Jinsi lugha yako inavyoathiri kile unachokiona kwenye mtandao

Ingawa tunatumia mtandao kila siku, sehemu kubwa ya yaliyomo humo bado haionekani wazi wala haifikiki kirahisi.

Hii si kwa sababu ya kanuni za kiufundi (algorithms) pekee, bali pia kwa sababu ya lugha na tofauti hizi za lugha zinaweza kuligeuza kabisa jambo tunaloliona kama "mtandao mmoja" kuwa ulimwengu mbalimbali usioonekana kwa urahisi.

Tunapovinjari mtandaoni, mara nyingi tunahisi kana kwamba tunaweza kufikia taarifa zote zinazopatikana ulimwenguni.

Lakini kwa kweli, kile tunachokiona na hata watu tunaowasiliana nao mtandaoni, mara nyingi huamuliwa na lugha tunayozungumza.

Hata pale tunapotumia Google, matokeo tunayopata hutegemea lugha tunayofikiria nayo au tunayotumia kutafuta.

Na kanuni za kiufundi (algorithms) zile kanuni zinazoamua nini kionekane kwanza nazo pia zimeundwa kutupa kile tunachoelewa au kufahamu zaidi.

Kwa hiyo, kuna sehemu kubwa ya mtandao ambayo haionekani kwetu, si kwa sababu haipo, bali kwa sababu hatuitafuti kwa lugha yake.

Katika karatasi ya utafiti inayotarajiwa kuchapishwa, timu yetu kutoka Mpango wa Miundombinu ya Kidijitali ya Umma katika Chuo Kikuu cha Massachusetts Amherst imebaini tofauti kubwa katika jinsi tamaduni mbalimbali zinavyotumia intaneti.

Kwa kufanya utafiti zaidi, huenda tukalazimika kubadili mtazamo wetu kuhusu huduma zinazotawala kwenye wavuti.

Ni hivi karibuni tu tumeanza kuelewa athari za tofauti za kitamaduni na kilugha katika matumizi ya intaneti.

Historia ya mtandao inatoa baadhi ya mifano ya jinsi majukwaa yanavyotofautiana katika matumizi katika lugha zote.

LiveJournal, mtandao wa kijamii wa Urusi na jukwaa la kublogi, lilipata umaarufu katikati ya miaka ya 2000.

Ingawa watumiaji wanaozungumza Kiingereza waliiona kama nafasi kwa vijana kushiriki hisia zao au kuelezea hisia zao kwa Harry Potter (kama aina ya burudani), hali ilikuwa tofauti kwa wasemaji wa Kirusi, ambao LiveJournal ilikuwa tovuti muhimu kwa mawazo ya umma na mazungumzo ya kisiasa, ikicheza nafasi adimu katika kutoa nafasi kwa sauti pinzani.

Ulimwengu sasa unakabiliwa na mgawanyiko wa kitamaduni kutokana na msongamano wa makampuni makubwa zaidi ya teknolojia nchini Marekani, jambo ambalo limezua dhana ya sasa kwamba kile tunachokiona mtandaoni kwa Kiingereza kinawakilisha dunia nzima.

Hii iliimarishwa na utafiti uliofanywa mahususi kwenye YouTube, ambao ulifichua upendeleo mkubwa kwa wazungumzaji wa Kiingereza.

Maandishi yameandikwa kwa Kiingereza, uchapishaji unafanywa katika nchi zinazozungumza Kiingereza, na lengo ni video za lugha ya Kiingereza.

Lakini kuchunguza majukwaa makubwa ya mtandao ni ngumu zaidi kuliko tunavyodhani.

Kompyuta zina uwezo wa kuchambua maandishi kwa kasi sana, lakini uchambuzi wa video kwa wingi ni changamoto.

Kama YouTube jukwaa maarufu zaidi duniani kwa ajili ya video halitoi zana za kupata sampuli za maudhui kwa usahihi, ambazo zingetusaidia kuelewa jukwaa lote au hata baadhi ya vipengee vya jumuiya za lugha.

Hivyo basi, uelewa wetu wa YouTube mara nyingi ni mdogo, ukitegemea video maarufu tu.

Kwa kupoteza katika upendeleo wa lugha na mitindo ya sasa (trending), watumiaji, wasanii, watafiti, walimu, wazazi, wapendekezi, hata watendaji wa sera huzungumza kwa nguvu kwenye YouTube hata hivyo, uwakilishi wao ni mdogo mno ukilinganishwa na vyombo vyote.

Hivyo, ni vipi tunaweza kusoma kile kilicho nyuma kile ambacho kimefichika?

