Kwa nini kutoa taarifa kuhusu Iran kunakuja na athari kubwa

Nchini Iran, maandamano dhidi ya serikali ya mwaka 2022 yameendelea hadi mwaka mpya. Kuripoti juu ya moja ya habari kuu za kimataifa kwa sasa ni changamoto inayoendelea kwa waandishi wa habari wa Idhaa ya BBC ya Persian, ambao hawaruhusiwi kuingia nchini humo, wananyanyaswa kila siku, na familia zao nzilizobaki yumbani zinateswa.

Iran imekuwa katika msukosuko tangu mwezi Septemba, wakati wa kifo kilichotokea kizuizini cha Mahsa Amini mwenye umri wa miaka 22 na kuzua maandamano makubwa dhidi ya hijab ya lazima na vikwazo vingine - na kusababisha wito wa mabadiliko ya utawala.

Hali hii imemaanisha kazi ya waandishi wa habari wa BBC Persion kuwa ngumu. Aidha kuripoti juu ya matukio yanayoendelea nchini Iran kuwa sio tu changamoto lakini pia ina athari kubwa za kibinafsi. Unyanyasaji unaosababishwa na serikali ya Iran unaleta athari kwa maisha ya waandishi.

Mnamo Oktoba 2022, Wizara ya Mambo ya Nje ya Iran ilitoa taarifa ikitaja BBC Persion katika orodha ya watu binafsi na mashirika yaliyoidhinishwa kwa kile ilichokiita hatua zao za maksudi za kuunga mkono ugaidi, na kuchochea vurugu na matamshi ya chuki na ukiukaji wa haki za binadamu.

Waandishi wa habari wa BBC Persian wamepokea vitisho vya kuuawa kupitia mitandao ya kijamii pamoja na vitisho vya vurugu za kutisha, na maelfu ya maoni ya matusi.

Familia zao nchini Iran pia wameripoti kupitia unyanyasaji, ikiwa ni pamoja na kuitwa kuhojiwa na kutishiwa kwa sababu ndugu zao wanaendelea kufanya kazi na BBC.

 Waandishi wa habari pia wamenyanyaswa na wale wanaohisi kuwa sera ya kuakisi maelezo ya matukio ya serikali ya Iran kama sehemu ya habari hiyo inatoa jukwaa kwa wafuasi wa utawala huo.

 Katika makala mpya ya BBC iliyoripoti kuhusu Iran: Na mwandishi wa BBC Persion Jiyar Gol, anarekodiwa akipigwa kelele na waandamanaji wanaoipinga serikali mjini Berlin wakisema "Ayatollah BBC".

"Unajua ni watu wangapi wa familia yangu wapo gerezani kwa sasa?" Jiyar anajibu.

Kwa upande wa mtangazaji mkuu Rana Rahimpour, wakati akiongea na familia yake huko Iran yalipodukuliwa - na sehemu zikiwa zimehaririwa ili ionekane kwamba anaunga mkono serikali, na kuchapishwa - ilishikwa na wakosoaji kama ushahidi zaidi kwamba BBC haifuati misingi ya habari na inashirikiana na serikali.

Shinikizo dhidi yake kutoka kwa serikali ya Iran limemlazimu hata kutoa angalizo katika shule ya watoto wake kuwa waangalifu zaidi kuhusu usalama wao.

 Waandishi wa habari wa BBC hawaruhusiwi kufanya kazi nchini Iran, hivyo wanategemea mitandao ya kijamii ili kujua na kuthibitisha kile kinachotokea maeneo ya pembezoni. Katika maandamano ya hivi karibuni, ikawa chombo cha habari muhimu. Kwa mfano, waandishi wa habari wanaposikia kwamba muandamanaji ameuawa, jambo la kwanza wanalofanya ni kuangalia akaunti za mtu huyo za mitandao ya kijamii kwa wafuasi walio na jina sawa la mwisho. Wakati wanajibu, maelezo wanayoshiriki yanaweza kuchunguzwa na vyanzo vingine, kama vile vyeti vya vifo na ripoti za wachunguzi.

Wakati wa taarifa kuu kama hii, kazi ya BBC sio tu kuripoti matukio, lakini kutatua habari potofu kutoka kwenye ushahidi wa uhakika.

Zana za kuchora ramani za mtandaoni hutumika kuweka picha za kijiografia ambazo zimetumwa, ili kuangalia kama kweli zinatoka mjini au jijini, wanahabari wameambiwa kuwa zimerekodiwa. Wanatafuta maduka ambayo huenda yamebadilika katika hilo. wakati, kwa mfano, au hata hali ya hewa ambayo hailingani na tunachojua kuhusu utabiri wa siku hiyo.

