Mapinduzi ya Mali: Jinsi jeshi lilivyofanikisha kuondolewa vikwazo vya kiuchumi vya Ecowas

Utawala wa kijeshi wa Mali ulichochea hisia za utaifa huku ukifanikiwa kuwasukuma viongozi wa Afrika Magharibi kukomesha vikwazo vya kiuchumi vilivyowekwa nchini humo baada ya mapinduzi, anaandika mchambuzi wa kikanda Paul Melly.

Kwa kurejea kwa kuweka makataa madhubuti ya uchaguzi wa Februari 2024, serikali ya Mali imefanikiwa kukomesha vikwazo vilivyowekwa na Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi (Ecowas).

Kwa raia wa kawaida wa Mali, hasa wakazi wa mijini katika mji mkuu, Bamako, ambao hutumia zaidi bidhaa zinazoagizwa kutoka nje, kuondolewa kwa vikwazo kwa hakika ni habari njema.

Ingawa hatua hizo hazikukusudiwa kuzuia usambazaji wa vitu muhimu vya kimsingi, kiutendaji zilikuwa shinikizo la ziada kwa wafanyabiashara na familia ambazo tayari zinajitahidi kukabiliana na kupanda kwa bei ya nafaka na mafuta duniani inayotokana na kuongezeka kwa mahitaji ya ulimwengu baada ya janga la corona na kisha vita vya Ukraine.

Vikwazo hivyo viliwekwa mwezi Januari baada ya utawala wa kijeshi, ambao ulichukua mamlaka mwaka jana, kutangaza kuchelewa kwa miaka minne katika kipindi cha mpito cha kuchaguliwa kuwa utawala wa kiraia.

Sasa imerejesha mpito hadi chini ya miaka miwili, na uchaguzi ukianza Februari 2024.

Hili lilikubaliwa na viongozi wa Ecowas katika mkutano wao wa kilele katika mji mkuu wa Ghana, Accra, mwishoni mwa juma.

'Majirani waonevu'

Ni mafanikio makubwa kwa utawala wa Mali, lakini pia ni afueni kubwa kwa Ecowas, ambayo imezidi kutazamwa na raia wengi wa Mali, na wengine wengi katika eneo zima, kama klabu ya marais ambao huwa na msimamo mkali dhidi ya jeshi.

Wanaoweka msimamo wao, lakini wanapuuza makosa yao wenyewe. Viongozi wa kijeshi wa Mali na Waziri Mkuu Choguel Maïga walitumia ujanja kuhusu mitazamo hii maarufu ili kujionesha kama watetezi wa watu dhidi ya majirani wanyanyasaji, ambao walishindwa kufahamu hitaji la mabadiliko makubwa katika nchi ambayo wasomi wa kitamaduni walidaiwa kuoza na ufisadi na kuridhika.

Katika kipindi cha miezi sita iliyopita, kila ujumbe mgumu kutoka Ecowas au Ulaya na Umoja wa Mataifa, umekabiliwa na jibu la kizalendo kutoka kwa Bamako.

Katikati ya mwezi Mei serikali ilitangaza kuwa Mali inajiondoa katika Umoja wa G5 Sahel, ulioundwa mwaka 2014 ili kuratibu juhudi za pamoja za majeshi ya Sahel katika kupambana na makundi ya kijihadi.

Utawala huo umedumisha ushirikiano wake na mkandarasi wa usalama wa Urusi Wagner, licha ya madai kutoka kwa Human Rights Watch na wengine kuhusu unyanyasaji mkubwa dhidi ya raia.

Kuvunjika kwa uhusiano wake kuliifanya Ufaransa na nchi nyingine za Ulaya kutangaza kuwaondoa wanajeshi waliowatuma kupambana na makundi ya kijihadi, mchakato ambao utakamilika baada ya kuondoka kwa kikosi cha mwisho kutoka kwa kikosi cha Ufaransa cha Barkhane mwezi ujao.

Wakati huo huo, utawala wa Bamako umeweka vikwazo vikali zaidi kwa operesheni za kikosi cha kulinda amani cha Umoja wa Mataifa kinachojulikana kwa kifupi chake Minusma, na kuwanyima wachunguzi wake uwezo wa kuchunguza uhalifu ulioripotiwa, kama vile jeshi na mauaji ya Wagner ya karibu watu 300 katika kijiji cha Moura mwishoni mwa mwezi Machi.

Bado hata Mali ilipozidi kuwadharau, ilirejesha nyuma ajenda yake ya kisiasa hatua kwa hatua, ikielekea kwenye kitu ambacho Ecowas inaweza kukubali.

