Jinsi bunduki za kujitengenezea zilivyo tatizo linalokua kwa kasi Marekani

Bunduki za kujitengenezea zimekuwa zikipigwa vita na wadhibiti bunduki. Lakini kwa nini silaha hizi ni ngumu sana kuzifuatilia? Na je, kuna lolote laweza kufanywa ili kuwazuia isiingie katika mikono isiyofaa?

Manuel Yambo hakuwahi kusikia kuhusu bunduki inayotengenezwa na mtu binafsi "ghost gun" hadi binti yake mwenye umri wa miaka 16 alipouawa na mmoja.

Alikuwa nyumbani, akijiandaa kwenda kazini, akapigiwa simu ambayo kila mzazi anaiogopa. Binti yake Angellyh alikuwa amepigwa na risasi karibu na shule yake. Kabla hajafika hospitalini, simu nyingine iliingia: Alikuwa amekufa. Hakuamini mpaka alipomuona mwenyewe.

Ilikuwa ni miezi michache tu iliyopita ambapo Angellyh alikuwa akisheherekea siku yake ya kuzaliwa ya miaka kumi na sita, akicheza na baba yake akiwa amevalia gauni la pinki na taji.

"Angellyh, alikuwa mcheshi, alitoka kama mimi," Bwana Yambo anakumbuka.

Maafisa walimwambia mshukiwa huyo mwenye umri wa miaka 17 alitumia bunduki iliyotengenezwa na mtu binafsi, ambayo haijasajiliwa na haiwezi kupatikana.

Siku hizi, mtu yeyote anayetumia mtandao anaweza kununua sehemu za bunduki zinazohitajika kutengeneza bunduki bila kuangalia rekodi ya nyuma ya mtumiaji.

Mafunzo mtandaoni yanaeleza jinsi ya kuunganisha vipande hivyo kuwa bunduki inayofanya kazi kikamilifu kwa kutumia zana za kimsingi katika muda wa chini ya saa moja.

"Nilishangaa jinsi ilivyokuwa rahisi kuipata," Bw Yambo aliiambia BBC. "Unaweza kufikiria mambo kama hayo, huwezi tu kuagiza mtandaoni kana kwamba ni bunduki bandia za kuchezea watoto."

Wataalamu wanaziita 'Ghost guns' kuwa tatizo la usalama wa bunduki linalokua kwa kasi zaidi nchini Marekani.

Idadi ya bunduki zinazotengenezwa binafsi zilizopatikana katika matukio ya uhalifu na Ofisi ya Pombe, Tumbaku, Silaha za Moto na Vilipuzi (ATF), imeongezeka kwa zaidi ya 1,000% tangu mwaka 2017.

Katika jiji la New York, ambako Bw Yambo anaishi, NYPD ilinasa bunduki ya kwanza ya binafsi mnamo 2018, na kurejesha 17 kwa jumla mwaka huo.

Mnamo 2019, ilikuwa 50. Kufikia 2020, idadi ilikuwa 150. Na kisha mnamo 2021, ilikuwa hadi 275.

Katika kituo cha Kitaifa cha Mtandao wa Taarifa za Balistiki, ATF huko Washington, DC, ushahidi wa kisayansi unatathiminiwa na kulinganishwa na matukio ya uhalifu kutoka kote nchini.

Lakini bila nambari za kwenye fremu za bunduki, kwa hakika haiwezekani kufuatilia bunduki na kufuatilia wafanyabiashara ambao wanauza bunduki kinyume cha sheria kwa watoto au kwa watu wasio na leseni sahihi za bunduki.

"Mtu yeyote anaweza kupata bunduki hizi na kuagiza sehemu na kutengeneza bunduki ambayo ni sawa na bunduki tunayobeba," afisa wa ATF Jerome McClinton aliiambia BBC.

Agosti mwaka jana, kanuni mpya zilizoletwa na utawala wa Biden zilianza kutekelezwa ambazo zinasema bidhaa muhimu zinazotumiwa kutengeneza bunduki zinafaa kuwa bunduki za jadi, na hivyo lazima zijumuishe nambari za bunduki.

Vipengele hivyo ni pamoja na vifaa vya bunduki hizo vinavyouzwa kawaida, vilivyopakiwa awali ambavyo hubadilishwa kwa urahisi kuwa bunduki, pamoja na "fremu" au "vipokeaji" vinavyofanya kazi.

"Sheria hii itafanya kuwa vigumu kwa wahalifu na watu wengine waliopigwa marufuku kupata bunduki zisizoweza kupatikana," alisema Mwanasheria Mkuu Merrick Garland wakati huo. "Itasaidia kuhakikisha kuwa maafisa wa utekelezaji wa sheria wanaweza kupata taarifa wanazohitaji kutatua uhalifu. Na itasaidia kupunguza idadi ya bunduki zisizofutika zinazofurika katika jamii zetu."

