Tabia na mienendo wanayoshiriki pacha wanaofanana inatokana na nini?

Mapacha daima wanaonekana kuvutia. Mtu yeyote ambaye ni pacha amezoea maswali ya kawaida vizuri kama "Je! una uwezo wa kiakili sawa na mwenzako?"au "Je, unaweza kuhisi maumivu ya mwenzako?"

Lakini pia mapacha wamevutia shauku kubwa ya kisayansi. Wanatoa fursa za kipekee za kusoma jinsi jeni na mazingira vinavyoathiri tabia zetu. Je, ni asili au malezi ambayo hutufanya tuwe jinsi tulivyo?

Kuna aina mbili za mapacha. Mapacha wasiofanana, au wa kindugu, hutoka kwa mayai mawili tofauti yaliyotolewa kwa wakati mmoja na kurutubishwa na manii tofauti. Wanashiriki, kwa wastani, nusu ya jeni zao, kama vile ndugu wa kawaida.

Mapacha wanaofanana hutoka kwa mbegu moja na yai lililorutubishwa ambalo hugawanyika katika viini viwili, kumaanisha kwamba wanashiriki karibu jeni zao zote na mara nyingi hufanana sana. Ni nadra sana, hutokea katika takriban watoto watatu kati ya 1,000 wanaozaliwa.

Profesa Nancy Segal, mwenyewe pacha wa kindugu (wasiye fanana), amejitolea kazi yake yote kwa utafiti huu. Yeye ni mtaalamu wa maumbile ya tabia na mwanasaikolojia katika Chuo Kikuu cha California State, Fullerton, Marekani, ambako anaongoza Kituo cha Mafunzo ya Mapacha.

"Mapacha huturuhusu kuchunguza athari za maumbile na mazingira kwenye sifa yoyote, kutoka kwa akili hadi kasi ya ya kukimbia, utu, urefu na uzito," Segal anasema.

Utafiti wa kawaida pacha utalinganisha mapacha wanaofanana kijeni na mapacha wa kindugu. Ikiwa mapacha wanaofanana wanafanana zaidi katika sifa fulani, hii inaonyesha kwamba jeni huchukua jukumu katika ukuzaji wa tabia hiyo.

Huenda haishangazi kwamba chembe za urithi zinahusika katika kutengeneza urefu, uzito, na hata akili. Lakini tafiti pacha pia zimefichua kwamba chembe zetu za urithi zina jukumu katika baadhi ya sifa na tabia zetu za kibinafsi.

"Mapacha... wametumika kujifunza tabia nyingi tofauti: dini na mitazamo ya kijamii, kama unaamini katika hukumu ya kifo, matumizi ya madawa ya kulevya [na] kiasi gani unawekeza katika fedha zako," Segal anasema.

Kwa mfano, uchunguzi uliofanywa nchini Marekani, Uholanzi, na Australia unaonyesha kwamba mapacha wanaofanana wana uwezekano mkubwa wa kuwa na mitazamo sawa kuhusu dini kuliko mapacha wasiofanana, hasa wanapokuwa watu wazima. Hilo ladokeza kwamba chembe zetu za urithi zina jukumu katika imani.

Si kwamba chembe zetu za urithi hutuelekeza kumwamini Mungu, Profesa Segal anaeleza, bali zinaathiri mchanganyiko changamano wa sifa kama vile akili au hisia ambazo zinaweza kutufanya tuwe na uwezekano mkubwa wa kufanya hivyo.

Mapacha waliolelewa tofauti

atokeo ya kushangaza zaidi ya utafiti wa Profesa Nancy Segal yanatokana na uchunguzi wa kesi adimu za mapacha wanaofanana ambao hawakukua pamoja.

"Moja ni utu. Kinachovutia kuhusu hilo ni kwamba uchokozi na kiwango cha tamaduni... mapacha wanaofanana waliolelewa tofauti ni sawa na mapacha wanaofanana waliolelewa pamoja. Jambo ambalo linakuambia kwamba kwa watu wanaoishi pamoja na wanaohusiana, athari za kijeni ndizo zinazoongoza kufanana, sio mazingira ya pamoja."

Mojawapo ya mifano maarufu ya utafiti uliofanywa na Bi. Segal ulilenga Ann Hunt na Elizabeth Hamel, wasichana mapacha ambao walitenganishwa karibu wakati wa kuzaliwa.

