Ayman al-Zawahiri : Mfahamu mkuu wa kundi la al- Qaeda aliyeuawa na Marekani

Ayman al-Zawahiri, daktari wa upasuaji wa macho ambaye alisaidia kupatikana kwa kundi la wanamgambo wa Islamic Jihad la Misri, alichukua uongozi wa al-Qaeda kufuatia mauaji ya Osama Bin Laden ya Marekani mnamo Mei 2011.

Kabla ya hapo Zawahiri mara nyingi alijulikana kama mtu wa mkono wa kulia wa Bin Laden na mwana itikadi mkuu wa al-Qaeda.

Anaaminika na baadhi ya wataalam kuwa "akili za uendeshaji" nyuma ya mashambulizi ya Septemba 11, 2001 nchini Marekani.

Sasa ameahidi utiifu kwa chifu mpya wa Taliban wa Afghanistan, Mullah Akhtar Mansour.

Ujumbe wake wa sauti ulitolewa na chombo cha habari cha Al-Qaeda Al-Sahab. Inaaminika kuwa sauti ya kwanza ya Zawahiri tangu Septemba 2014.

Zawahiri alikuwa nambari mbili - nyuma ya Bin Laden pekee - katika orodha 22 ya "magaidi wanaosakwa zaidi" iliyotangazwa na serikali ya Marekani mwaka 2001 na kwamba mtu yeyote atakayetoa Habari kuhusu maficho yake angepatiwa $25m (£16m) .

Zawahiri aliripotiwa kuonekana mara ya mwisho katika mji wa Khost mashariki mwa Afghanistan mnamo Oktoba 2001, na alijificha baada ya muungano unaoongozwa na Marekani kuwapindua Taliban.

Tangu wakati huo amekwepa kukamatwa na alidhaniwa kuwa amejificha katika maeneo ya milimani kwenye mpaka wa Afghanistan na Pakistan kwa usaidizi wa makabila ya wenyeji wenye huruma - ingawa Bin Laden alifuatiliwa na kuuawa katika eneo la makazi la mji wa ngome ya Pakistani wa Abbottabad.

Msemaji

Katika miaka ya hivi karibuni, Zawahiri ameibuka kama msemaji mashuhuri zaidi wa al-Qaeda, akionekana katika video 16 na kanda za sauti mwaka 2007 - mara nne zaidi ya Bin Laden - wakati kundi hilo likijaribu kuleta itikadi kali na kuajiri Waislamu duniani kote.

Umaarufu wa Zawahiri unafikiriwa kusababisha shambulio la makombora la Marekani tarehe 13 Januari 2006 karibu na mpaka wa Pakistan na Afghanistan kwa lengo la kumuua.

Shambulio hilo liliwauwa wanachama wanne wa al-Qaeda, lakini Zawahiri alinusurika na kuonekana kwenye video wiki mbili baadaye akimuonya Rais wa Marekani George W Bush kwamba si yeye wala "madaraka yote duniani" yanaweza kuleta kifo chake "sekunde moja karibu".

Mnamo Julai 2007, Zawahiri alionekana kwenye video ya muda wa saa moja na nusu, akiwahimiza Waislamu kuungana nyuma ya jihad ya kimataifa ya al-Qaeda na kuelezea mkakati wake wa baadaye.

Alisema lengo lake la muda mfupi lilikuwa kushambulia maslahi ya "wapiganaji wa msalaba na Wayahudi" - Marekani, washirika wake wa Magharibi na Israeli.

Lengo lake la muda mrefu lilikuwa kuangusha tawala za Kiislamu kama vile Saudi Arabia na Misri, na kutumia Afghanistan, Iraq na Somalia kama uwanja wa mafunzo kwa wanamgambo wa Kiislamu.

Mnamo tarehe 8 Juni 2011, Zawahiri alitoa taarifa kwenye mtandao akionya kwamba Osama Bin Laden ataendelea "kuitisha" Marekani kutoka nje ya kaburi.

Anatoka katika familia iliotukuka

Alizaliwa katika mji mkuu wa Misri, Cairo, tarehe 19 Juni 1951, Zawahiri alitoka katika familia yenye heshima iliokuwa na madaktari na wasomi.

Babu yake, Rabia al-Zawahiri, alikuwa imamu mkuu wa al-Azhar, kitovu cha elimu ya Kiislamu ya Sunni katika Mashariki ya Kati, huku mmoja wa wajomba zake akiwa katibu mkuu wa kwanza wa Jumuiya ya Waarabu.

Zawahiri alijihusisha na Uislamu wa kisiasa akiwa bado shuleni na alikamatwa akiwa na umri wa miaka 15 kwa kuwa mwanachama wa Muslim Brotherhood kundi lililoharamishwa - shirika kongwe na kubwa zaidi la Kiislamu nchini Misri.

Hata hivyo, shughuli zake za kisiasa hazikumzuia kusomea udaktari katika shule ya udaktari ya Chuo Kikuu cha Cairo, ambako alihitimu mwaka wa 1974 na kupata shahada ya uzamili ya upasuaji miaka minne baadaye.

Baba yake Mohammed, ambaye alifariki mwaka 1995, alikuwa profesa wa dawa katika shule hiyo hiyo.

Kijana mwenye itikadi

Zawahiri awali aliendeleza mila ya familia, akijenga kliniki ya matibabu katika kitongoji cha Cairo, lakini hivi karibuni alivutiwa na vikundi vya Kiislamu vyenye itikadi kali ambavyo vilitaka kuipindua serikali ya Misri.

