ออกคำสั่งเมื่อช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมาว่า ให้ยกระดับการเตรียมความพร้อมของกองกำลังป้องปรามข้าศึก ซึ่งรวมถึงหน่วยยิงอาวุธนิวเคลียร์ ให้ขึ้นไปสู่ระดับที่เรียกว่า "การปฏิบัติหน้าที่สู้รบพิเศษ" แต่บรรดาผู้เชี่ยวชาญไม่สู้จะเข้าใจนักว่า คำสั่งดังกล่าวมีความหมายว่าอย่างไร เพราะเป็นถ้อยคำที่ไม่สอดคล้องกับระบบการเตรียมความพร้อมอาวุธนิวเคลียร์ของรัสเซียนัก

นายเบ็น วอลเลซ รัฐมนตรีกลาโหมของสหราชอาณาจักรเชื่อว่า คำขู่เรื่องอาวุธนิวเคลียร์ของปูตินเป็นเพียงการตีฝีปากมากกว่าจะทำจริง ผู้เชี่ยวชาญหลายคนก็มองว่า คำสั่งข้างต้นเป็นเพียงความเคลื่อนไหวที่มีนัยสำคัญต่อความมั่นคงของโลกเพียงเล็กน้อย อาจเป็นเพียงการขยับขึ้นจากปฏิบัติการระดับ "เฝ้าระวังต่อเนื่องตามปกติ" ไปสู่ขั้น "ยกระดับ" แต่ก็ยังไม่ถึงขั้น "ปฏิบัติการที่เป็นอันตรายทางทหาร" หรือ "ปฏิบัติการเต็มขั้น" ซึ่งเป็นระดับสูงสุดแต่อย่างใด

แม้จะไม่ใช่ครั้งแรกที่คำขู่เรื่องเตรียมใช้อาวุธนิวเคลียร์ออกจากปากนายปูติน แต่คำสั่งให้กองกำลังนิวเคลียร์เตรียมพร้อมเมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา ถือเป็นครั้งแรกที่มีการกล่าวเตือนโดยตรงด้วยถ้อยคำไม่อ้อมค้อมต่อหน้าสาธารณชน

หลายฝ่ายคาดเดาถึงสาเหตุที่ทำให้ผู้นำรัสเซียต้องออกมากล่าวเช่นนี้ นายพลประจำกองทัพอังกฤษที่เกษียณอายุแล้วผู้หนึ่งบอกกับผู้สื่อข่าวของบีบีซีว่า คำสั่งของนายปูติน "เป็นสัญญาณของความโกรธ ความสับสน และความผิดหวัง" เนื่องจากเขาประมาทต่อความสามารถในการสู้รบต้านทานของยูเครน และประเมินผลกระทบจากมาตรการคว่ำบาตรของชาติตะวันตกไว้ต่ำเกินไป

ประธานาธิบดีปูตินเลือกหาทางออกจากปัญหานี้โดยวางท่าทีให้ดูแข็งกร้าวขึ้น ในทางหนึ่งคำสั่งเตรียมพร้อมกองกำลังนิวเคลียร์ก็ถือเป็นการสื่อสารกับประชาชนชาวรัสเซีย เพื่อเน้นย้ำว่าการบุกกำราบยูเครนเป็นสิทธิในการป้องกันตนเองที่มีความชอบธรรม ไม่ว่าจะกระทำด้วยวิธีใดก็ตาม

คำสั่งนี้ยังเป็นการเตือนชาติตะวันตกและพันธมิตรนาโตว่า อย่าดำเนินการกดดันคว่ำบาตรรัสเซียและช่วยเหลือยูเครนให้มากจนเกินไป เนื่องจากนายปูตินเกรงว่าผลกระทบจากการคว่ำบาตรอาจทำให้ประชาชนโกรธแค้น และหันมาโค่นล้มรัฐบาลของเขาในที่สุด ซึ่งก็อาจเป็นแผนการที่ชาติตะวันตกวางไว้แต่แรกแล้วก็เป็นได้

ความเสี่ยงเกิดสงครามนิวเคลียร์ยังอยู่ในระดับต่ำ

หลายฝ่ายประเมินว่าคำขู่ของนายปูตินเป็นเรื่องของการหวังผลทางการเมือง มากกว่าจะเป็นการตั้งใจดำเนินปฏิบัติการทางทหารขั้นเด็ดขาดจริง ๆ คำสั่งให้กองกำลังนิวเคลียร์ของรัสเซียเตรียมพร้อม อาจทำให้ระดับความเสี่ยงต่อภัยนิวเคลียร์ของโลกเพิ่มขึ้นเล็กน้อย แต่โดยทั่วไปแล้วถือว่ายังอยู่ในระดับต่ำ

อย่างไรก็ตาม มีโอกาสอยู่บ้างที่คำสั่งนี้จะทำให้เกิดการปะทะคารมตอบโต้ อันจะนำมาซึ่งความหวาดระแวงและเข้าใจผิด ที่สามารถกระตุ้นให้ฝ่ายหนึ่งหรือทั้งสองฝ่ายตัดสินใจใช้อาวุธนิวเคลียร์ได้

ในประเด็นดังกล่าว ชาวโลกยังคงอุ่นใจได้ในขณะนี้ เพราะเห็นได้ชัดว่าผู้นำโลกตะวันตกต่างก็พยายามอดทนอดกลั้นและสงวนท่าทีต่อคำพูดของนายปูตินเป็นอย่างมาก โดยไม่กระทำการตอบสนองใด ๆ ซึ่งอาจยั่วยุรัสเซียจนสถานการณ์ต้องตึงเครียดไปยิ่งกว่าเก่า

นางเจน ซากี โฆษกประจำทำเนียบขาวบอกว่า ไม่มีความจำเป็นต้องยกระดับการเตือนภัยนิวเคลียร์ในตอนนี้ เจ้าหน้าที่ด้านความมั่นคงของชาติตะวันตกผู้หนึ่งกล่าวเช่นกันว่า "สถานการณ์ยังไม่เข้าขั้นวิกฤตนิวเคลียร์ในขณะนี้ และเราจะต้องไม่ปล่อยให้ลุกลามไปถึงขั้นนั้นโดยเด็ดขาด"

อันที่จริงแล้ว กลุ่มพันธมิตรชาติตะวันตกมีกลไกต่าง ๆ ทางข่าวกรองและเทคโนโลยีการทหารที่มีมาตั้งแต่ยุคสงครามเย็น ซึ่งสามารถจับตาดูความเคลื่อนไหวภายในของรัสเซีย และอาจทราบได้ในทันทีหากมีสัญญาณใด ๆ ที่บ่งบอกถึงการเตรียมความพร้อมที่จะใช้อาวุธนิวเคลียร์

ล่าสุดรัฐมนตรีกลาโหมของสหราชอาณาจักรบอกกับบีบีซีว่า ยังไม่พบความเคลื่อนไหวใด ๆ ของรัสเซีย ในการประจำการหัวรบนิวเคลียร์เลย