Miaka miwili iliyopita tulitengeneza mbinu ya kufanya kile ambacho zana rasmi za YouTube hazikuweza:

tulikisia nasibu URL za video vilivyotengenezwa haswa, mara trilioni 18 hadi tulipopata idadi ya kutosha ya video kuunda picha ya wazi ya kile kinachoendelea YouTube.

Tulichokikusanya ni mtazamo wa kwanza kabisa wa mfumo wa jukwaa moja kati ya tovuti zenye ushawishi mkubwa duniani.

Kushirikisha sampuli ya kutosha ilitufungua milango ya kulinganisha makubwa zaidi.

Maswali tuliyouliza ya msingi ya utafiti wetu ni kama:

Video zilizopakiwa 2019 zinatofautiana na zilizopakiwa 2021 vipi?

Video za wanyama hupata maoni zaidi kuliko za michezo?

Je, video maarufu zaidi zinakuwa tofauti kwa njia gani ikilinganishwa na zile zisizo na watazamaji wengi?

Zaidi ya yote, je, tofauti za lugha na tamaduni zina mchango gani katika matumizi ya mtandao duniani?

Mnamo 2024, tulichambua sampuli za lugha maalum katika YouTube.

Kiingereza, Kihindi, Kirusi, na Kihispania na tukafichua zana zetu za kuchambua lugha kwa msaada wa wazungumzaji asilia wa kila lugha.

Lengo letu lilikuwa kuchunguza kwa kina kila lugha kwenye YouTube ili kuelewa tabia za watumiaji kwa ujumla.

Tulidhani kuwa YouTube ni rahisi, na matumizi ni sawa bila kujali lugha yoyote lakini tuligundua kuwa dhana hiyo ilikuwa si sahihi.

Kila lugha ina tofauti kuu kwa ufupi, YouTube ya Kihindi ni tofauti kabisa na YouTube ya lugha nyingine zote.

Wazungumzaji wa Kihindi huwasiliana YouTube kwa mitindo ya kipekee, ambayo haipatikani katika lugha nyingine.

Takwimu zinaonesha mabadiliko makubwa ya kisiasa na kiutamaduni.

Lugha nne zilizoangaziwa Kiingereza, Kihindi, Kirusi, na Kihispania zimeona kukua kwa haraka.

Hata hivyo, zaidi ya nusu ya video zote za Kihindi zilipakiwa tu mwaka 2023.

Muda wa Video

1. Video za Kihispania zilikuwa ndefu zaidi takriban dakika 2.5.

2. Kiingereza karibia dakika 2.

3. Kirusi dakika 1:38.

4. Hata hivyo, video za Kihindi zilitokana na wastani wa sekunde 29 tu.

Sehemu ya Video Fupi

1. Zaidi ya 58 % ya maudhui ya Kihindi ni video fupi hii ni tofauti na asilimia 25 – 31 za video fupi kwa lugha nyingine.

2. Aina maarufu ya muda kwa video fupi wa Kihindi ni sekunde 15, sawa na kiwango cha Kihindi na pia ni kiwango chaguo-msingi cha TikTok na YouTube Shorts.

YouTube inawataka watumiaji kuchagua kategoria kwa video zao, na wengi huchagua kategoria ya ka kukosa ya "People & Blogs."

Hata hivyo, uko tofauti wa dhahiri kati ya lugha;

kwa mfano, video za Kirusi ni za michezo, wakati Kihindi zinaangazia burudani na elimu.

Unaonekana wa Kuona, Kupenda, na Maoni

~Video chache za Kihindi zenyewe zilipata karibu 79 % ya maoni yote jambo ambalo ni tofauti kubwa sawa na lugha nyingine.

~Hata hivyo, video zenye maoni machache mara nyingi hupata pongezi nyingi (likes).

Inaonekana kwamba hata video zisizo maarufu hunyumbishwa na jamii kama njia ya kuwasiliana;

inaweza kuwa kama huduma ya kujipigia picha na familia.

Video hizi mara nyingi zinaelekezwa kwa hadhira maalum.

Uelewa Wenye Kina

Tofauti hizi zinaweza kueleweka kwa historia ya mtandao India na athari za TikTok.

YouTube inachukua nafasi ya huduma ya ushiriki ya vyombo vidogo ambavyo zinalenga majadiliano ya kitaalamu zaidi badala ya kufikia idadi kubwa.

Hii inaashiria mwelekeo wa hisia na binadamu zaidi.

Kila kitu kinahitaji uchunguzi zaidi, lakini ni dhahiri kwamba lugha ina mchango mkubwa katika jinsi watu wanavyotumia YouTube na mitandao kwa ujumla.

Kwa maana hizi tofauti inahitaji mtazamo mpana zaidi kuhusu maisha ya kidijitali na tamaduni tofauti.

Imetafsiriwa na Mariam Mjahid