Wakati Jihad ya Kiislamu ya Misri ilipoanzishwa mwaka 1973, alijiunga.

Mnamo mwaka wa 1981, alikusanywa pamoja na mamia ya washukiwa wengine wa kundi hilo baada ya wanachama kadhaa wa kundi hilo waliovalia kama wanajeshi kumuua Rais Anwar Sadat wakati wa gwaride la kijeshi huko Cairo.

Sadat alikuwa amewakasirisha wanaharakati wa Kiislamu kwa kutia saini mkataba wa amani na Israel, na kwa kuwakamata mamia ya wakosoaji wake katika ukandamizaji wa awali wa usalama.

Wakati wa kesi hiyo ya halaiki, Zawahiri alijitokeza kama kiongozi wa washtakiwa na kurekodiwa akiiambia mahakama: "Sisi ni Waislamu ambao tunaamini katika dini yetu. Tunajaribu kuanzisha serikali ya Kiislamu na jumuiya ya Kiislamu."

Ingawa aliondolewa kuhusika na mauaji ya Sadat, Zawahiri alipatikana na hatia ya kumiliki silaha kinyume cha sheria, na alitumikia kifungo cha miaka mitatu.

Kwa mujibu wa wafungwa wenzake wa Kiislamu, Zawahiri aliteswa na kupigwa mara kwa mara na mamlaka wakati akiwa jela nchini Misri, tukio ambalo linasemekana lilimbadilisha na kuwa mtu mwenye msimamo mkali na mwenye itikadi kali.

Kufuatia kuachiliwa kwake mwaka 1985, Zawahiri aliondoka kuelekea Saudi Arabia.

Muda mfupi baadaye alielekea Peshawar nchini Pakistan na baadaye katika nchi jirani ya Afghanistan, ambako alianzisha kikundi cha Egypt Islamic Jihad alipokuwa akifanya kazi kama daktari katika nchi hiyo wakati wa utawala wa Soviet.

Zawahiri alichukua uongozi wa Misri Islamic Jihad baada ya kuibuka tena mwaka 1993, na alikuwa mtu muhimu nyuma ya mfululizo wa mashambulizi ya kundi hilo dhidi ya mawaziri wa serikali ya Misri, ikiwa ni pamoja na Waziri Mkuu, Atif Sidqi.

Kampeni ya kundi hilo ya kuipindua serikali na kuanzisha dola ya Kiislamu nchini humo katikati ya miaka ya 1990 ilisababisha vifo vya zaidi ya Wamisri 1,200.

Mnamo 1997, idara ya serikali ya Marekani ilimtaja kama kiongozi wa kikundi cha Vanguards of Conquest - kikundi cha Islamic Jihad kinachodhaniwa kuwa ndicho kilichohusika na mauaji ya watalii wa kigeni huko Luxor mwaka huo huo.

Miaka miwili baadaye alihukumiwa kifo bila kuwepo mahakamani na mahakama ya kijeshi ya Misri kwa jukumu lake katika mashambulizi mengi ya kundi hilo.

Malengo yake dhidi ya mataifa ya magharibi

Zawahiri anadaiwa kusafiri sana duniani katika miaka ya 1990 kutafuta mahali patakatifu na vyanzo vya ufadhili.

Katika miaka iliyofuata uondoaji wa Soviet wa Afghanistan, inaaminika kuwa aliishi Bulgaria, Denmark na Uswizi, na wakati mwingine alitumia pasipoti ya uwongo kusafiri kwenda Balkan, Austria, Yemen, Iraqi, Iran na Ufilipino.

Mnamo Desemba 1996 aliripotiwa kukaa miezi sita chini ya kizuizi cha Urusi baada ya kukamatwa bila visa halali huko Chechnya.

Kulingana na akaunti inayodaiwa kuandikwa na Zawahiri, mamlaka ya Urusi ilishindwa kutafsiri maandishi ya Kiarabu yaliyopatikana kwenye kompyuta yake na aliweza kuficha utambulisho wake.

Mnamo 1997, Zawahiri anaaminika kuhamia jiji la Afghanistan la Jalalabad, ambapo Osama Bin Laden aliishi.

Mwaka mmoja baadaye, Islamic Jihad ya Misri ilijiunga na vikundi vingine vitano vya wanamgambo wa Kiislamu wenye itikadi kali, kikiwemo al-Qaeda cha Bin Laden, kuunda Jumuiya ya Kimataifa ya Kiislamu ya Jihad dhidi ya Wayahudi na Wanajeshi wa Misalaba.

Tangazo la kwanza la kundi hilo lilijumuisha fatwa, au amri ya kidini, inayoruhusu mauaji ya raia wa Marekani. Miezi sita baadaye, mashambulizi mawili kwa wakati mmoja yaliharibu balozi za Marekani nchini Kenya na Tanzania, na kuua watu 223.

Zawahiri alikuwa mmoja wa watu ambao mazungumzo yao ya simu ya satelaiti yalitumika kama uthibitisho kwamba Bin Laden na al-Qaeda walikuwa nyuma ya njama hiyo.

Wiki mbili baada ya mashambulizi hayo, Marekani ilishambulia kwa mabomu kambi za mafunzo za kundi hilo nchini Afghanistan. Siku iliyofuata, Zawahiri alimpigia simu mwandishi wa habari wa Pakistani na kusema:

"Iambieni Marekani kwamba mashambulizi yake ya mabomu, vitisho vyake, na vitendo vyake vya uchokozi havitutishi. Vita ndiyo kwanza vimeanza."