รายงานของรัฐบาลเนปาลพบจีนรุกล้ำพรมแดน ใกล้เขาไกรลาส ในทิเบต

รายงานของรัฐบาลเนปาลที่มีผู้เผยแพร่ให้บีบีซี กล่าวหาว่าจีนรุกล้ำเข้าไปในเขตแดนของเนปาลตามแนวพรมแดนที่ติดกันระหว่างสองประเทศ นับเป็นครั้งแรกที่มีการกล่าวอ้างอย่างเป็นทางการจากเนปาลเกี่ยวกับกรณีพิพาทนี้

มีคำสั่งให้จัดทำรายงานฉบับนี้ขึ้นเมื่อเดือน ก.ย. 2021 หลังจากมีคำกล่าวอ้างว่าจีนได้บุกรุกเข้าไปในเขตฮุมลา (Humla) ทางตะวันตกไกลของเนปาล

สถานทูตจีนในกรุงกาฐมาณฑุได้ปฏิเสธข้อกล่าวหานี้

ด้านรัฐบาลเนปาลยังไม่คำถามที่บีบีซีส่งไปสอบถามถึงกรณีที่เกิดขึ้น

ขณะเดียวกันยังไม่ทราบแน่ชัดว่าเหตุใดจึงไม่มีการเผยแพร่รายงานฉบับนี้ออกมาอย่างเป็นทางการ แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา รัฐบาลเนปาลได้ยกระดับความสัมพันธ์กับจีนเพื่อถ่วงดุลความสัมพันธ์ที่ยาวนานกับอินเดีย ประเทศเพื่อนบ้านที่อยู่ทางภาคใต้

คาดว่า รายงานฉบับนี้จะสร้างแรงกดดันต่อสายสัมพันธ์ที่กำลังเติบโตของเนปาลกับรัฐบาลจีน

จีนและเนปาลมีพรมแดนร่วมที่ทอดตัวไปตามแนวเทือกเขาหิมาลัยเป็นระยะทางเกือบ 1,400 กม. โดยทั้งสองฝ่ายได้กำหนดเส้นเขตแดนเหล่านี้ในสนธิสัญญาที่ลงนามร่วมกันหลายฉบับในช่วงต้นทศวรรษที่ 1960

พื้นที่ส่วนใหญ่ที่อยู่ห่างไกลและยากจะเข้าถึงของแนวพรมแดนนี้ มักมีการกำหนดเขตแดนด้วยหมุดปักปันเขต ซึ่งแต่ละเสาจะตั้งอยู่ห่างกันหลายกิโลเมตร จึงทำให้ยากที่จะทราบถึงเส้นแบ่งเขตแดนที่แน่ชัด

รัฐบาลเนปาลได้ตัดสินใจส่งกองกำลังเข้าไปในเขตฮุมลา หลังจากมีรายงานหลายฉบับบ่งชี้ว่าจีนอาจรุกล้ำเข้าไปในเขตแดนของตน ข้อมูลบางชิ้นระบุว่าจีนได้เข้าไปสร้างอาคารหลายแหล่งในฝั่งเนปาลด้วย

การรายงานเรื่องจีนรุกล้ำเขตแดนหลายครั้งในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา ทำให้ชาวเนปาลออกมาชุมนุมประท้วงหลายครั้งในกรุงกาฐมาณฑุ โดยครั้งล่าสุดมีขึ้นเมื่อเดือน ม.ค.ที่ผ่านมา ซึ่งสถานทูตจีนในกรุงกาฐมาณฑุได้ออกแถลงการณ์ปฏิเสธข้อกล่าวหาเหล่านี้อย่างสิ้นเชิง

รายงานพบอะไร

คณะผู้จัดทำรายงานฉบับนี้ประกอบไปด้วยผู้แทนจากตำรวจและรัฐบาลท้องถิ่นของเนปาล

พวกเขาพบว่า การเคลื่อนไหวของกองกำลังฝ่ายความมั่นคงของจีนได้ส่งผลกระทบและจำกัดเสรีภาพในการประกอบศาสนกิจของผู้คนในพื้นที่ ลาลุงจง (Lalungjong) ในฝั่งเนปาล

