Je, unaweza kukaa chini ya vifusi kwa muda gani?

Wakati unasonga kwa wale ambao bado wanahofiwa kunaswa chini ya vifusi nchini Uturuki na Syria baada ya tetemeko la ardhi la kipimo cha 7.8 kupiga sehemu za nchi zote mbili siku ya Jumatatu.

Vikosi vya uokoaji kutoka nchi hizo mbili na duniani kote vinafanya kazi bila kukoma ili kuondoa vifusi popote pale panapofifia maisha.

Lakini walionusurika wanaweza kudumu kwa muda gani chini ya vifusi?

Hii inategemea mambo mbalimbali, wataalam waliambia BBC. Nafasi ya mtu aliyenusurika anaponaswa katika kuanguka, upatikanaji wa hewa na maji, hali ya hewa, hali ya hewa na utimamu wa mwili wa mtu aliyenaswa vyote huathiri muda ambao wanaweza kuishi.

Uokoaji mwingi hufanywa ndani ya saa 24 baada ya maafa, lakini kumekuwa na visa vya uokoaji kutoka kwa vifusi vilivyotokea baada ya muda mrefu zaidi.

Umoja wa Mataifa kwa kawaida husitisha juhudi za utafutaji na uokoaji kati ya siku tano na saba baada ya janga. Uamuzi huu unachukuliwa baada ya kuona kuwa hakuna manusura kuondolewa kwa siku moja au mbili.

Kwa hivyo ni mambo gani yanayoweza kuwafanya waathiriwa kuwa hai?

Ufahamu na utayari

Ingawa si rahisi kutabiri wakati tetemeko la ardhi au kuanguka kwa ghafla kwa jengo kunaweza kutokea, nafasi unayochukua katika dharura ni muhimu kwa maisha yako, wataalam wanasema.

Eneo lililochaguliwa vizuri linaweza kukupa ulinzi wa kimwili chini ya uchafu na kusaidia kuunda ufikiaji wa hewa.

"Kuweza kufanya mazoezi ya nafasi ya 'Angusha, Funika na Kushikilia' kungeunda mfuko wa kuishi, mfuko wa hewa," anasema Murat Harun Ongoren, mratibu wa AKUT (Chama cha Utafutaji na Uokoaji cha Kituruki), msaada mkubwa zaidi wa mashirika ya kiraia ya Uturuki na shirika la uokoaji.

Kudondosha, kufunika na kushikilia kunamaanisha: kushuka chini kwa magoti yako, jifunika chini ya meza au kitu cha kujifunza na ushikilie kwa nguvu mpaka tetemeko linapoisha.

"Elimu, mafunzo na ufahamu kuhusu hatua za dharura (kabla ya maafa kama tetemeko la ardhi kutokea) ni muhimu na mara nyingi hupuuzwa," anaongeza.

"Na hiyo itaamua umri wako wa kuishi chini ya vifusi."

Dk Jetri Regmi, afisa wa kiufundi katika Mpango wa Dharura wa Afya Duniani wa WHO pia anasisitiza umuhimu wa kujitayarisha.

"Kujificha mahali salama kama vile chini ya dawati au meza kunaweza kuboresha nafasi za kuishi. Hakuna uhakika kwani kila dharura ni tofauti, lakini juhudi za awali za utafutaji na uokoaji zinategemea uwezo wa kujitayarisha wa jamii," anasema.

Upatikanaji wa hewa na maji

Ugavi wa hewa na maji ni ufunguo wa kubaki hai unaponaswa chini ya jengo lililoporomoka. Lakini hii inategemea kiwango cha majeraha - kupoteza damu kunapunguza nafasi ya kuifanya zaidi ya masaa 24.

Kwa hivyo ikiwa aliyenusurika hajajeruhiwa vibaya na ana hewa ya kupumua - mfuko wa hewa katika nafasi ya kutosha - jambo linalofuata ni kuweka maji, wataalam wanasema.

Kulingana na Prof Richard Edward Moon, mtaalamu wa wagonjwa mahututi kutoka Chuo Kikuu cha Duke nchini Marekani, "ukosefu wa maji na oksijeni ni masuala muhimu kwa maisha".

"Kila mtu mzima hupoteza hadi lita 1.2 za maji kila siku," mtaalamu huyo anasema.

"Huo ni mkojo, kutoa pumzi, mvuke wa maji na jasho. Hatua ambayo umepoteza lita nane au zaidi ni wakati mtu anakuwa mgonjwa sana."

Baadhi ya makadirio yanaonyesha watu wanaweza kuishi bila maji kwa kati ya siku tatu na saba.

Kiwango cha kuumia

Ikiwa mtu amepata majeraha ya kichwa au majeraha mengine makubwa na ana nafasi ndogo ya kupumua, kuna nafasi ndogo ya kuishi siku baada ya siku.

Kuwa na uwezo wa kutathmini kiwango cha jeraha ni muhimu kulingana na Dk Regmi.