Waandishi wa habari wanapaswa kutumia njia sahihi za uthibitishaji wa ripoti za Runinga za Irani.Shirika moja la Utangazaji katika miezi ya hivi karibuni ilijaribu kuthibitisha kwamba muandamanaji mwenye umri wa miaka 16 Nika Shakarami alianguka kutoka kwenye paa la jengo na kwamba si kweli, wakati familia yake ilisema, aliuawa na vikosi vya usalama. Ripoti hiyo ilionesha mwanamke, uso wake ukiwa umefichwa lakini akiwa amevalia nguo nyeusi sawa na ile ya Nika, akiingia kwenye jengo ambalo mamlaka ilidai aliangukia.

Katika kesi hii, mambo mawili yalijitokeza - sio tu kwamba mwanamke huyu alikuwa akitembea kwa utulivu, wakati Nika alikuwa amemwambia rafiki yake kwamba alikuwa akifukuzwa na vikosi vya usalama, lakini ilibainika kuwa paka nyuma ya video pia alikuwa akitembea kwa utulivu. Ikiwa huyu ndiye Nika, ambaye alikuwa amehusika katika maandamano ya kelele kubwa yaliyopigwa na mabomu ya machozi, basi ungetarajia kuona paka akikimbia kutoka kwenye machafuko.

Wakati fulani, chanzo kimojawapo kilichonitumia taarifa kilikamatwa na kisha kuachiliwa na vikosi vya usalama vya Iran. Alipowasiliana nami tena kupitia programu ya kutuma ujumbe, ningewezaje kuamini kwamba hii haikuwa kweli mamlaka inayohusiana na mimi kujifanya kama yeye? Kwa hiyo nilimwomba anitumie voice note ili nipate uhakika.

Kwa sababu vyanzo hivi vimetiwa kiwewe na taarifa zao, vinawasiliana na waandishi wa habari wa BBC mchana na usiku, ambapo lazima wawe tayari kujibu.

Na yote haya wakati wa kushughulika na uhusiano wao wa kifamilia uliovunjika.

Idhaa ya BBC Persian

• Sehemu ya Idhaa ya BBC, inatangaza kwa lugha ya Persian. Idhaa hiyo imepigwa marufuku nchini Iran, na waandishi wake wa habari, lakini watu wa huko wanaweza kuiona kupitia satelaiti, majukwaa ya dijitali na redio - zinazowafikia watazamaji milioni 18.5 kila wiki nchini Iran na ulimwenguni kote.

• Maafisa wa Iran hawatahojiwa na BBC Persian lakini huduma hiyo inaweza kuonesha maelezo ya serikali ya matukio kama sehemu ya utangazaji wake.

• Mara nyingi inajulikana kama "Ayatollah BBC" na baadhi ya wapinzani wa Irani, ambao wanaishutumu kwa kuchukua jukumu la kuleta uanzishwaji wa viongozi wa kidini madarakani kwa miaka 43 iliyopita na kuunga mkono serikali ya Irani.

• Mali za wanahabari wake nchini humo zimezuiliwa tangu mwaka 2017 na familia zao kuhojiwa na wakati mwingine kuzuiliwa.

"Jambo gumu zaidi sio kushughulika siku zijazo, lakini kushughulikia masuala ya siku za nyuma ilipokuwa inafanya shughuli zake za utangazaji," anasema.

"Nilipoamua kujiunga na BBC, sikutambua kwamba nilikuwa nikifanya uamuzi si kwa ajili yangu tu, bali kwa ajili ya watu wengi. Na sasa ninaendelea kujiuliza: 'Je, nilikuwa na haki ya kufanya uamuzi huo? Na thamani yake je?'"

Pia hakuweza kumzika kaka yake mwaka jana. Na wakati huohuo alilazimika kuvumilia wapinzani wa serikali baada ya makala kuibuka tena ambapo alikuwa ameagizwa kuandika kuhusu Ayatollah Ruhollah Khomeini katika gazeti la Iran miaka 22 iliyopita alipokuwa bado nchini.

"Ndugu yangu mwenye umri wa miaka 45 alikuwa kwenye kitanda chake cha kifo, na sikuweza kuwa pale kwa ajili yake na wazazi wangu. Na nilikuwa nikiitwa mtu wa serikali mtandaoni," Farnaz anasema.

Maisha yanaweza kubadilishwa milele kutokana na uhusiano tu na mtu anayefanya kazi na BBC Persian.

Kwa upande wangu, kaka yangu alilazimishwa kutoka katika kazi nzuri ya wizara ya mafuta ya Iran. Kwa mwenzangu Jiyar Gol, inamaanisha kutopata nafasi ya kumtambulisha binti yake mdogo kwa jamaa zake.

Na kuhusu wafanyakazi, mwaka jana wataalam wanne huru wa Umoja wa Mataifa kuhusu Iran walitoa "wasiwasi wao" juu ya "unyanyasaji na vitisho" vya serikali kwa wale wanaofanya kazi na BBC Persian.