บริเวณดังกล่าวอยู่ในเส้นทางของนักแสวงบุญ เพราะอยู่ไม่ห่างจากเขาไกรลาส ในเขตปกครองตนเองทิเบต ของจีน ซึ่งถือเป็นยอดเขาศักดิ์สิทธิ์ในศาสนาฮินดูและศาสนาพุทธ

เว็บไซต์ภาษาไทยของซินหัว สำนักข่าวของทางการจีน ระบุว่า เขาไกรลาสตั้งอยู่บนเทือกเขากังตี่ซือ อ.ผู่หลาน จ. อาหลี่ เขตปกครองตนเองทิเบต ทางตะวันตกเฉียงใต้ของจีน

เขาไกรลาสมีความสูง 6,656 เมตร เหนือระดับน้ำทะเล เป็นยอดเขาที่สูงเป็นอันดับสองของเทือกเขากังตี่ซือ และเป็นต้นน้ำของแม่น้ำสำคัญสองสาย คือ แม่น้ำคงคาและแม่น้ำสินธุ

รายงานยังสรุปว่า จีนได้จำกัดไม่ให้เกษตรกรเนปาลปล่อยปศุสัตว์ไปกินหญ้าในพื้นที่แถบนี้ รวมทั้งยังพบว่าจีนได้สร้างรั้วรอบหมุดปักปันเขตแดน และพยายามขุดคลอง และสร้างถนนในเขตเนปาล

คณะตรวจสอบยังพบว่า ชาวเนปาลในท้องถิ่นมักไม่เต็มใจพูดคุยเรื่องพรมแดน เพราะบางคนยังต้องพึ่งพาการข้ามแดนไปยังตลาดในฝั่งจีน

คณะจัดทำรายงานแนะนำให้เนปาลส่งกองกำลังฝ่ายความมั่นคงเข้าไปประจำการในพื้นที่เพื่อรักษาความปลอดภัย และให้ทั้งสองฝ่ายใช้กลไกระงับการทำกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อแก้ปัญหาเรื่องพรมแดนครั้งนี้

การที่จีนปฏิเสธเรื่องการรุกล้ำเขตแดนเนปาล ทำให้ไม่อาจทราบได้แน่ชัดถึงเป้าหมายในการกระทำที่เกิดขึ้นของจีน แต่ผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่าอาจมีสาเหตุมาจากเรื่องความมั่นคง

ในอดีตบริเวณนี้มักมีการข้ามพรมแดนอย่างไม่เป็นทางการของกลุ่มนักแสวงบุญ และพ่อค้า แต่จีนเริ่มค่อย ๆ จำกัดการข้ามแดนลักษณะนี้

นายวิเจย์ กานต์ คาร์นา อดีตนักการทูตเนปาล ซึ่งปัจจุบันทำงานที่สถาบันวิจัยในกรุงกาฐมาณฑุ ระบุว่า รัฐบาลจีนอาจมีความกังวลเรื่องอินเดีย ประเทศคู่แข่งในภูมิภาคที่มีข้อพิพาทตามแนวชายแดนเช่นกัน

เขากล่าวว่า "ดูเหมือนว่าพวกเขา (จีน) กำลังกังวลเรื่องการแทรกซึมจากกองกำลังต่างชาติ พวกเขาจึงต้องการตัดช่องทางการลักลอบข้ามพรมแดน"

นอกจากนี้ จีนยังอาจกังวลเกี่ยวกับการเดินทางจากฝั่งของจีนเอง โดยเฉพาะผู้คนในเขตปกครองตนเองทิเบตที่ต้องการหลบหนีการกดขี่ของทางการจีน

ปัจจุบันมีผู้ลี้ภัยชาวทิเบตราว 20,000 คนอาศัยอยู่ในเมืองหลวงของเนปาล ขณะที่บางส่วนใช้เนปาลเป็นทางผ่านไปยังอินเดีย ซึ่งในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา จีนพยายามสกัดกั้นเส้นทางการหลบหนีนี้