Mfululizo wa mapinduzi

Viongozi wa Afrika Magharibi hapo awali walikuwa tayari kuonesha kubadilika.

Mjumbe wao wa mgogoro wa Mali, Rais wa zamani wa Nigeria Goodluck Jonathan, aliendelea na ziara zake za kidiplomasia mjini Bamako.

Hata hivyo, Ecowas ilihisi kuwa inapaswa kushikilia msimamo dhidi ya wimbi la mapinduzi ya kijeshi katika eneo ambalo hadi hivi majuzi lingeweza kujivunia kutawaliwa zaidi na serikali zilizochaguliwa katika mifumo halisi ya vyama vingi.

Mapinduzi ya Agosti 2020 nchini Mali yalifuatiwa na ya pili mwezi Mei mwaka jana. Kisha nchini Guinea mnamo Septemba, Kanali Mamady Doumbouya alimpindua Rais Alpha Condé.

Na nchini Burkina Faso mwezi Januari mwaka huu maafisa wa kijeshi walimtimua Rais Roch Marc Christian Kaboré - ambaye alikuwa amechaguliwa kwa muhula wa pili katika mchuano wa kidemokrasia ya kweli miezi 14 tu iliyopita - huku kukiwa na hasira ya kushindwa kuzuia kuenea kwa ghasia za wanajihadi.

Kisha Februari ikaona kile kilichoonekana kuwa jaribio la mapinduzi lililoshindwa nchini Guinea-Bissau. Watu 11 walikufa huku wanajeshi watiifu kwa Rais Umaro Sissoco Umbalo wakifanikiwa kupambana na wanajeshi walioshambulia makao makuu ya serikali.

Kumekuwa na uvumi kwamba nchi nyingine katika eneo hilo pia zinaweza kuona utekaji nyara wa kijeshi. Kwa hivyo Ecowas kwa hakika ilihitajika kuzuia watu wanaoweza kuwa wabinafsi.

Hilo limekuwa muhimu sio tu kwa ajili ya demokrasia ya Afrika Magharibi lakini pia kwa sababu Mali ndio kitovu cha mzozo wa Sahel na mapambano ya kuzuia kuenea kwa ghasia za wanamgambo na mivutano baina ya jumuiya.

Ushirikiano wa kikanda katika kukabiliana na shinikizo zingine kama vile ukosefu wa usalama wa chakula na mabadiliko ya hali ya hewa inaweza tu kuzuiwa na hali ya kutengwa zaidi kwa nchi.

Jiepushe na makabiliano

Hatua kwa hatua, serikali ya Bamako ilichukua hatua ambazo zimesaidia kuwahakikishia viongozi wa Ecowas - kupitishwa kwa sheria mpya ya uchaguzi na mipango ya mamlaka ya uchaguzi, na ramani ya kina ya mabadiliko hayo, na zaidi ya yote, ratiba maalumu ambayo inaweka.

Makataa thabiti ya duru ya kwanza ya uchaguzi wa rais kufanyika Februari 2024.

Bado kunaonekana kuwa na sintofahamu kuhusu iwapo mipango hiyo mipya itamnyima kiongozi wa serikali ya kijeshi, Assimi Goïta, haki ya kugombea katika uchaguzi huo.

Lakini Ecowas inaonekana kuwa imeamua "kuweka benki" ahadi ambayo inaweza kutimiza katika hatua hii na kubaki katika mazungumzo na uongozi wa Mali kuhusu maelezo yaliyosalia.

Viongozi wa Afrika Magharibi walihitimisha kuwa hii inatosha kuhalalisha kuondolewa kwa vikwazo.

Na kwao, kuna jambo kubwa zaidi la kuongeza. Makubaliano haya yanafungua njia ya kujiondoa taratibu kutokana na makabiliano mabaya na utawala wa kizalendo wa Bamako na kurejesha taratibu uhusiano wa kawaida wa ushirika kati ya Mali na majirani zake - unaohitajika sana wakati eneo hilo likijitahidi kukabiliana na mzozo wa Sahel.

Na katika hali hiyo hiyo, Ecowas pia imeweza kufikia makubaliano na utawala wa kijeshi wa Burkina Faso kuhusu ratiba ya mabadiliko ya kurejea demokrasia, na kurudi kwa utawala wa kiraia Julai 2024.

Ecowas inatumai mifano hii itahimiza utawala wa kijeshi wa Guinea kuiga mfano huo.

Imemchagua Rais wa zamani wa Benin Thomas Boni Yayi kama mpatanishi wake, ili kujaribu kufanya mazungumzo na serikali ya Conakry.