"Watu walio na majeraha ya uti wa mgongo, kichwa au kifua hawawezi kuishi hadi wapelekwe kwenye vituo vya majeraha ya papo hapo," anasema. Kupoteza damu, kuvunjika au kupasuka kwa viungo huongeza uwezekano wa kifo.

Utoaji wa huduma baada ya uokoaji pia ni muhimu sawa kulingana na Dk Regmi.

"Hata wale ambao waliokolewa kutoka kwenye vifusi wangeweza kufa kutokana na 'majeraha ya kupigwa na vitu vizito'. Hii hutokea kwa kawaida katika majanga kama vile matetemeko ya ardhi, kwa watu ambao wamenaswa chini ya uashi ulioanguka au unaosonga."

Ugonjwa wa kupigwa na majengo hutokea wakati misuli inapoharibika kutokana na shinikizo la kifusi na kutoa sumu, kulingana na afisa wa kiufundi wa WHO. Mara baada ya kifusi kuondolewa, sumu huenea katika mwili na madhara makubwa kwa afya.

Hali ya hewa

Hali ya hewa katika eneo hilo pia huamua ni muda gani waathiriwa wanaweza kustahimili. hali ya msimu wa baridi nchini Uturuki hufanya hali kuwa mbaya zaidi.

"Mtu mzima wa kawaida anaweza kustahimili joto la chini hadi 21C bila mwili kupoteza uwezo wake wa kuhifadhi joto. Lakini kunapokuwa na baridi zaidi, ni hadithi tofauti," anasema.

Katika hatua hii, joto la mwili kimsingi hufuata hali ya joto iliyoko.

"Kasi ambayo hypothermia itatokea itategemea jinsi mtu ametengwa, au ni kiasi gani cha baridi kimemfikia. Lakini hatimaye, wengi wa wale wasio na bahati watapata hypothermia chini ya hali hizi, "anasema mtaalamu wa huduma kubwa.

Katika majira ya joto, kinyume chake, ikiwa eneo lililofungwa ni la joto sana, mtu anaweza kupoteza maji haraka sana ambayo inaweza kudhoofisha nafasi zao za kuishi.

Nguvu ya akili

Sababu ambayo mara nyingi hudharauliwa kulingana na wataalam ni ustawi wa akili na udhibiti.

Wanaonya kwamba kuweka utashi wa kiakili na fikra zikiwa zimerekebishwa kuelekea kunusurika kunaweza pia kuwa muhimu ili kubaki hai.

"Hofu ni mwitikio wetu wa asili, lakini hatupaswi kuogopa. Tunahitaji kuwa na nguvu kiakili ili kuweza kuishi," anasema mtaalamu wa uokoaji Ongoren.

Hili linahitaji uamuzi.

"Ni muhimu kujaribu kukwepa hisia ya hofu na kujidhibiti. 'Sawa sasa niko hapa, nahitaji kutafuta njia ya kuendelea kuwa hai' inapaswa kuwa motisha. Hii itasababisha kupungua kwa kupiga kelele na harakati za kimwili. Utahitaji kuokoa nishati yako kwa kudhibiti hisia zako na hofu."

Hadithi za kushangaza za kuishi

Mnamo 1995, baada ya tetemeko la ardhi kupiga Korea Kusini, mtu mmoja alitolewa kutoka kwa vifusi baada ya siku 10. Inasemekana kwamba alinusurika kwa kunywa maji ya mvua na alikula sanduku la kadibodi. Alikuwa amecheza na toy ya mtoto ili kuweka akili yake kuwa hai.

Mnamo Mei 2013, mwanamke alitolewa kutoka kwenye magofu ya jengo la kiwanda huko Bangladesh, siku 17 baada ya kuporomoka.

"Nilisikia sauti za waokoaji kwa siku kadhaa. Niliendelea kupiga mabaki kwa fimbo na fimbo ili kuvutia umakini wao. Hakuna aliyenisikia," alisema baada ya kuokolewa.

"Nilikula chakula kilichokaushwa kwa siku 15. Siku mbili zilizopita sikuwa na chochote isipokuwa maji."

Huko Haiti, baada ya tetemeko la ardhi la Januari 2010 ambalo liliua zaidi ya watu 220,000, mtu mmoja alinusurika kwa siku 12 chini ya vifusi vya duka lililoporomoka. Baadaye mtu mwingine alipatikana akiwa hai baada ya kuripotiwa kwa siku 27 kwenye vifusi vya baada ya tetemeko hilo.

Mnamo Oktoba 2005, miezi miwili baada ya tetemeko la ardhi kupiga Kashmir nchini Pakistan, mwanamke mwenye umri wa miaka 40 anayeitwa Naqsha Bibi aliokolewa kutoka jikoni yake.

Alipatikana na ugumu wa misuli na alikuwa dhaifu sana hata hakuweza kuzungumza. Akiongea na BBC mwaka wa 2005, binamu yake alisema: "Tulifikiri kwanza amekufa lakini alifumbua macho tulipokuwa tukimtoa nje."