BBC yaruhusiwa ndani ya mgodi wenye madini muhimu unaodhibitiwa na waasi DRC

Waasi wa M23 mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo hivi karibuni waliruhusu BBC kutembelea eneo kubwa ya uchimbaji madini chini ya udhibiti wao ambayo ni muhimu kwa utengenezaji wa simu za mkononi duniani na katika eneo hilo kubwa hakuna hata mtu mmoja aliyefanya kazi.

Maelfu ya wachimba migodi waliweka mandhari iliyofunikwa na mashimo na vichuguu.

Baadhi yao walikuwa chini ya ardhi wakichimba madini kwa koleo, kisha wengine wakapandisha magunia ya mwamba wenye koltani, ambayo hutumiwa kutengeneza vifaa vingi vya kielektroniki, kwenye mabega yao. Kisha waliipeleka kwenye sehemu za kukutania ambapo wengine waliiosha na kuichuja kwa jembe na kwa mikono.

"Kwa kawaida tuna zaidi ya watu 10,000 au zaidi wanaofanya kazi hapa kila siku," Patrice Musafiri, ambaye amesimamia eneo la uchimbaji madini la Rubaya tangu waasi walipolidhibiti mwezi Aprili mwaka jana, aliiambia BBC.

Ni eneo gumu kuabiri, timu yetu ilihitaji msaada wa fimbo, pamoja na mwongozo wa Bw Musafiri, ili kutuzuia kuanguka - lakini kwa wanaume wengi ndiyo maisha pekee waliyoyajua. Inaweza kuwa ngumu na hatari, lakini inawaruhusu kufanya maisha kidogo.

"Tunapokuwa ndani kabisa ya migodi, hali ya joto ni ya juu sana - kuchimba madini pia ni kugumu sana... pamoja na kunaweza kuwa na gesi hatari," mfanyakazi wa migodini Peter Osiasi aliambia BBC.

"Wakati mwingine hewa ya baridi inaingizwa ndani ili tuendelee kufanya kazi," alisema.

Lakini kijana huyo alisema anashukuru tangu aanze uchimbaji madini miaka mitano iliyopita, ameweza kuweka akiba kidogo ya mahari na sasa ameoa na ana watoto.

"Maisha yangu yamebadilika sana. Uchimbaji madini umenisaidia sana."

Udongo wanaochimba unapatikana katika Milima ya Masisi, yenye miti mirefu ya mkoa wa Kivu Kaskazini ., karibu kilomita 60 kaskazini- magharibi mwa jiji la Goma na inashikilia 15% ya ugavi wa coltan duniani na nusu ya amana zote za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Haishangazi kwamba wawekezaji wa kimataifa wana macho yao kwenye eneo hili.

Imetoa utajiri mkubwa kwa miaka mingi kwa vikundi mbalimbali vyenye silaha ambavyo vimeisimamia kwa nyakati tofauti, likiwemo jeshi.

Ni eneo gumu kuabiri, timu yetu ilihitaji msaada wa fimbo, pamoja na mwongozo wa Bw Musafiri, ili kutuzuia kuanguka, lakini kwa wanaume wengi ndiyo maisha pekee waliyoyajua. Inaweza kuwa ngumu na hatari, lakini inawaruhusu kufanya maisha kidogo.

"Tunapokuwa ndani kabisa ya migodi, hali ya joto ni ya juu sana, kuchimba madini pia ni kugumu sana... kunaweza kuwa na gesi hatari," mfanyakazi wa migodini Peter Osiasi aliambia BBC.

"Wakati mwingine hewa ya baridi inaingizwa ndani ili tuendelee kufanya kazi," alisema.

Lakini kijana huyo alisema anashukuru tangu aanze uchimbaji madini miaka mitano iliyopita, ameweza kuweka akiba kidogo ya mahari na sasa ameoa na ana watoto.

"Maisha yangu yamebadilika sana. Uchimbaji madini umenisaidia sana."

