ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ 'ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ' ਦੇ ਵਿਵਾਦ 'ਚ ਫਸੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕਈ ਪੰਨੇ ਮੁੜ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੋਏ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਤ੍ਰਿਭੂਵਨ
- ਰੋਲ, ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ
ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਹਾਲ, ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ 'ਤੇ ਸਾਧੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਤੱਕ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨੇ ਕੱਚ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਆਮੇਰ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਓਰਛਾ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ, ਆਗਰਾ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੋਪਾਲ ਦਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਲਈ ਮੋਹ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, "ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ" ਗ਼ੁਲਾਮ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਨੌ-ਸ਼ੌਕਤ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਲ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨਵਾਬਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਉਤਰ ਆਏ ਹੋਣ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ' ਇੱਕ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਸਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਘੱਟ ਰੋਮਾਂਚਕ ਨਹੀਂ ਹਨ।
2.5 ਕਰੋੜ ਕੱਚ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਜੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਮੇਰ, ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਣਾ ਬੇਹੱਦ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ।
ਆਮੇਰ ਕਿਲ੍ਹਾ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਮਾਨਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ; ਪਰ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿੱਖ ਦੇਣ ਦਾ ਸਹਿਰਾ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮੁਗ਼ਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ' ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮਧੂਬਾਲਾ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਏ ਗਏ ਗੀਤ 'ਜਬ ਪਿਆਰ ਕਿਆ ਤੋ ਡਰਨਾ ਕੀ' ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।
ਇਸ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਜਦੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਮਕਦੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਹੀਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਡੱਬਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹੋਵੇ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜਗਮਗਾਉਂਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਖ਼ਣਕ ਉੱਠਿਆ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਗੋਪੀਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ' ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿੰਘ ਦੇ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਜਨਾਨਾ ਮਹਿਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਵੇਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਹੈ।"
"ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਦੀਵਾਰ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਤਿਤਲੀਆਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਗ਼ਲ ਕਲਾ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਗਰਾ, ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਸੀਕਰੀ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੂਰੇ ਕੱਚ ਦੇ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਮੇਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਨਸੀਮ ਬਾਨੋ ਦੀ 1950 ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ' ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਸੀਮ ਬਾਨੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਾਇਰਾ ਬਾਨੋ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਆਮੇਰ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੁਗਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।
ਆਓ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਫ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ 'ਚ ਕਮਾਏ ਗ਼ਮ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਆਮੇਰ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 1631-32 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
ਇਹ ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਜੜੇ ਗਏ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ, ਮੁਗ਼ਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਲਗਜ਼ਰੀ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਰੁਚੀ ਦੀ ਸਮਾਰਕ ਵੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਰਾਤ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਝਰਨੇ ਵਾਂਗ ਫੁੱਟ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ।
ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਤ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ ਨੇ ਸੁਫ਼ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਸਮਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਮਹਿਲ ਹੈ।
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗਦਿਆਂ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਸਮਝਣ ਲਈ ਦੇਖੇ ਗਏ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਬਣਵਾ ਪਰ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਇਸ ਮਹਿਲ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ਸਨ।
ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਈ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਹਰਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ।
ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਪਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਅਤੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਨਕਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਇੰਨ ਲਾਹੌਰ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਮਰਾਨ, ਐੱਮਵਾਈ ਅਵਾਨ ਅਤੇ ਐੱਸ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਮਹਿਲ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਹਾਲ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਮ, ਕੱਚ ਦਾ ਮੋਜ਼ੇਕ ਵਰਕ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਰ ਦੀ ਨਕਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕ ਨਕਾਸ਼ੀਦਾਰ ਜਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਆਈਸੀਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਨਾਲਾਲ ਚਮਨਲਾਲ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 1933 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਲਾ' ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, "ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ ਸਨ।"
"ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਣ ਦੇ ਝੂਲੇ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਡਰਾਇੰਗ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਨ।"
ਠੀਕ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1923-24 ਵਿੱਚ, ਲਾਹੌਰ ਬਾਰੇ ਸੰਤਰਾਮ ਬੀਏ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਮਾਧੁਰੀ' ਦੇ ਅਗਸਤ 1923-ਜਨਵਰੀ 1924 ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ। ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਰਾਵੀ ਦਾ ਵਹਾਅ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਲਕੀਰ ਵਰਗਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।"
ਭੋਪਾਲ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬਾਂ ਨੇ 1855 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਇਸ ਮਹਿਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਿਲ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬਾ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਖਲਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਠੰਡੀ ਅਤੇ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਮੋਤੀਲਾਲ ਭਾਰਗਵ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ' ਵਿੱਚ ਕਮਾਲੂਦੀਨ ਹੈਦਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਕੈਸਰੂਤਵਾਰੀਖ' ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 27 ਜੁਲਾਈ, 1858 ਨੂੰ ਲਖਨਊ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬੇਗ਼ਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਣ?"