Pia kuna marufuku ya bunduki katika majimbo kama kumi na mawili. Lakini David Pucino, naibu wakili mkuu katika Kituo cha Sheria cha Giffords, kikundi cha utetezi wa udhibiti wa bunduki, alisema kanuni hizo mpya sio za kina vya kutosha kwa sababu hazijumuishi sehemu zote zinazoweza kutumika kutengeneza bunduki binafsi, kama vile baadhi ya fremu au vipokeaji "havijakamilika".

Pia alisema kuwa bila mfumo wa kitaifa, wasafirishaji wa bunduki wanaweza kuhamisha bunduki kutoka kwa majimbo ambayo ni halali hadi katika majimbo ambayo yamepigwa marufuku.

Mnamo Oktoba, kundi la maseneta liliiuliza ATF kutoa ripoti juu ya utekelezaji wa sheria, lakini shirika hilo limeiambia Congress ina wasiwasi kwamba hatua kali zaidi zitashindwa mahakamani, baada ya maamuzi kadhaa ya Mahakama ya Juu kuthibitisha Marekebisho ya Pili yanalinda kwa upana wamiliki wa bunduki dhidi ya vikwazo.

Bunduki za kutengenezwa na watu binafsi pia zinakuwa tatizo la kimataifa, hata katika nchi zilizo na vikwazo vikali vya silaha. Baadhi zinasafirishwa kutoka Marekani, kama vile sehemu za bunduki ambazo husafirishwa moja kwa moja hadi Mexico, ambako kuna hofu kuwa zinaweza kutumiwa na makampuni ya kibiashara.

Katika Ulaya Magharibi, mashine za chapa za 3D zimetumika kutengeneza bunduki hizo, Bw Pucino alisema.

ATF imetahadharisha kuwa mtindo wa bunduki wa Marekani unaweza kuanza nje ya nchi.

"Ningesema kwamba ikiwa bunduki binafsi hazijakuwa suala linaloangaziwa kwa nchi hizo nyingine, basi pengine itakuwa hivyo hatimaye," alisema Wakala Maalumu wa ATF Charlie Patterson.

Kuongezeka kwa kuenea kwa bunduki hizo kumesababisha uchunguzi wa karibu wa watengenezaji mbalimbali.

Mnamo 2022, mwanasheria mkuu wa New York alishtaki wauzaji kadhaa wa mtandaoni kwa madai ya kuuza isivyo halali vifaa vya kutengeneza bunduki ambavyo havijakamilika na ambavyo havijathibitishwa. Januari mwaka huu, mahakama ya New York ilitoa zuio katika kesi hiyo, ikitoa bunduki sokoni jimboni humo.

Polymer80, kampuni kubwa zaidi ya kutengeneza bunduki nchini Marekani, imekuwa ikikerwa sana na wabunge kote nchini.

Zaidi ya hayo, Washington, DC, ilishinda hukumu ya $4m (£3.2m) dhidi ya kampuni hiyo kwa kukiuka sheria za ulinzi wa watumiaji kwa kudai kwa uwongo kuwa silaha zake ni halali katika Wilaya na kwa ajili ya kuuza bunduki haramu kwa watumiaji wa DC.

Lakini Loran Kelly, mwanzilishi mwenza wa Polymer80, aliita wasiwasi juu ya bunduki hizo kuwa "hadithi," na "suala lisilo la mgawanyiko". Anakata rufaa kwa uamuzi wa DC, na akasema kesi nyingine ni za kipuuzi. Pia alipata ushindi huko Nevada, ambako kampuni yake ina makao yake makuu.

Bw Kelly alidai kuwa bunduki binafsi ni sehemu ndogo ya jumla ya silaha zilizopatikana na vyombo vya sheria. Mnamo 2021, ATF ilipata bunduki 460,024, ikilinganishwa na bunduki 19,273.

Ingawa Bw Kelly alisema anaihurumia familia ya Angellyh, yeye binafsi alikuwa akipinga udhibiti wowote wa serikali kuhusu bunduki kulingana na tafsiri yake ya Marekebisho ya pili ya haki ya kubeba silaha.

Alikanusha takwimu, kama vile zile zinazoonesha silaha za moto ndizo chanzo kikuu cha vifo vya watoto na vijana wa Marekani.

"Watu wanapaswa kutenganisha katika akili zao vurugu na bunduki," alisema.

"Ikiwa tuna watoto wenye matatizo au tuna watu wanaohisi kunyimwa haki katika nchi hii, hicho ndicho chanzo cha hii (vurugu)."

Ni tofauti ambayo familia ya Angellyh haileti - Bw Yambo alilaumu watengenezaji bidhaa hiyo kwa kifo chake, na anaanzisha msingi wa kusaidia wale walioathiriwa na unyanyasaji wa bunduki.

"Bunduki hizi zilitengenezwa kwa ajili ya nani? Kwa nini ziliuzwa kwa vipande- ili kuepuka kugunduliwa na Idara ya Haki na ATF?" Aliuliza.