You’re viewing a text-only version of this website that uses less data. View the main version of the website including all images and videos.
ਇਸ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ 'ਚ ਏਆਈ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਸਿੱਖਿਆ, ਪਰ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇ
- ਲੇਖਕ, ਭਾਗਿਆਸ਼੍ਰੀ ਰਾਉਤ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਮਰਾਠੀ ਲਈ
"ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿੱਛ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰਾ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਰਿੱਛ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ।"
ਸਿਰਫ਼ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਹੈੱਡਸੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਵਰਚੁਅਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਯੁਗਾਂਤੀ, ਆਪਣੀ ਤੋਤਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਯੁਗਾਂਤੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਵਧਮਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜੋ ਏਆਈ ਯਾਨੀ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ ਨੇ ਇਸ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਯੁਗਾਂਤੀ ਸਗੋਂ ਇਸ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ 25 ਬੱਚੇ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਏਆਈ ਆਂਗਣਵਾੜੀ 'ਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਨਾਗਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੈਲਾਸ਼ ਘੋਡਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਏਆਈ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਏਆਈ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਟਰੈਕਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਟੋਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਏਆਈ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
"ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਨਲ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ, ਏਆਈ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਰਾਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਲਗਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਚਿੱਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"
"ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜਾਨਵਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਕਿਵੇਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਗਰਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਮਿਲੇਗਾ।"
ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਦਿਮਾ਼ਗ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਧੇ ਅਨੁਭਵ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਕੁਝ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਓਨਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।"
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪੋਸ਼ਣ ਟਰੈਕਰ ਦਾ ਡੇਟਾ ਵੀ ਏਆਈ ਰਾਹੀਂ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਯਾਨੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਭਾਰ ਕਿੰਨਾ ਹੈ? ਕੀ ਬੱਚਾ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਏਆਈ ਰਾਹੀਂ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰ ਸਰੋਜ ਕੁਕੜੇ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚਾ ਕਿਸ ਭਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਕੰਮ ਏਆਈ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।"
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ 3-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਧਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਰਾਹੀਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
ਤਾਂ ਇੰਨੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਚੁਅਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਅਸਲ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ? ਸਰਕਾਰ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ?
"ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਅਕਸ ਇੱਕ ਖਿਚੜੀ ਕੇਂਦਰ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਡਾ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
"ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।"
ਕੈਲਾਸ਼ ਘੋਡਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨਗੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਏਆਈ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।"
ਛੋਟੀ ਉਮਰ 'ਚ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੀ ਇੰਨੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਚੁਅਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸੈੱਟਾਂ 'ਤੇ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ।
ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਿੱਚ 3-6 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਮੈਟਾ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੈਟਾ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ, ਇਸ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਅਜੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਂਗਣਵਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਮੈਟਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਚੁਅਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਹ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
- ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਦਨ, ਅੱਖਾਂ, ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
- ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਵਰਚੁਅਲ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਚੁਅਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਸਲ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
- ਜੇਕਰ ਵੀਆਰ ਵਰਤਦੇ ਸਮੇਂ ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹ ਬੇਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਟਾ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਮੈਟਾ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਉਮਰ ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ, ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਕੁਝ ਖੋਜਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੇਸ਼ੱਕ, ਇਹ ਅਸਥਾਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ʼਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਹਨ। ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਕੰਪਨੀਆਂ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ।
2017 ਵਿੱਚ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਲੀਡਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਵਰਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਲੀਡਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਾਰਕ ਮੋਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ।
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਾਰਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੇਕਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।"
ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇਖਦੇ ਹੋ। ਪਰ, ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ।
ਅਸੀਂ ਯੂਕੇ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਫੈਸਲ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਨਾਲ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੀਡਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੋਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀਸੀ ਮਰਾਠੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਜੇ ਬੱਚੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਾਂ ਵਰਚੁਅਲ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।"
"ਮੇਰੇ ਵੀ ਦੋ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸਲ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਹੈ।"
ਛੋਟੀ ਉਮਰ 'ਚ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਕਿਉਂ
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਵਰਚੁਅਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸੈੱਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਮਰ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਬੱਚੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਮਰ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈੱਡਸੈੱਟ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਹੀ ਵੀਆਰ ਹੈੱਡਸੈੱਟ ਇਨ੍ਹਾਂ 3-6 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ?
ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿਨਾਇਕ ਮਹਾਮੁਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 5 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ।"
ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰ ਕੁੱਕੜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ''ਉਹ ਬੱਚੇ ਛੋਟੇ ਹਨ। ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਿਡੌਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਹਨ।''
ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਰਾਓ ਚਾਵਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਪੇ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਘਰ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟ ਲੈਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
"ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਲਵਾਂਗੇ।"
ਵਿਨਾਇਕ ਮਹਾਮੁਨੀ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਟਾ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।"
"ਪਰ, ਸਾਡੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢਾਈ ਘੰਟੇ ਲਈ 3-ਡੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ 5 ਮਿੰਟ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 3-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅਸੀਂ ਮੈਟਾ-ਖੋਜ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।"
"ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੇਰ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੇਰ ਕਿਵੇਂ ਗਰਜਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਡਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।"
ਕੁਝ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਵੀਆਰ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਨੱਕ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ, ਕੀ ਇਸ ਵੀਆਰ ਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਕੀ?
ਮਹਾਮੁਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬੀਨ ਬੈਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦਬਾਅ ਨਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਲੇਟ ਕੇ ਦੇਖ ਸਕੇ। ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪੱਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।"
"ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਲਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਰਦਨ ਜਾਂ ਨੱਕ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦਬਾਅ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਸ 'ਤੇ ਖੋਜ ਅਜੇ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗ਼ਲਤ ਹੈ।"
"ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਖੋਜ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਂਚ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।"
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