Walishikilia Rekodi ya Dunia ya Guinness kwa muda mrefu zaidi tofauti-miaka 78. Waliungana tena Marekani, ambako Elizabeth aliishi, baada ya Ann, aliyezaliwa, kukulia, na kuishi Uingereza, kuanza kumtafuta.

Matokeo ya utafiti huu yalionyesha kwamba Ann na Elizabeth walishiriki sifa kadhaa za utu na kwamba wote wawili waliolewa na wanaume walioitwa Jim.

Baadhi ya kufanana kutoka kwa masomo mengine ni ya ajabu zaidi.

"Baadhi ya kufanana na masomo mengine ni ya ajabu zaidi. Hata tabia na tabia zisizo za kawaida zinaigwa. Kwa mfano, jozi moja ya mapacha wanaofanana wote walitumia chapa ya Kiswidi ya dawa ya meno. Mapacha wengine waliofanana waliolelewa tofauti walikutana kwenye uwanja wa ndege wa Minnesota na wote wawili walivaa pete saba, bangili tatu na saa moja."

Lakini tabia za pamoja haziishii hapo.

"Jozi nyingine ya mapacha wanaofanana wote walikuwa wakiweka raba kwenye vifundo vyao na kunawa mikono kabla na baada ya kutoka bafuni. Labda ni nyeti sana kwa vijidudu na wanashikamana sana na usafi," Bi. Segal aliripoti.

Jozi ya mapacha wanaofanana wa Kiskoti waliolelewa wakiwa wametengana wote walikata toast yao katika miraba minne na kula tatu pekee. Hii inaonyesha hamu ya kudhibiti hamu yao au kutokula kila kitu kwenye sahani yao, anaongeza.

"Mambo haya... yanadokeza kuwa nafasi haihusiki. Sote tuna tabia zisizo za kawaida na za ajabu, na hazitoki popote; zinatuakisi kwa kiasi fulani," Segal anahitimisha

Mapacha wa Jim

Kesi iliyokithiri ya upatanishi wa mapacha ni ile ya mapacha wa Jim kutoka Minnesota, Marekani.

Wote waliitwa Jim, walitengana wakati wa kuzaliwa na kuunganishwa tena wakiwa na umri wa miaka 39, walipogundua maisha yao yalikuwa sawa.

Wote wawili walikuwa wamemuoa mwanamke anayeitwa Linda, kisha wakamuoa tena mwanamke anayeitwa Betty. Wote wawili walikuwa na mbwa anayeitwa Toy na mtoto wa kiume anayeitwa James Alan. Waliuma kucha na kwenda likizo kwenye ufuo huo huo.

Pacha hao walikuwa sehemu ya utafiti wa Dk. Thomas Bouchard wa Chuo Kikuu cha Minnesota, ambaye aligundua kuwa walikuwa na alama sawa katika vipimo vya utu, licha ya kuwa hawakuwasiliana.

Mifano hii ya ajabu inauliza swali: Je, kweli tuna udhibiti mwingi juu ya chaguo na tabia zetu kama tunavyofikiri?

"Kwa sababu kitu kina athari za kijeni haimaanishi kuwa huna hiari," anasema Profesa Segal. Anataja talaka kuwa kielelezo cha tukio kuu la maisha ambalo huathiriwa—lakini haliamuliwi kabisa—na chembe za urithi.

Kwa hivyo ni jukumu gani maalum ambalo jeni hucheza katika kesi hii?

"Pengine haiba ngumu, ukaidi [na] tabia kama hizo. Lakini jeni zako hazisemi - talaka! Unafanya uamuzi wa talaka. Kwa hivyo sidhani kama hiari inazuiliwa kwa njia yoyote na hilo."

Jambo kuu, Segal anapendekeza, sio kufikiria kwa maneno kamili. Linapokuja suala la haiba na tabia zetu, hakuna chanzo cha uhakika ambacho kimetufanya kuwa watu ambao tumekuwa.

"Watu huwa wanafikiri kwamba mazingira yametutengeneza kabisa. Lakini nadhani hilo ni kosa," anasema.

Makala haya yametokana na kipindi cha redio cha BBC CrowdScience.