เหตุใดชาวเกาะในมหาสมุทรแอตแลนติกต้องอพยพหนีภูเขาไฟไกลกว่า 10,000 กม.

แผ่นดินไหวขนาดใหญ่ที่ตามมาด้วยภัยคุกคามจากการปะทุของภูเขาไฟ นำไปสู่การอพยพประชากรบนเกาะทั้งเกาะในมหาสมุทรแอตแลนติกตอนใต้ และนี่คือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับเกาะทริสตัน ดา กูนญา (Tristan de Cunha) อันห่างไกล ในปี 1961

ย้อนกลับไปในวันที่ 10 ต.ค. 1961 ประชากรทั้งหมดบนดินแดนโพ้นทะเลของอังกฤษซึ่งอยู่ห่างจากภาคพื้นทวีปบริเวณชายฝั่งของแอฟริกาใต้ออกไปเกือบ 3,000 กิโลเมตรถูกบังคับให้อพยพออกจากบ้านเรือนของพวกเขา

หลังจากนั้นพวกเขาก็ถูกโยกย้ายไปยังสหราชอาณาจักร ซึ่งอยู่ห่างออกไป 10,000 กิโลเมตร

นี่ถือว่าเป็นความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่สำหรับชาวเกาะทั้ง 264 คน ซึ่งไม่เคยเดินทางออกจากชุมชนอันโดดเดี่ยวแห่งนี้มาก่อน

ภัยพิบัติที่เกิดขึ้นปุบปับ

วิกฤตเริ่มต้นขึ้นจากแผ่นดินไหวรุนแรงและดินถล่มเมื่อวันที่ 8 ต.ค. 1961

แมรี สเวน ผู้อาศัยบนเกาะดังกล่าวเล่าย้อนความหลังให้ฟังว่ามันเป็นช่วงเวลาที่น่าสะพรึงมาก เมื่อนึกภาพลูกชายเร่งให้เธอหนีออกจากบ้านที่ตั้งอยู่ทางฝั่งตะวันออกของเกาะทริสตัน ดา กูนญา

"เราได้ยินเสียงหินกลิ้งลงมาตลอดทั้งคืน" เธอบอกกับบีบีซีในปี 1961 "ฉันคิดว่าครึ่งหนึ่งของภูเขากำลังถล่มลงมา"

ไม่นานนัก รอยแยกก็เปิดขึ้นระหว่างเขตที่อยู่อาศัยกับโรงงานบรรจุกุ้งกระป๋อง และพื้นดินก็เริ่มยกตัวขึ้น

แมรีเริ่มเก็บข้าวของไว้แล้ว ก่อนจะมีคำสั่งอพยพฉุกเฉิน

"ฉันมีปืนไรเฟิล เสื้อโค้ทตัวใหญ่ และโคมไฟ ฉันมีอีกถุงหนึ่งใส่เสื้อผ้าบางส่วน..."

"ตอนที่เรามาถึงกระท่อม [ข้างแปลงมันฝรั่ง] พวกเรากอดกันแน่นเหมือนปลาซาร์ดีนในกระป๋อง พวกเราหนาว น่าอเนจอนาถ ไม่มีน้ำดื่ม ไม่มีอาหารเย็น ไม่มีอะไรเลย" เธอเล่า

แต่ถ้าแมรีคิดว่าสิ่งที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้นเลวร้ายแล้ว สิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้นต่อไปนั้นเลวร้ายยิ่งกว่า เนื่องจากพื้นดินที่ยกขึ้นกลายเป็นภูเขาไฟในเช้าวันรุ่งขึ้น

ลาวาร้อนแดงไหลไปทั่วผืนดิน ก้อนหินถูกพ่นขึ้นสู่ท้องฟ้า และเกิดควันดำหนาทึบที่ทำให้หายใจไม่ออกปกคลุมทั่วทั้งเกาะ มุมด้านตะวันออกของเกาะเกิดรอยปริแตกและพังทลายลง เกาะทั้งเกาะสั่นสะเทือนจากแรงแผ่นดินไหว

การเดินทางสู่สถานที่ที่ไม่รู้จัก

ชาวเกาะทั้ง 264 คน พร้อมกับไก่และลาบางส่วน ถูกอพยพโดยเรือประมงทริสตาเนีย (Tristania) และเรือฟรานซิส เรเปตโต (Francis Repetto) ไปยังเกาะไนติงเกล ซึ่งอยู่ห่างออกไปทางตะวันตกเฉียงใต้ 39 กิโลเมตร เพื่อพักค้างคืน

วันถัดมา วันที่ 11 ต.ค. 1961 เรือชิตาดานา (Chitadana) จากเนเธอร์แลนด์ได้มารับชาวเกาะที่ติดอยู่ เพื่อเดินทางเป็นเวลา 5 วันไปยังเมืองเคปทาวน์ในแอฟริกาใต้

