Ibrahim Traore: Habari potofu zinazotumiwa kumtukuza kiongozi huyu wa kijeshi

Moshi unapanda kutoka kwenye jengo huku Beyoncé, akiwa amevalia mavazi ya kivita, akipanda gari la kivita. Kapteni Ibrahim Traoré, kiongozi wa kijeshi wa Burkina Faso, yuko kwenye video ya muziki pia, na anafyatua bunduki. "Mungu amlinde Ibrahim Traoré katika vita kwa ajili ya njia ya watu, akivunja minyororo kutoka kwenye himaya," yanasema maneno ya wimbo huo.

Lakini si Beyoncé au Ibrahim Traoré. Video ni ya kina, aina ya maudhui yaliyoundwa kwa akili mnemba ili kuonekana halisi.

Mamia ya video zinazotolewa na AI zikimuonesha Bw Traoré kama shujaa wa Afrika nzima, nyingi zikiwa na taarifa za uongo, zimekuwa zikijaa kwenye mitandao ya kijamii kote Afrika, Kusini mwa Jangwa la Sahara tangu mwishoni mwa Aprili.

Mwenendo huo ni mkubwa, huku watumiaji wa mitandao ya kijamii kwenye X, Facebook, Instagram, TikTok, WhatsApp, na Youtube kutoka nchi kama Nigeria, Ghana na Kenya, wakimsifu Bw Traoré kama mfano kwa viongozi wengine wa Afrika.

Video moja maarufu ambayo ilitazamwa mara milioni 4.5 inasimulia hadithi ya kisa cha kubuniwa kwenye ndege ambapo Bw Traoré, ambaye hatambuliwi na mhudumu wa ndege, anaombwa kuacha kiti chake katika daraja la biashara ili kumpendelea mfanyabiashara Mfaransa. Ingawa video hii mahususi iliitwa "kazi ya kubuni", vituo vingi vya YouTube vilisimulia hadithi kana kwamba ni tukio ambalo lilitokea.

Dk. Lassane Ouedraogo, Profesa Msaidizi wa Mawasiliano kutoka Chuo Kikuu cha Ohio ambaye anatoka Burkina Faso, anasema "baadhi ya machapisho ya mitandao ya kijamii ni matamanio. Baadhi yake ni ukweli, lakini yametolewa kwa kutia chumvi sana."

Wakati huohuo, video za muziki za uongo zimeibuka kama mbinu mpya katika kampeni, zikiwashirikisha watu mashuhuri kama Selena Gomez na Rihanna pamoja na Bw. Traoré. Zaidi ya 40 zilipakiwa kwenye YouTube ndani ya wiki moja.

Tulizungumza na mtayarishaji wa video ya kina wa Nigeria inayomshirikisha Mr Traoré pamoja na mwimbaji R. Kelly, ambayo ilivutia maoni milioni 1.8.

"Sababu pekee ya kufanya hivyo ilikuwa athari ya 'Ibrahim Traoré'," anasema Oguji Nnamdi Kenneth mwenye umri wa miaka 33, ambaye anajitambulisha kama shabiki wa kiongozi huyo wa Afrika Magharibi. Anasema video hiyo ilimpatia $2000 kupitia uchumaji wa mapato kwenye YouTube. "Ni akili mnemba pekee. Nadhani watu wanapaswa kujua. Siko hapa kudanganya mtu yeyote."

Kiongozi huyo wa kijeshi mwenye umri wa miaka 37 ambaye alichukua madaraka ya taifa hilo la Afrika Magharibi mwaka 2022 anajionesha kama bingwa wa kupinga ubeberu, amekosoa kile anachokiona kuwa ni uingiliaji wa madola ya Magharibi, hususani Ufaransa, huku akiiweka Urusi kama mshirika wa kimkakati.

Chini ya Bw Traoré, Burkina Faso imeshuhudia kuzorota kwa demokrasia, huku ripoti za waandishi wa habari na wakosoaji wakizuiliwa na kuandikishwa jeshini.

Ripoti ya hivi karibuni ya Human Rights Watch inashutumu vikosi vya serikali kwa kuua takribani raia 100 katika shambulio la mwezi Machi.

Lakini kuonekana kwa Bw.Traoré mara nyingi hadharani kumesaidia kujenga taswira yenye nguvu ambayo inasikika kimataifa na Burkina Faso, ikivuta umati wa wafuasi kwenye mitaa ya mji mkuu Ouagadougou.

Wengine wanataja kama "kuzaliwa upya" kwa Thomas Sankara, kiongozi mashuhuri wa zamani wa kijeshi wa Burkina Faso ambaye aliuawa mnamo 1987 baada ya mapinduzi.

Waangalizi wa mambo wanasema vijana wengi wa Kiafrika wamechoshwa na hali ilivyo sasa na serikali zao na wanaunga mkono baadhi ya ujumbe muhimu wa Bw Traoré kama vile kuhoji uhusiano na nchi za Magharibi.