Mgodi unapatikana katika Milima ya Masisi, yenye miti mirefu ya mkoa wa Kivu Kaskazini, karibu kilomita 60 kaskazini-magharibi mwa jiji la Goma na inashikilia 15% ya ugavi wa coltan duniani na nusu ya amana zote za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo.

Haishangazi kwamba wawekezaji wa kimataifa wana macho yao kwenye eneo hili.

Imetoa utajiri mkubwa kwa miaka mingi kwa vikundi mbalimbali vyenye silaha ambavyo vimeisimamia kwa nyakati tofauti, likiwemo jeshi.

Tulifika kwenye mgodi huo, ambao uko umbali wa kilomita 10 nje ya mji wa Rubaya, siku kadhaa baada ya mkataba wa kusitisha mapigano kusainiwa Washington na DR Congo na Rwanda kama sehemu ya mchakato wa amani unaolenga kumaliza miongo mitatu ya ukosefu wa utulivu katika eneo hilo.

Mizizi ya ukosefu wa usalama mashariki mwa DR Congo inajulikana kuwa migumu.

Kuna mwelekeo wa kikabila, na vikundi vingi vya waasi vinafanya kazi hapa, ikiwa ni pamoja na wanamgambo wa kabila la Wahutu wanaohusishwa na mauaji ya kimbari ya Rwanda ya mwaka 1994, ambayo Kigali inaamini kuwa inaungwa mkono na Wacongo.

Huko Washington pande zote mbili ziliazimia tarehe 27 Juni kuwapokonya silaha na kuwaondoa washirika.

M23 haikuwa sehemu ya mpango huo. Ikiongozwa zaidi na Watutsi, inadhibiti maeneo makubwa ya mashariki mwa DR Congo na tangu Januari imechukua udhibiti wa Goma, mji wa Bukavu na viwanja viwili vya ndege.

Rwanda imeshutumiwa na watu wengi, ikiwa ni pamoja na UN kwa kuunga mkono M23. Hata hivyo, wenye mamlaka huko wanakanusha kutuma msaada wa kijeshi au kifedha.

Ushiriki wa Marekani katika mchakato huo unaonekana kutegemea upatikanaji wa rasilimali za madini za DR Congo, ingawa hadi sasa hakuna kilichoainishwa.

"Tunatafuta kwa ajili ya Marekani, haki nyingi za madini kutoka DRC," Rais wa Marekani Donald Trump alisema kabla ya kutiwa saini.

Wakati wa ziara yetu fupi, tuliruhusiwa kufikia kwa takribani dakika 45, hakukuwa na dokezo kwamba mlolongo wa amri ulikuwa karibu kubadilika.

Msimamizi huyo, aliyeteuliwa na M23, alikuwa na shauku ya kueleza jinsi ujenzi wa Rubaya ulivyopangwa upya mwaka jana na jinsi kundi la waasi lilivyoleta usalama kuruhusu wachimbaji kufanya kazi bila woga, akibainisha kuwa hakuna watu wenye silaha walioruhusiwa kwenye eneo hilo.

"Tayari tumetatua masuala mengi," Bw Musafiri alisema.

"Kwa sasa tuna idara ya madini ambayo inasimamia na kufuatilia masuala ya usalama na pia kutatua migogoro ya ndani ya migodi, shimo likiwa la hatari watu wanaambiwa waondoke ili kuepusha ajali.

"Watu kutoka vikundi tofauti huja hapa mgodini kila siku na wengine kununua madini na sasa tuna soko kubwa huko Goma ambapo wanaweza kuuza wanachonunua hapa."

Mwezi Desemba, ripoti ya wataalamu wa Umoja wa Mataifa ilieleza kwa kina jinsi M23 inavyotengeneza mamia ya maelfu ya dola kila mwezi kutokana na kutoza kodi kwa coltan, nyingi ya hizo zilitumwa moja kwa moja Rwanda, tuhuma ambazo pande zote mbili, M23 na Kigali zinakanusha.

