Kwa nini wanamgambo wa Amhara nchini Ethiopia wanapambana na jeshi?

Waziri Mkuu wa Ethiopia Abiy Ahmed amejikuta katikati ya mzozo mpya - wakati huu katika eneo muhimu la Amhara ambalo lilikusanya wanajeshi wake kumsaidia kuzuia jaribio la vikosi hasimu vya Tigray kutaka kumwangusha.

Mzozo huo ni ishara ya hivi punde kwamba Bw Abiy anapigania kuishi kulingana na tuzo yake ya Nobel - heshima aliyopewa mwaka wa 2019 kwa kumaliza uhasama wa muda mrefu na Eritrea na kuiweka Ethiopia kwenye njia ya demokrasia baada ya karibu miongo mitatu ya uongozi mgumu.

Lakini sifa ya Bw Abiy kama mpenda amani na demokrasia imechafuliwa zaidi na mzozo wa Amhara - eneo la pili kwa ukubwa nchini Ethiopia.

Ghasia hizo zimeibua hofu kimataifa, huku Israel ikiwahamisha raia wake na Wayahudi kutoka eneo hilo wiki iliyopita.

Kwa hivyo ni nani anayepigana huko Amhara?

Bw Abiy anakabiliwa na changamoto kubwa ya mamlaka yake kutoka kwa wanamgambo wanaojulikana kama Fano - neno la Kiamharic linalotafsiriwa kama "wapiganaji wa kujitolea". Maneno hayo yalienezwa katika miaka ya 1930, wakati "wapiganaji wa kujitolea" walipojiunga na jeshi la Mfalme Haile Selassie ili kupambana na wavamizi wa Italia.

Bado inatumiwa leo na wakulima na vijana ambao wameunda wanamgambo kutetea watu wa Amhara ambao wanaamini kwamba mustakabali wao unatishiwa na serikali na makabila mengine.

Ingawa hawana muundo wa umoja wa amri, wanamgambo hawa - au Fano - wameonyesha nguvu zao katika wiki za hivi karibuni kwa:

kutekeleza kile Waziri wa Amani wa Ethiopia Binalf Andualem aliita "mashambulizi ya kutisha" kwenye kambi za jeshi

kwa muda mfupi kuchukua udhibiti wa uwanja wa ndege huko Lalibela, jiji la kihistoria maarufu kwa makanisa yake yaliyochongwa

kusonga mbele katika miji mikubwa miwili ya kikanda - Bahir Dar na Gondar - pamoja na jiji la viwanda la Debrebirhan, kabla ya kurudishwa na vikosi vya serikali.

uporaji wa silaha na risasi katika vituo vya polisi

kuvamia gereza moja huko Bahir Dar, na kuwaachilia maelfu ya wafungwa - wakiwemo wanamgambo wenzao.

Mgogoro huo ni mkubwa sana hivi kwamba watu wengi wanasema serikali ya jimbo la Amhara - inayodhibitiwa na chama tawala cha Bw Abiy Prosperity Party (PP) - iko ukingoni mwa kuanguka, huku maafisa wakuu wakiwa wamekimbilia katika mji mkuu wa shirikisho, Addis Ababa, kwa hofu ya kushambuliwa. .

Ni nini kilianzisha mzozo huo?

Vurugu hizo zinaweza kufuatiwa hadi kwenye mkataba wa amani uliotiwa saini na serikali ya shirikisho na chama cha Tigray People's Liberation Front (TPLF) kumaliza vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyodumu kwa miaka miwili ambavyo vilishuhudia vikosi vya Tigrayan vikielekea Addis Ababa mwaka 2021, kabla ya kulazimishwa kurudi kaskazini. .

Makubaliano hayo - yaliyosimamiwa na Umoja wa Afrika (AU), kwa kuungwa mkono na Marekani - yalikaribishwa vizuri kama jaribio la kurejesha utulivu nchini Ethiopia - nchi kubwa ambayo kwa muda mrefu imekuwa ikizingatiwa kama kitovu cha usalama katika Pembe ya Afrika na kama chimbuko la umoja wa Afrika.

Lakini mpango huo ulikabiliwa na mashaka makubwa miongoni mwa Waamhara kwani hawakujumuishwa katika mazungumzo hayo licha ya kwamba wanamgambo wa Fano na vikosi maalum vya Amhara - kikundi cha kijeshi chenye uhusiano na serikali ya mkoa - walipigana upande wa jeshi la shirikisho.

Kikundi cha kampeni chenye ushawishi mkubwa chenye makao yake makuu nchini Marekani, Chama cha Amhara cha Amerika, kilienda hadi kuelezea kama "mkataba wa vita" - mashtaka ambayo yamekanushwa na serikali ya Bw Abiy.

Hata hivyo, dhana hiyo ilikita mizizi huko Amhara, hasa baada ya Bw Abiy kutangaza mipango ya kusambaratisha vikosi maalum vilivyopo katika kila moja ya mikoa 11 yenye misingi ya kikabila nchini Ethiopia.

Alipendekeza kwamba vikosi maalum - ambavyo vinafikiriwa kuwa makumi ya maelfu - kuunganishwa katika jeshi la shirikisho na polisi ili kukuza umoja wa kikabila na kuzuia vikosi vya kikanda kuingizwa kwenye migogoro - kama ilivyokuwa huko Tigray wakati vikosi vyake maalum vilijiunga na uasi dhidi ya serikali ya Bw Abiy mnamo 2020, zaidi ya miaka miwili baada ya kushika uwaziri mkuu.