Anajulikana kama mzungumzaji stadi na ni mjuzi wa vyombo vya habari, ambayo pia husaidia kueleza ni kwa nini baadhi ya watu wanamuona kama kiongozi wa kuigwa.

Ingawa kuna uungwaji mkono madhubuti wa Bw Traoré kote barani Afrika, "ongezeko la maudhui yanayozalishwa na akili mnemba yanayotumiwa katika kuendesha simulizi hizi kunaonesha kuwa havina uhusiano," anasema Eliud Akwei, mchambuzi mkuu wa uchunguzi katika Code for Africa, shirika lisilo la faida linalochunguza taarifa potofu katika bara.

Baadhi ya video zilizosimuliwa na akili mnemba zinajifanya kuwa ni ripoti za kitaalamu za habari, ingawa zina madai ya kupotosha kuhusu Bw Traoré au serikali yake.

Video inayodai kwamba mmoja wa walinzi wa Bw Traoré "alipewa dola milioni 5 ili kumuua" imezaa maoni zaidi ya milioni 1. Ingawa Burkina Faso imeripoti majaribio ya mapinduzi dhidi ya Bw Traoré tangu achukue mamlaka, hakuna ushahidi wa kuunga mkono kwamba hili lilitokea.

Akiba ya dhahabu

Akaunti za mitandao ya kijamii za Pan-Africanist kwa mara ya kwanza zilianza kukuza hadhi ya Bw Traoré aliposafiri kwa ndege hadi St. Petersburg kwa ajili ya Mkutano wa Wakuu wa Urusi na Afrika mnamo Julai 2023.

Picha zake akiwa na Rais wa Urusi Vladmir Putin na hotuba yake ilisambazwa sana mtandaoni, ikiwa ni pamoja na vyombo vya habari vya serikali ya Urusi, jambo ambalo limeongeza umaarufu wa Bw Traoré katika eneo hilo.

Kisha ukaja mwiba mwingine wa uungwaji mkono na propaganda za Traoré. Ilianza mwaka huu, mapema Aprili, baada ya madai yaliyotolewa nchini Marekani.

Wakati wa kikao cha Seneti ya Marekani, mkuu wa Africom, Jenerali Michael Langley, alimshutumu Rais Traoré kwa kutumia akiba ya dhahabu ya nchi hiyo kulinda utawala wake. Hii ilizua wimbi la machapisho ya mitandao ya kijamii ya waafrika wanaodai kuwa Marekani ililenga kumuondoa madarakani. Machapisho mengi yalikuwa na habari za uwongo.

Tarehe 22 Aprili, akaunti yenye wafuasi karibu milioni moja kwenye X ilichapisha kwamba Langley aliiambia Seneti ya Marekani kwamba "Rais wa Burkina Faso, Ibrahim Traoré, ni tishio kwa watu wake."

Lakini alichosema Bw Langley, kulingana na nakala ya kesi iliyoonekana na BBC, ni kwamba mapato kutoka kwa akiba ya dhahabu huko Burkina Faso "ni kubadilishana tu kulinda junta".

Mtandao wa akaunti 165 za Facebook ulitumia ujumbe sawa ili kuzidisha madai ya uwongo kwamba rais wa Urusi Vladimir Putin alituma vikosi maalum kumlinda Bw Traoré dhidi ya Marekani, na hivyo kuibua maoni zaidi ya milioni 10.9 ndani ya siku 10 pekee.

Kwa kweli, wanajeshi wa Urusi walikuwa tayari Burkina Faso kwa shughuli za kukabiliana na ugaidi, ambazo hazihusiani na matamshi ya Marekani.

Kwenye X, mtumiaji mwingine alichapisha picha ya video ya mkusanyiko mkubwa wa watu. "Angalia umati wa watu wanaoandamana nchini Ufaransa kwa Ibrahim Traoré na uhuru wa Burkina Faso," waliandika.

Uhalisia unaonesha, hata hivyo, kwamba moja ya majengo katika video ni kanisa la Orthodox la St. Mark's, huko Belgrade, Serbia. Video hiyo inaonesha maandamano dhidi ya serikali huko Belgrade mnamo Machi 2025.

Video iliyosambaa ilipendwa mara 3,000 na haikutambuliwa kwenye jukwaa la mitandao ya kijamii kama ya uongo.

Kutoka nyumbani kwake Ghana, mwanablogu Sulemana Mohammed alichapisha video hiyohiyo kwenye Facebook, akidai ilionesha maandamano ya kumuunga mkono Traoré nchini Afrika Kusini. Hata baada ya kuambiwa na BBC kwamba hii haikuwa kweli, Bw Mohammed aliendelea kushikilia madai yake.

"Inachekesha sana watu wanapofanya ionekane kama tunachosema kuhusu viongozi wetu si kweli," alisema.

Mwanasiasa anayejitambulisha kwa jina la Pan-Africanist, Bw Mohammed anasema kwamba anavutiwa na Bw Traoré kwa sababu "amekuwa kile ambacho watu wa Afrika wamekuwa wakitafuta miaka hii yote."