Akiwa amezungukwa na wenzake waliovalia suruali ya jeans, sweta na buti za wellington, ambao wote wananunua vibali vya kufanya kazi katika eneo hilo, Bw Osiasi alikubali kwamba hali ni bora.

"Biashara inaendelea vizuri sana hapa kwa sababu tuna angalau hali ya amani, lakini malipo ni madogo sana. Tunalipwa pesa kidogo sana," mchimbaji huyo alisema.

Muhula wa pili wa Trump uliambatana na M23 kunyakua majimbo mengi ya Kivu Kaskazini na Kivu Kusini na kufedhehesha jeshi la Congo.

Mchambuzi wa kisiasa Akramm Tumsifu anasema DR Congo iliamua kutumia akiba yake tajiri ya madini kama njia ya mazungumzo kupata usaidizi wa Marekani, kwa miezi kadhaa ilikuwa ikitafuta msaada wa kijeshi.

Pamoja na mchakato wa amani unaoendelea, matumaini makubwa ya mamlaka ya Congo, aliiambia BBC, ni kwamba makampuni ya Marekani yatakuwa katika nafasi ya kufanya "uwekezaji mkubwa" katika sekta yake ya madini, ambayo kwa sasa inaongozwa na makampuni ya China.

Makampuni ya Marekani yanaripotiwa kuwa tayari yanatazamia kupata fursa ya kuwekeza katika sekta ya madini ya Rubaya.

Msimamizi wa Rubaya alituambia uwekezaji utakaribishwa, lakini ni mipango tu inayolenga kukuza uchumi wa ndani na kazi, shule na hospitali, itaruhusiwa.

"Mwekezaji yeyote wa kigeni anaweza kuja hapa, mradi aje na maendeleo kwa watu wetu na kuongeza mishahara ya kila siku kwa wachimbaji," Bw Musafiri alisema.

Licha ya utajiri mkubwa wa asili wa nchi, jumuiya nyingi za wachimbaji madini zina miundombinu midogo, bila hata barabara zinazoweza kufikiwa hadi migodini ambako utajiri huo unafukuliwa kutoka ardhini.

Bw. Tumsifu anafikiri kuwepo kwa wawekezaji wa Marekani kunaweza pia kuwa "tahadhari dhidi ya mapigano au kuzuka upya kwa makundi mengine yenye silaha".

Lakini bado haijabainika ni jinsi gani au na nani mwekezaji angefanya biashara ikizingatiwa kuwa M23 bado inadhibitiwa sana mashariki.

Juhudi za upatanishi sambamba zinazoongozwa na Qatar, ambazo zinahusisha mazungumzo ya moja kwa moja kati ya makundi yenye silaha na serikali ya Congo, zinaweza kutoa ufafanuzi zaidi katika miezi ijayo.

Kundi la M23, ambalo ni sehemu ya Muungano mpana wa Mto Congo, lilisema mpango huo unaoungwa mkono na Washington umeshindwa kushughulikia sababu za mzozo huo wa muda mrefu. Inashikilia kuwa ilichukua silaha kulinda haki za kundi la Watutsi walio wachache nchini DR Congo.

Wakati wapiganaji wakijaribu kutafuta njia zao wanazopendelea kuelekea amani, wenyeji katika mgodi wa Rubaya, kama mahali pengine mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo, wana matumaini pekee ya kumalizika kwa mapigano na umwagaji damu ambao umeshuhudia mamia ya maelfu ya watu wakikimbia makazi yao.

"Wito wangu kwa vijana wenzangu na viongozi wetu ni kudumisha amani katika eneo letu," akasema Bw Osiasi.

Wakati akijiandaa kurejea saa za kuchimba zaidi, aliongeza: "Pia natoa wito kwa wamiliki wa migodi kutuongezea malipo kwa sababu ni kidogo sana."