ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਚੈਲੇਂਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯੂਲਿਆ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਮਜ਼ਬੂਤ ਔਰਤ’ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, YOUTUBE
- ਲੇਖਕ, ਸਾਰਾਹ ਰੇਨਸਫੋਰਡ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਯੂਲਿਯਾ ਨਵੇਲਨਾਯਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਸੁਣਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਪਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਦੀ ਸੀ।
2020 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਏਲੇਕਸੀ ਨਵੇਲਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਯੂਲਿਯਾ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਡਾਣ ਭਰੀ।
ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਰਕਟਿਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਏਲੇਕਸੀ ਨਵੇਲਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵੇਲਨੀ ‘ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਏ।’
ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਨਵੇਲਨੀ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਕੀਲ ਉਸ ਸਾਇਬੇਰਿਆਈ ਕਾਲੋਨੀ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਨਵੇਲਨੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਵੇਲਨੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਨਵੇਲਨੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਸ਼ ਉੱਤੇ ‘ਕੇਮਿਕਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।‘
ਇਸ ਮੌਤ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਯੂਲਿਯਾ ਨੇ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦਿਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਲਈ ਸਾਥ ਦੇਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਯੂਲਿਯਾ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦਿਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਏਲੇਕਸੀ ਨਵੇਲਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੜਾਈ ਰੁਕੇਗੀ ਨਹੀਂ।
ਯੂਲਿਯਾ ਨਵੇਲਨਾਯਾ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਆਜ਼ਾਦ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਰੂਸ ਦੀ ਲੜਾਈ’’ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਗੇ।
47 ਸਾਲ ਦੀ ਨਵੇਲਨਾਯਾ ਨੇ ਯੂਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਆਰਕਟਿਕ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਨਵੇਲਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਅਚਾਨਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ (ਨਵੇਲਨੀ ਨੂੰ) ਵਲਾਦਿਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਏਲੇਕਸੀ ਨਵੇਲਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।’’
‘‘ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਹ ਖੋਹ ਲਿਆ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਰੀਬੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਏਲੇਕਸੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ, ਜਲਦੀ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲੇਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਨੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਵਾਂਗੀ।’’
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਂ ਏਲੇਕਸੀ ਨਵੇਲਨੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਲੜਦੀ ਰਹਾਂਗੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸਗੋਂ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੰਡੋ, ਗੁੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡਾ ਨੇਤਾ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਖੋਹਿਆ ਹੈ।
ਮਜ਼ਬੂਤ ਔਰਤ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, EPA
ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਅਜਿਹਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕ ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਲੂਕਾਸ਼ੈਂਕੋ ਨੇ ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਤਿਖਾਨੋਵਸਕਾਇਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2020 ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਅਜਿਹਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਸਰਗੇਈ ਤਿਖਾਨੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਲਿੰਗਵਾਦ ਨੇ ਲੂਕਾਸ਼ੈਂਕੋ ਨੂੰ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀ ਪਕੜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਵਾਈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਤਿਖਾਨੋਵਸਕਾਇਆ ਨੇ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਂਦਲੀ ਵਾਲੀ ਵੋਟ ਬਾਰੇ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।
ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਜੀਬੀ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ "ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ" ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਏਵਜੀਨੀਆ ਕਾਰਾ-ਮੁਰਜ਼ਾ ਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਆਲਮੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ 2015 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਮੌਸਕੋ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਏਵਜੀਨੀਆ "ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ" ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਲੜੀ।
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਲਾਦਿਮੀਰ ਕਾਰਾ-ਮੁਰਜ਼ਾ ਪੱਛਮੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਈ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਫਿਰ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਏਵਜੀਨੀਆ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਹੈ - ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਯੂਲਿਯਾ ਨਵੇਲਨਾਯਾ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੇਲਨੀ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ "ਰੋਸੇ" ਦਾ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਅੰਤਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ" ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ "ਅੱਗੇ ਹਰਜਾਨੇ" ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।
ਪਰ ਰੂਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਯੂਲਿਯਾ ਨਵੇਲਨਾਯਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪੁਤਿਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਮੌਸਕੋ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜੋਖਮ ਭਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਰੂਸ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਨਵੇਲਨੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਗਠਨ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ "ਅਤਿਵਾਦੀ" ਵਜੋਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਨਵੇਲਨੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ "ਅੰਤਿਮ ਲੜਾਈ" ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਕਾਰਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ, ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਸੀ।
ਪਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਵੇਲਨੀ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਸੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਲਾਦਿਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਿਆ ਹੈ।
ਨਵੇਲਨਾਯਾ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ ਹੈ।
ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਯਾਦਾਂ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Reuters
ਪੂਰੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਲਨੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਦਲਾਅ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਹਰ ਵਾਰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਕਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕ ਹੋਰ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।
