IS-K: Wanajihadi wa Islamic State waliohusika na shambulio la Moscow ni nani?

Licha ya majaribio ya Rais Vladimir Putin na vyombo vya habari vinavyodhibitiwa na serikali ya Urusi kulaumu Ukraine kwa shambulio baya la Ijumaa katika ukumbi wa michezo wa Moscow, maelezo zaidi yanaibuka kuhusu kundi la wanajihadi la IS-K ambalo limedai kuwa ndilo lililohusika na shambulio hilo.

IS-K ni nani au ni nini?

IS-K ni kifupi cha Islamic State-Khorasan. Ni mshirika wa kikanda wa kundi la kigaidi lililopigwa marufuku kimataifa la Islamic State linalolenga Afghanistan, Iran na Pakistan.

Kundi hilo limejipa jina la Khorasan kwa kuwa hilo lilikuwa sehemu ya ukhalifa wa kihistoria wa Kiislamu unaozunguka nchi hizo, na pia kuelekea kaskazini hadi Asia ya Kati.

IS-K imekuwapo kwa muda wa miaka tisa lakini katika miezi ya hivi karibuni imeibuka kuwa tawi hatari zaidi la kundi la Islamic State, lenye uwezo wa muda mrefu na sifa ya ukatili wa kupindukia.

Pamoja na kile kilichosalia cha uongozi mpana wa kundi hilo nchini Syria na Iraq, IS-K inapania kuwa na ukhalifa wa kitaifa wa Kiislamu unaotawaliwa kupitia tafsiri kali ya Sharia, sheria ya Kiislamu.

Nchini Afghanistan inaendesha uasi wa hapa na pale lakini bado ni mbaya dhidi ya watawala wa nchi hiyo, Taliban, ambao inawapinga kwa misingi ya itikadi kali.

Je, IS-K iliwahi kufanya mashambulizi hapo awali?

Ililenga uwanja wa ndege wa Kabul mnamo 2021 kwa bomu la kujitoa mhanga, na kuua Waafghanistan 170 na wanajeshi 13 wa Marekani.

Mwaka uliofuata ililenga ubalozi wa Urusi mjini Kabul, na kuua watu wasiopungua sita na wengine kujeruhiwa.

Kundi hilo limefanya mashambulizi ya kiholela kwenye wadi ya wazazi, vituo vya mabasi na polisi.

Mnamo Januari mwaka huu, IS-K ilifanya shambulio la mabomu mara mbili kwenye hekalu huko Kerman, Iran, na kuua karibu Wairani 100.

Nchini Urusi imefanya mashambulizi mengi madogo madogo, ya hivi karibuni zaidi yakiwa mwaka 2020, na tayari mwaka huu FSB, huduma ya usalama ya ndani ya Urusi, inasema imesimamisha njama kadhaa za ugaidi.

Washambuliaji walikuwa akina nani?

Kulingana na vyombo vya habari vya serikali ya Urusi wanaume wanne waliokamatwa na kushtakiwa wote ni Watajiki kutoka jamhuri ya Asia ya Kati ya Tajikistan, iliyokuwa sehemu ya Muungano wa Sovieti.

Ni dhahiri kutokana na kufikishwa mahakamani kwa kupigwa na michubuko kwamba wamekuwa wakihojiwa kwa ukali hadi kufikia hatua ya kuteswa.

Tatizo la hilo ni kwa mujibu wa kanuni za kimataifa, maungamo yao hayatakuwa na thamani - watu watasema chochote ili kupunguza maumivu, ikiwa ni pamoja na kukiri kwa simulizi ambayo si ya kweli.

Ripoti zimeibuka kuwa mmoja wa wanaume hao alionekana akifanya ufuatiliaji wa ukumbi huo mwanzoni mwa mwezi Machi, wakati ambapo Marekani iliionya Urusi kuwa kuna tishio la kutokea kwa shambulio la kigaidi kwenye eneo la umma - onyo ambalo Kremlin ililipuuza wakati huo. "propaganda".