จากที่นั่น พวกเขาขึ้นเรือสเตอร์ลิงแคสเซิล (Stirling Castle) และเดินทางถึงเมืองเซาแธมป์ตันบนชายฝั่งตอนใต้ของอังกฤษในวันที่ 3 พ.ย. 1961

อังกฤษต้อนรับพลเมืองจากเกาะห่างไกลด้วยแสงแฟลช กล้องโทรทัศน์ และหุ่นจำลองขนาดเท่าตัวจริงของตัวการ์ตูนโยกีแบร์ แต่การปรับตัวของชาวเกาะนั้นไม่ง่ายเลย

ในตอนแรกชาวเกาะถูกจัดให้อยู่ในกระท่อมไม้ภายในค่ายทหารที่เทศมณฑลเซอร์รีย์ ทางตะวันออกเฉียงใต้ของอังกฤษ และต่อมาพวกเขาย้ายไปอยู่บ้านถาวรในมณฑลแฮมป์เชียร์ ซึ่งอยู่ห่างออกไปเกือบ 60 กิโลเมตร

สำหรับหลายคน นี่เป็นครั้งแรกที่ได้สัมผัสกับชีวิตสมัยใหม่แบบอังกฤษ เช่น อาหารที่บรรจุหีบห่อและผ่านการพาสเจอไรส์ ระบบกฎหมาย และอันตรายจากการข้ามถนน

จากนั้น พวกเขาถูกย้ายไปยังฐานทัพอากาศใกล้เคียง

กลับสู่บ้าน

ในทางตรงกันข้าม เกาะทริสตัน ดา กูนญา ถือเป็นหนึ่งในเกาะที่มีผู้คนอาศัยอยู่ซึ่งห่างไกลที่สุดในโลก ชีวิตบนเกาะนั้นเรียบง่ายและชุมชนก็อยู่ด้วยการพึ่งพากันมาอย่างยาวนาน ชีวิตของเขาพึ่งพาการทำประมง เกษตร และแลกเปลี่ยนสิ่งของ

"ตอนที่เราไม่มีเงิน เราก็อยู่กันด้วยปลา เนื้อ มันฝรั่ง และนก" แมรี สเวน กล่าว "ทุกคนมีความสุข"

ในปีถัดมา ช่วงต้นปี 1962 คณะสำรวจจากราชสมาคมแห่งสหราชอาณาจักรได้เดินทางกลับไปยังเกาะทริสตันฯ เพื่อสำรวจผลกระทบจากภูเขาไฟ

นักวิทยาศาสตร์พบว่าการปะทุได้สิ้นสุดลงแล้ว แม้ว่าเกาะจะเปลี่ยนแปลงไปบ้าง แต่ยังคงอยู่ในสภาพสมบูรณ์ และบ้านเรือนของชาวเกาะยังคงอยู่

ส่วนลาวานั้นเบี่ยงทิศทางในช่วงสุดท้ายและไหลลงทะเล จึงไม่ทำลายพื้นที่อยู่อาศัย สัตว์บางส่วนรอดชีวิต และเกาะยังสามารถอยู่อาศัยได้

เมื่อวันที่ 8 ก.ย. 1962 ชาวเกาะจำนวน 12 คนได้เดินทางกลับไปยังเกาะทริสตันฯ เพื่อทดลองใช้ชีวิตที่นั่นอีกครั้ง

สามเดือนต่อมา ในเดือน ธ.ค. มีการลงคะแนนเสียงในสหราชอาณาจักร และชุมชนชาวเกาะลงคะแนน 148 ต่อ 5 เสียง เห็นชอบให้กลับไปยังบ้านเกิด

ต่อมาในวันที่ 17 มี.ค. 1963 ชาวเกาะกลุ่มแรกออกเดินทางจากสหราชอาณาจักร และเดินทางถึงเกาะทริสตันฯ ในวันที่ 9 เม.ย. ส่วนคนที่เหลือเดินทางตามไปในเดือน พ.ย.

แมรี สเวน เป็นหนึ่งในผู้ที่กลับไปยังเกาะ หลังจากเดินทางกลับพร้อมกับเฟร็ด สามีของเธอ และลูกทั้ง 7 คน เธอเสียชีวิตในปี 1974

ปัจจุบัน เกาะทริสตัน ดา กูนญา เป็นบ้านของพลเมืองอังกฤษมากกว่า 200 คน

ถนนในมณฑลแฮมป์เชียร์ของอังกฤษ ซึ่งเคยเป็นที่อยู่อาศัยของชาวเกาะ ยังคงมีชื่อว่า "ทริสตัน โคลส (Tristan Close)" เป็นเครื่องเตือนใจเงียบ ๆ ถึงการเดินทางอันน่าทึ่ง จากหินภูเขาไฟสู่ผืนดินอังกฤษ