Wanawake waliolipa gharama ya vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Ethiopia

Makubaliano ya amani yametangazwa katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyodumu kwa miezi 16 nchini Ethiopia, ili kuruhusu msaada kuwasilishwa kwa mamia ya maelfu ya watu wanaokabiliwa na njaa.

Mzozo katika eneo la kaskazini la Tigray umeshuhudia ukatili wa kushangaza unaofanywa na pande zote, ikiwa ni pamoja na kile ambacho haki za binadamu hukiita "ubakaji kama silaha ya vita". Mwandishi wa BBC Kalkidan Yibeltal amezungumza na baadhi ya wanawake walioathirika katika eneo jirani la Amhara.

Onyo: Baadhi ya wasomaji wanaweza kuona hadithi hii kuwa ya kuhuzunisha

Kurudi nyumbani mwezi mmoja baada ya kukimbia vikosi vya waasi vinavyosonga mbele kulionekana kuwa kosa kubwa kwa familia ya Zemzem.

Mwanamke huyo, ambaye jina lake tumelibadilisha ili kulinda utambulisho wake, alitoroka mji wake mdogo katika eneo la Amhara akiwa na mumewe na mtoto wa kiume mwezi Agosti mwaka jana. Waliishia kijijini.

Hii ilikuwa miezi tisa ya vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoanza huko Tigray.

Mgogoro huo ulikuwa umechukua mkondo wa kushangaza na Chama cha Ukombozi cha Watu wa Tigray (TPLF) kikielekea kusini, na kunyakua maeneo kutoka kwa vikosi vya serikali, ikiwa ni pamoja na mji wa Zemzem.

Yeye na mumewe waliamua kurudi nyumbani kwani mahitaji muhimu yalikuwa yakiisha kijijini. Lakini wakirudi mjini, familia hiyo ilikutana na kikosi cha wapiganaji wa Tigray.

Wakimshuku kuwa mume wake, mfanyakazi wa ujenzi, angeweza kuwa mwanajeshi wa serikali aliyekwama au mfuasi wa wanamgambo wa eneo hilo, wapiganaji hao walianza kuwahoji.

Zemzem aliiambia BBC kwamba walipelekwa kwenye nyumba iliyokuwa kando ya barabara ambapo alipigwa na kubakwa na wanajeshi wawili wa Tigrayan mbele ya mtoto wake. Mumewe alipigwa risasi na kuuawa wakati akijaribu kuzuia shambulio hilo.

"Nakumbuka mwanangu akilia sana," alisema, akikumbuka matukio ya tarehe 26 Septemba 2021.

"Kulikuwa na damu kila mahali... niliendelea kupumua lakini sikuweza kusema kuwa nilikuwa hai. Mwili wangu ulikuwa ukivuja damu. Miguu yangu ilikuwa imekufa ganzi. Sikuweza hata kumsogelea mwanangu."

Kama matokeo ya kupigwa makovu yanaonekana kwenye mwili wake.

Vita vilizuka kati ya TPLF - kundi ambalo lilitawala siasa za Ethiopia kwa karibu miongo mitatu - na serikali mnamo Novemba 2020 kufuatia miezi ya mvutano unaoendelea.

Mapigano hayo yameshuhudia maelfu ya watu wakiuawa - wakiwemo raia - huku mamilioni wakihitaji sana msaada wa kibinadamu huku serikali ya shirikisho ikishutumiwa kukwamisha juhudi za kutoa misaada.

Pande zote zinazopigana zinadaiwa kutekeleza mauaji ya kiholela na kutumia unyanyasaji wa kijinsia kuwatisha watu.

Mwezi Agosti mwaka jana, shirika la kutetea haki za binadamu la Amnesty International lilishutumu Ethiopia na wanajeshi kutoka mshirika wake Eritrea, pamoja na vikosi vya kutoka Amhara, kwa kuwalenga wanawake na wasichana huko Tigray kwa ubakaji na unyanyasaji wa kijinsia.

Ubakaji ulitumika kama "silaha ya vita kuleta uharibifu wa kudumu wa kimwili na kisaikolojia", alisema Katibu Mkuu wa Amnesty Agnès Callamard.

Kundi hilo baadaye liliwashutumu wapiganaji wa TPLF kwa kuwaibia, kuwashambulia na kuwabaka wanawake wakiwa wamewaelekezea bunduki huko Amhara - vitendo ambavyo Bi Callamard alisema "ni sawa na uhalifu wa kivita na uwezekano wa uhalifu dhidi ya ubinadamu".

BBC ilijaribu kuwasiliana na TPLF kwa ajili ya kupata maoni lakini haikupata majibu. Hapo awali ilihoji ripoti ya Amnesty inayowatuhumu wapiganaji wake kwa ubakaji lakini ikasema inaunga mkono wito wa kundi hilo la uchunguzi huru kuhusu ukatili uliofanywa na pande zote katika mzozo huo.