"ਇਸ 'ਤੇ ਬੇਗਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹਿਲ ਨੇ ਤੁਰੰਤ 200 ਘੋੜਸਵਾਰ, ਦੋ ਹਾਥੀ, ਦੋ ਊਠ ਸਵਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਭੇਜੇ।"
"ਜਦੋਂ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ 11 ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।"
ਉਂਝ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੱਥੂਰਾਮ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਸਹਾਏ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ 41 ਮੀਲ ਦੂਰ ਖੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।"
ਆਗਰਾ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਆਗਰਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਮਹਿਲ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰੇ ਫ਼ੁੱਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਕਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1631-1640 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅਰਾਮ ਲਈ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਡੀਗ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਿਆ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਡੀਗ (ਭਰਤਪੁਰ) ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਬਿਖ਼ੇਰਦਾ ਹੈ।
ਭਰਤਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੂਰਜਮਲ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1730 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੰਡੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਡੀਗ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਅਤੇ ਫ਼ੁਹਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਫ਼ੁਹਾਰੇ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਪਟਿਆਲਾ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਦੀ ਵੀ ਖ਼ੂਬ ਚਰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਮਹਿਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1847 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 1862 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਹ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਫ਼ੁਹਾਰੇ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਓਰਛਾ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਓਰਛਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਮਹਿਲ ਨੂੰ 1618 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਓਰਛਾ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮਹਿਲ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨੌ-ਸ਼ੌਕਤ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ।
ਮੇਹਰਾਨਗੜ੍ਹ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਇਹ ਮਹਿਲ ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ 'ਚ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮਹਿਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ।
ਡਾਕਟਰ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਬਹਾਦੁਰ ਵਰਮਾ ਕਿਤਾਬ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਾ 230 'ਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਰਾਜੇ ਭੂਪਤਪਾਲ ਨੇ 1635 ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਬਸੋਹਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਦਿਨੀਪਾਲ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਜੋ ਉਸ਼ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਤ ਅਜੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।"
ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ 1290 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਲਤਾਨ ਬਲਬਨ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਬੁਗਰਾ ਖਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੈਕੁਬਦ ਨੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
ਸੁਲੋਚਨਾ ਚਤੁਰਵੇਦੀ 'ਖੁਸਰੋ, ਤਾਨਸੇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ' ਨਾਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਕੈਕੂਬਦ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਖਿਲਜੀ ਮਲਿਕ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਕੈਕੂਬਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀ।
ਆਸਫ਼ੂਦੌਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਨਵਾਬ ਵਜ਼ੀਰ ਅਲੀ ਲਖਨਊ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਨਵਾਬ ਆਸਫ਼ੂਦੌਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਮਸੁੰਨੀਸਾ ਲਈ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਪਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਖਨਊ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਜ਼ੁਬਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਈ।
ਪਰ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਦੇਵਕੀਨੰਦਨ ਖੱਤਰੀ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਭੂਤਨਾਥ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਚਤੁਰਸੇਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਧਰਤਿ ਔਰ ਆਸਮਾਨ, ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਰਾਮਤੀਰਥ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਸੀ ਆਫ਼ ਪਾਪੀਜ਼ ਸਣੇ ਸਹਿਤ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸਾਹਿਤਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ, ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘੱਗਰਿਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਲਪਸੂਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਹਾਵੀਰ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਇੱਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