Ripoti nyingine inasema takribani wawili wa washambuliaji waliwasili nchini Urusi hivi karibuni, ikimaanisha kuwa hii ilikuwa "timu ya wapiganaji" iliyotumwa na IS-K, badala ya chumba cha kulala cha wakaazi.

Kwanini wameilenga Urusi?

Kuna sababu kadhaa.

IS-K huwachulia nchi nyingi wengi ulimwenguni kuwa maadui wao.

Urusi iko juu katika orodha yao, pamoja na Marekani, Ulaya, Israel, Wayahudi, Wakristo, Waislamu wa Shia, Taliban na watawala wote wa mataifa yenye Waislamu wengi, ambao wanawaona kuwa "waasi".

Uadui wa Islamic State kwa Urusi unakumbukwa nyuma kwenye vita vya Chechnya katika miaka ya 1990 na mapema miaka ya 2000, wakati vikosi vya Moscow vilipoharibu mji mkuu wa Chechnya Grozny.

Hivi karibuni, Urusi iliingia katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Syria kwa upande wa mshirika wake, Rais Bashar al-Assad, na jeshi la anga la Urusi limefanya milipuko isiyohesabika ya waasi na raia, na kuua idadi kubwa ya kundi la Islamic State na Al-Qaeda- wapiganaji wanaohusishwa.

Huko Afghanistan, IS-K inaiona Urusi kama mshirika wa Taliban, ndiyo sababu walishambulia ubalozi wa Urusi huko Kabul mnamo 2022.

Kisha kuna masuala kadhaa ndani ya Urusi yenyewe.

Urusi inatazamwa na IS-K kama nchi ya Kikristo sana na video yao ilitumwa baada ya shambulio la Moscow inazungumza juu ya kuua Wakristo.

Tajik na wafanyakazi wengine wahamiaji wa Asia ya Kati wakati mwingine wako chini ya kiwango cha unyanyasaji na tuhuma na FSB inapojaribu kumaliza mashambulio ya kigaidi.

Hatimaye, Urusi , taifa ambalo kwa sasa liko kwenye vita vyake vikali na jirani yake Ukraine, huenda ikawa ni shabaha inayofaa ya fursa kwa IS-K, mahali ambapo silaha zilipatikana na askari wa adui kuangushwa.

Tusichokifahamu

Kuna maswali kadhaa ambayo hayajajibiwa kuhusu tukio zima.

Kwa mfano, kwa nini washambuliaji waliweza kutangatanga wapendavyo kwa karibu saa moja kuzunguka Ukumbi wa Crocus bila hisia zozote za uharaka?

Katika nchi ambayo polisi na huduma maalum, haswa FSB, wako kila mahali, watu hao wenye silaha walifanya kama wanajua kwamba hawataingiliwa na timu ya polisi ya SWAT.

Kisha kuna silaha, si tu bunduki lakini zenye nguvu, za kisasa. Je, waliwezaje kuzipata na kuzisafirisha bila kutambuliwa kwenye ukumbi huo?

Ukamataji wao wa haraka pia unashangaza.

Tofauti na wapiganaji wengi wa kijihadi kwenye uvamizi kama huu, wanaume hawa hawakuwa wamevaa fulana au mikanda ya kujitoa mhanga.

Na hata hivyo, haikuchukua muda mrefu kwa mamlaka za Urusi, mamlaka zile zile za Urusi ambazo zilishindwa kuzuia njama mbaya zaidi ya ugaidi katika miaka 20 iliyokuwa ikitokea mbele ya macho yao, kuwakusanya washukiwa na kuwapeleka mahakamani.

Haya yote yanawafanya baadhi ya wachambuzi kutafakari kuhusu aina fulani ya kile kinachoitwa "kazi ya ndani" na Kremlin, au "operesheni ya uwongo ya bendera" ili kupata uungwaji mkono wa watu wengi kwenye vita dhidi ya Ukraine.

Hata hivyo, hakuna ushahidi mgumu wa kuunga mkono nadharia hiyo na ujasusi wa Marekani umethibitisha kwamba kwa maoni yao, ni Islamic State iliyohusika na shambulio hilo baya.

Imetafsiriwa na Lizzy Masinga