Maelfu ya wanawake na wasichana wadogo katika mikoa hiyo miwili wameripoti unyanyasaji wa kijinsia kwenye vituo vya afya lakini timu ya wataalamu walioteuliwa na Baraza la Haki za Kibinadamu la Umoja wa Mataifa walitaja takwimu hizo "kutoakisi kiwango halisi" cha ukatili huo.

Katika miezi minane ya kwanza ya vita kesi 2,200 ziliripotiwa huko Tigray na 940 huko Amhara.

Kombolcha ni mji wa viwanda huko Amhara ambao ulikuwa chini ya udhibiti wa vikosi vya Tigrayan kwa wiki sita mwaka jana kati ya Oktoba na Desemba. Wanawake 35 na wasichana huko waliambia mamlaka kwamba walikuwa wamenyanyaswa kingono.

BBC ilikutana na wanne kati yao, akiwemo Fatima, ambaye alisema wengi zaidi hawakuripoti mashambulizi yao.

Alikuwa akifanya kazi kama mhudumu katika baa ya ramshackle wakati vikosi vya Tigrayan vilipoteka mji huo.

"Waliingia mwendo wa saa mbili usiku. [Wale waliokuwa wakipita njiani] walituambia tufunge milango yetu na tukafanya hivyo. Baadaye walituamuru tufungue tena na tukawapa vinywaji," alisema.

Majira ya jioni kundi la askari lilirudi.

Jinsi jeshi la Ethiopia lililokuwa na nguvu lilivyolemewa na waasi wa TPLF

Kwa nini mzozo wa Ethiopia ni muhimu kwa dunia?

Mwajiri wa Fatima alipokataa kuwafungulia mlango, askari walifyatua risasi na kumjeruhi mwajiri.

BBC imeona picha - zilizopigwa kwenye simu za mkononi - za majeraha aliyopata.

Fatima alisema yeye mwenyewe alibakwa na wapiganaji wawili jioni hiyo na wengine watatu siku iliyofuata.

Wengine watatu ambao walifanya kazi katika baa hiyo pia walibakwa, alisema.

Baada ya shambulio hilo aliondoka Kombolcha na kukimbilia kwenye milima ya karibu.

'Sitasahau kilichotokea'

Fatima alirudi tu mjini - na kazi yake - mara tu askari wa shirikisho walipogeuza wimbi la vita, kusukuma vikosi vya Tigrayan kutoka Amhara, ikiwa ni pamoja na Kombolcha.

"Sidhani kama nitasahau yaliyonipata," aliIambia BBC, huku akilia, hisia ambayo ilioneshwa na mwanamke mwingine ambaye alisema pia alibakwa na wapiganaji wa Tigrayan.

"Wakati mwingine mimi huota kuhusu hilo. Labda ni kwa sababu ninafikiria sana lakini ninahisi [washambuliaji] bado wako hapa," alisema, akiinamisha kichwa chake.

Diana Wondimu ni mwanachama wa timu ya wanasaikolojia wa kitabibu wanaofadhiliwa na Unicef ​​ambao hutoa msaada kwa waathirika wa unyanyasaji wa kijinsia huko Kombolcha.

Mbali na waathiriwa wa ubakaji anafanya kazi na wanawake na wasichana ambao wamenyanyaswa kimwili au kushuhudia mashambulizi.

"Tumepata manusura kutoka rika zote na vikundi vya kijamii," alisema. Na kama matokeo ya mashambulizi "siku zote kuna hofu kunyongwa" kati ya walionusurika. "Kuna mashaka ya wengine. Na kuna [hamu] ya kutengwa."

Kwa Zemzem hisia hii ilimaanisha kwamba alilazimika kukimbia nyumbani kwake kwa mara ya pili. Alienda kwenye kambi ya watu waliohamishwa.

Kwa muda mrefu, alisema, hakuweza kupata njia za kuelezea kile kilichotokea kwake.

"Hata sikuwa na machozi. Ni baadaye tu kwamba niliweza kulia."

Sasa anatarajia kuanza maisha upya na amefanya urafiki na waathiriwa wengine wa unyanyasaji wa kijinsia, haswa dada wawili ambao pia walibakwa.

Wasiwasi wake mkuu ni hatima ya mtoto wake. Lakini pia yeye ndiye chanzo cha faraja.

"Angalau yuko hapa, pamoja nami," alisema, akiwa ameketi katika nyumba ya mmoja wa marafiki zake wapya, maisha yao yakiwa na hofu ya vita.

Majina ya waathiriwa wa unyanyasaji wa kingono yaliyotajwa katika makala haya yamebadilishwa ili kulinda utambulisho wao.