Lakini Wamhara wengi waliona mpango wake kama bendera nyekundu, wakisema kuwa ungewaacha katika hatari ya kushambuliwa na Tigray jirani - wapinzani wao wa kihistoria wa ardhi na mamlaka nchini Ethiopia.

Ingawa baadhi ya vikosi maalum vya Amhara vimekubali kujumuika katika jeshi na polisi, wengine wengi wamekimbilia Fano, wakijificha kwenye milima na vijiji na kutumia silaha zao kufanya uvamizi kwenye vituo vya serikali na jeshi.

Katika baadhi ya miji na vijiji, wanamgambo wamejaribu kuanzisha tawala zao wenyewe, katika tishio la moja kwa moja kwa mamlaka ya serikali.

Je, majibu ya Bw Abiy yamekuwa yapi?

Kufikia sasa, waziri mkuu kimsingi ameegemea nguvu za kijeshi, huku baraza la chini la bunge likiidhinisha, siku ya Jumatatu, uamuzi wake wa kutangaza hali ya hatari iliyodumu kwa miezi sita katika eneo hilo.

Hii imeiweka Amhara chini ya udhibiti halisi wa huduma za usalama. Kanda hiyo imegawanywa katika nyadhifa nne za kikamanda, zikiwa chini ya udhibiti wa jumla wa kamati inayoongozwa na mkuu wa upelelezi Temesgen Tiruneh.

Uwekaji mkubwa wa wanajeshi umeungwa mkono na shirika la anga. Siku ya Jumapili, shambulio la anga lilifanyika katika mji wa Finote Selam, na kuripotiwa kuwaua takriban watu 26 katika maandamano ya kuipinga serikali.

Hii imechochea uvumi kwamba jeshi litazidi kutumia nguvu zake za anga kurudisha nyuma mafanikio ya eneo la Fano, ingawa lina hatari ya kusababisha vifo vya raia.

Serikali haijathibitisha wala kukanusha kuwa kuna mashambulizi ya anga.

Amri za kutotoka nje wakati wa usiku zimetangazwa katika miji sita - ikiwa ni pamoja na mji mkuu wa mkoa, Bahir Dar - na kulazimisha watu kusalia majumbani.

Vikosi vya usalama pia vimeweka vituo vya ukaguzi katika eneo lote, na ripoti kwamba Waamhara wengi katika miezi ya hivi karibuni wamezuiwa kusafiri kwenda Addis Ababa, na kuibua wasiwasi wa kutofautisha wa kikabila.

Mamlaka zinasema kuwa zinajaribu kuzuia watu wanaoweza kusababisha matatizo kuingia katika jiji. Lakini hii imechochea hasira ya Wamhara, na imeongeza hisia zao za kutengwa na serikali ya shirikisho.

Nini njia ya nje ya mgogoro?

Wakati wa mjadala wa bunge wa Jumatatu, Waziri wa zamani wa Mambo ya Nje wa Ethiopia Gedu Andargachew - ambaye wakati mmoja pia alikuwa kiongozi wa serikali ya eneo la Amhara - alisema ni wazi kuwa chama tawala kimepoteza uungwaji mkono wake huko.

Alisema kuna haja ya kuingia katika mazungumzo, na kuunda utawala mpya wa mpito katika eneo hilo, lakini hadi sasa hakuna dalili yoyote ya kutokea.

Baadhi ya wachambuzi wanaeleza kuwa pia kuna mzozo katika maeneo mengine ya Ethiopia - ikiwa ni pamoja na katika kitovu cha kisiasa cha Bw Abiy cha Oromia, ambapo kundi la waasi la Oromo Liberation Army (OLA) linapigania kile linachokiita "kujitawala".

Serikali ya shirikisho ilifanya mazungumzo ya amani na waasi mwezi Aprili, lakini hawakufanikiwa, huku eneo hilo likiwa bado limekumbwa na migogoro.

Waoromo wanaunda kabila kubwa zaidi nchini Ethiopia, wakifuatiwa na Waamhara.

OLA imeshutumiwa kwa ukatili mkubwa dhidi ya Waamhara huko Oromia, na kuzua hofu kwamba inataka kuwafukuza nje ya eneo hilo. OLA inakanusha kuwalenga Waamhara.

Alipoingia madarakani, Bw Abiy alitetea maono yake ya Mademer, au "kuja pamoja", na kukomesha ukandamizaji wa serikali na makundi ya upinzani yaliyopiga marufuku, kuwaachilia wafungwa wa kisiasa na kuruhusu watu waliokuwa uhamishoni kurejea.

Pia alizindua PP, muunganiko wa vyama tofauti vyenye misingi ya kimaadili, akiamini kwamba ingekuza utaifa katika nchi ambayo uaminifu wa maadili ni mkubwa.

Lakini wakosoaji wanasema kuwa Ethiopia imerejea katika utawala wa ukandamizaji, huku Bw Abiy akipambana kupata uungwaji mkono wa wananchi kwa maono yake - ishara ya hivi punde zaidi ya hii ikiwa ni mzozo wa Amhara.

Haijulikani ni nini waziri mkuu anapanga kufanya baadae lakini baadhi ya wachambuzi wanasema anahitaji kuitisha kongamano la kitaifa ambapo makundi ya kisiasa na kikabila yanaweza kujadiliana namna bora ya kutatua tofauti zao ili amani irejee katika taifa lililosambaratishwa na mizozo.