ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ʼਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਕਿਉਂ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ- ਗਰਾਊਂਡ ਰਿਪੋਰਟ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, BIPIN TANKARIA
- ਲੇਖਕ, ਗੋਪਾਲ ਕਟੇਸੀਆ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੇਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀ (ਏਪੀਐੱਮਸੀ) ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਰਮੇਸ਼ਭਾਈ ਵੇਕਾਰੀਆ, ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਫੀ ਭਾਵੁਕ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।
ਵਧੀ ਹੋਈ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਤਲਾ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੂੰਗਫਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਢੇਰ ਗੁਆਂਢੀ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਨਾਲ ਨਾ ਰਲ ਜਾਣ।
ਇੱਕ ਢੇਰੀ ਰੈਂਬੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਨੰਬਰ 45 ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਟ੍ਰੌਂਬੇ ਵਿੱਚ ਭਾਭਾ ਪਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ʻਟ੍ਰੌਂਬੇ ਕਿਸਮਾਂ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਨਿਲਾਮੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟ (ਆੜਤੀ) ਨੇੜੇ ਆਏ, ਰਮੇਸ਼ਭਾਈ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਨਿਲਾਮੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਰਮੇਸ਼ਭਾਈ ਦੇ ਰੈਂਬੋ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਘੜਾ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਦੱਸੋ, ਨੌਂ ਸੌ ਰੁਪਏ, ਨੌਂ ਸੌ ਰੁਪਏ..."
ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਘੜਾ ਭਰਿਆ, ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਭਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਅੰਦਰ ਦਾਣਾ ਪੱਕਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਇਨਕਾਰ ਵਿਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ।
"ਸਾਢੇ ਅੱਠ ਸੌ... ਸਾਢੇ ਅੱਠ ਸੌ..." ਨਿਲਾਮੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕੀਮਤ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਵਪਾਰੀ ਨਾਂਹ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਕੁਝ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਢੇਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕੀ ਸਾਰੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
"ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਸੌ...ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਸੌ..." ਨਿਲਾਮੀਕਰਤਾ ਨੇ ਕੀਮਤ ਹੋਰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਵਪਾਰੀ ਇਸ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਰੈਂਬੋ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿਲਾਮੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੁੜਬੜਾਉਂਦਾ ਹੋਏ ਢੇਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।
ਅਖੀਰ ਨਿਲਾਮੀ 870 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਣ 'ਤੇ ਰੁਕ ਗਈ। ਤੁਰੰਤ ਦੂਜੇ ਢੇਰ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ...ਕੀਮਤ ਲਗਾਓ" ਰਮੇਸ਼ਭਾਈ ਦੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਨੰਬਰ 45 ਆਖਰਕਾਰ 960 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਣ ਵਿਕ ਗਈ।
ਰਾਜਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਧੀਕਾ ਤਾਲੁਕਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚਿਭਦਾਨ ਦੇ ਰਮੇਸ਼ ਵੇਕਾਰੀਆ ਕੋਲ 12 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 16 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 170 ਮਣ ਮੂੰਗਫਲੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸ ਸਾਲ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵਿੱਚ ਉੱਲੀ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੜ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਰੈਂਬੋ ਵਿੱਘ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 35 ਤੋਂ 40 ਮਣ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਨੇ 30 ਮਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਨ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ 150 ਮਣ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵੇਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤ 1170 ਰੁਪਏ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਮੰਡੀ ਮਾਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਅ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, BIPIN TANKARIA
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਨਿਲਾਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਕੋਟ ਦੇ ਪੱਧਰੀ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਸਾਲ ਪਿਪਲੀਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਧੀਰਜਭਾਈ ਸਕਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਬੀਟੀ-32 ਨਾਮ ਦੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਧੀਰਜਭਾਈ ਨੇ ਅੱਠ ਵਿੱਘੇ ਵਿੱਚੋਂ 182 ਮਣ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਅਤੇ 1168 ਪ੍ਰਤੀ ਮਣ ਭਾਅ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
46 ਸਾਲ ਦੇ ਧੀਰਜ ਭਾਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ 10 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦੇ ਹੋਏ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀ ਅੱਠ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ 300 ਮਣ ਮੂੰਗਫਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਮੀਂਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ।"
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2024 ਖ਼ਰੀਫ਼ ਮੂੰਗਫਲੀ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ 1356.6 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਣ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ 1275.4 ਤੋਂ 81.2 ਰੁਪਏ ਵੱਧ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਰਮੇਸ਼ਭਾਈ ਅਤੇ ਧੀਰਜਭਾਈ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਗਭਗ 400 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 100 ਰੁਪਏ ਘੱਟ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, BIPIN TANKARIA
ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ
ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੰਡੀ ਦੇ ਗੇਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਟੇਟ ਹਾਈਵੇ-24 ʼਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਨਾਲ ਲੱਧੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਲੰਬੀ ਲਾਈਨ ਲੱਗ ਗਈ।
ਰਾਜਕੋਟ ਏਪੀਐੱਮਸੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਾਬੀਲਾਲ ਤੇਜਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੋਮਵਾਰ ਸ਼ਾਮੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮੰਡੀ ਦੇ ਗੇਟ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਵਿਕਰੀ ਲਈ 1.70 ਲੱਖ ਮਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੂੰਗਫਲੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।"
ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਨਜ਼ਾਰਾ ਜਾਮਨਗਰ ਏਪੀਐੱਸੀ ਦੀ ਹਾਪਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ 900 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ 1.35 ਲੱਖ ਮਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੂੰਗਫਲੀ ਭਰੀ ਗਈ।
ਗੋਂਡਲ ਮੰਡੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦਾ ਥੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ 1.70 ਲੱਖ ਮਣ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਗੋਂਡਲ ਏਪੀਐੱਮਸੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਤਰੁਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸੇ ਸਾਲ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵੇਚਣ ਦੀ ਜਲਦੀ ਵੀ ਹੈ।"
"ਇਸ ਲਈ ਮੰਡੀ ਨੂੰ ਮੂੰਗਫਲੀ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਆਮਦਨ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਮਦ ਇੰਨੀ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਮੂੰਗਫਲੀ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇੰਨੀ ਸਾਰੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਲਈ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, BIPIN TANKARIA
ਰਾਜਕੋਟ ਮੰਡੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਾਬੂਲਾਲ ਤੇਜਾਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅੰਸ਼ਕ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਾਹਲ਼ੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।"
ਚੰਗੀ ਬਰਸਾਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਾਲ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਫਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਰਕਬਾ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਆਮਦਨ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਧਾਓ
ਗੁਜਰਾਤ ਸੂਬੇ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਪਹਿਲੇ ਅਗਾਊਂ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2024-25 ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 58.03 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ (1000 ਕਿਲੋ = 1 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ) ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 45.10 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 13 ਟਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਚੰਗੀ ਬਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਬੀਜਣ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, 2024 ਦੇ ਸਾਉਣੀ ਯਾਨਿ ਮੌਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ 19.08 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ (6.25 ਵਿੱਘੇ = 1 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਬੀਜੀ ਸੀ।
2023 ਦੇ ਸਾਉਣੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਕਾਸ਼ਤ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਸਿਰਫ਼ 16.35 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰੀਬ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦਰਜ 17.51 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 1.5 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵੱਧ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ 11 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 14.63 ਲੱਖ ਰਕਬਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦਕਿ ਉੱਤਰੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ 6 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 3.50 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਬੀਜੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਭਾਅ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਔਸਤ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਕੀਮਤ 1200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਕਪਾਹ ਦੀ ਕੀਮਤ 1700 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ 1400 ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ।
ਪਹਿਲੇ ਅਗਾਊਂ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵੀ 2.75 ਟਨ ਯਾਨਿ 137.85 ਮਣ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 3.026 ਟਨ ਯਾਨਿ 151.31 ਮਣ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿੱਘਾ ਔਸਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 22 ਮਣ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 24.4 ਮਣ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ‘ਕੀਮਤਾਂ ਘੱਟ ਹਨ’
ਮੌਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੂੰਗਫਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਕਦੀ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਚੰਗੀ ਬਾਰਿਸ਼, ਚੰਗੇ ਮੌਸਮ, ਵਧੇ ਹੋਏ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਅ ਘੱਟ ਹੈ।
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਜਕੋਟ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦਾ ਮਾਡਲ ਭਾਅ 1150 ਰੁਪਏ ਸੀ। (ਉਸ ਦਿਨ ਵੇਚੇ ਗਏ ਮਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਸ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਕੀਮਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਗੋਂਡਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਡਲ ਦੀ ਕੀਮਤ 1086 ਰੁਪਏ ਸੀ।"
ਪਰ ਰਾਜਕੋਟ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਫਰਮ ਤੋਂ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀ ਦਲੀਪਭਾਈ ਪਨਾਰਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਅ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਘੱਟ ਮੰਗ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਕਾਲੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਕੀਮਤ 950 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1100-1150 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦਾ ਭਾਅ 1200 ਤੋਂ 1250-60 ਰੁਪਏ ਹੈ।"
"ਮੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 50 ਤੋਂ 75 ਰੁਪਏ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਗ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਘੱਟ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, BIPIN TANKARIA
ਰਾਜਕੋਟ ਏਪੀਐੱਮਸੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੁਲ ਕਾਨਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਅ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਸਾਲ ਕੀਮਤ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੋਂ 150 ਤੋਂ 250 ਰੁਪਏ ਘੱਟ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।"
"ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ 22 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਹੀ ਮਿਲਣਗੇ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਵੀ ਤਾਂ ਹਾਲਾਤ ਉਹੋ-ਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।"
ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭੂਪੇਂਦਰ ਪਟੇਲ ਨੇ ਵੀ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਭਾਅ ਘੱਟ ਹਨ।
ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥ ਮੁੱਲ ʼਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ, ਮੂੰਗੀ, ਉੜਦ ਅਤੇ ਸੋਇਆਬੀਨ ਦੀ ਖਰੀਦ ਲਈ ਸੂਬਾ-ਵਿਆਪੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਾਬਰਕਾਂਠਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹਿੰਮਤਨਗਰ ਸਥਿਤ ਏਪੀਐੱਮਪੀ ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਵਧੀਆ ਹੈ ਨਾ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਭਾਅ ਪੁੱਛਾਂ ਤਾਂ 900 ਤੋਂ 1000 ਰੁਪਏ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਇਸਨੂੰ 1356 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੀਮਤ ਚੰਗੀ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ।"
ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਖਰੀਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਕੀ ਬਚੇਗਾ
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅੰਨਦਾਤਾ ਆਯ ਸੰਕਰ ਅਭਿਆਨ (ਪੀਐੱਮ ਆਸ਼ਾ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੀ ਕੀਮਤ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਮਰਥ ਮੁੱਲ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ʼਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਖਰੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।"
"ਵਾਜਬ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਖਰੀਦ ਉਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਖੇਤੀ ਉਪਜਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਸਰਕਾਰ ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਲਾਂ, ਦਾਲਾਂ ਦਾ ਬਫਰ ਸਟਾਕ ਤਿਆਰ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋਣ।"
"ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਜਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।"
ਗੁਜਰਾਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੂੰਗਫਲੀ ਉਤਪਾਦਕ ਸੂਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ 2016 ਤੋਂ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਰਿਆਇਤੀ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ʼਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੈਫੇਡ (ਐੱਨਐੱਫਈਡੀ) ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜਰਾਤ ਨੇ 2016-17 ਵਿੱਚ 2.10 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕੀਤੀ।
ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 2017-18 ਵਿੱਚ 8.27 ਲੱਖ ਟਨ, 18-19 ਵਿੱਚ 4.46 ਲੱਖ ਟਨ ਅਤੇ 2019-20 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੱਖ ਟਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
2020-21 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦ ਘਟ ਕੇ 2.02 ਲੱਖ ਟਨ ਰਹਿ ਗਈ। 2021-22 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹੋਰ ਘਟ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ 95,230 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 2022-23 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀਮਤ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਖਰੀਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਸਾਲ 2023-24 ਵਿੱਚ, 35 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵੇਚਣ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਪਰ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 12,024 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਹੀ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, BIPIN TANKARIA
ਇਸ ਸਾਲ ਖਰੀਦਾਰੀ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ?
ਹਿੰਮਤਨਗਰ 'ਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਕਿਸਾਨ-ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵਧੀਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਅੰਜੂ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਸੂਬੇ ਦੇ 3.70 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਲੇ ਭਾਅ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵੇਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਏ ਹਨ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ 10 ਗੁਣਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਰਜਿਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 2.50 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਜਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 82,799 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਮਨਗਰ (46,306), ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ (42,472), ਦੇਵਭੂਮੀ ਦਵਾਰਕਾ (26,321) ਅਤੇ ਅਮਰੇਲੀ (24,602) ਹਨ।
ਅੰਜੂ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ 160 ਦੇ ਕਰੀਬ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ।
ਹਰ ਸਾਲ ਵਾਂਗ ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਖਰੀਦ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨਾਂ 'ਤੇ ਐੱਸਐੱਮਐੱਸ ਭੇਜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਤੱਕ ਮੂੰਗਫਲੀ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਖਰੀਦ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
'ਸਰਕਾਰ ਖਰੀਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਾਇਗੀ 'ਚ ਦੇਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ'
ਜਦੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਰਮੇਸ਼ਭਾਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵੇਚਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਾਰੀਖ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਖਰੀਦ ਲਈ ਪੈਸੇ ਕਦੋਂ ਦੇਵੇਗੀ।"
"ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੇਰੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵੀ ਵਾੜੀ (ਖੇਤ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵਜੋਂ ਕਣਕ ਅਤੇ ਛੋਲੇ ਬੀਜਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੂੰਗਫਲੀ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੇਰੀ ਨਾ ਵੇਚਣਾ ਪਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਾਲ ਮੈਂ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਖਵਾਇਆ।"
ਧੀਰਜਭਾਈ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਰਜਿਟਰ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਰਜਿਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਵਾਰੀ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।"
"ਮੈਂ (ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ) ਬੀਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਣਕ ਬੀਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੈਸੇ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਣ? ਪਿਆਜ਼ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਵਿਕਿਆ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਾਰੀ ਜਲਦੀ ਆਈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਇਸ ਸਾਲ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, BIPIN TANKARIA
ʻਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਰਿਆਇਤੀ ਭਾਅ ʼਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਨਹੀਂ ਵੇਚ ਸਕਦੇʼ
ਰਾਜਕੋਟ ਦੇ ਪੱਧਤਾਰੀ ਤਾਲੁਕਾ ਦੇ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਖਾਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਸਹਿਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜਡੇਜਾ ਅਤੇ ਦੋ ਖਾਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਵਿਨੋਦਭਾਈ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਐੱਸਐੱਮਐੱਸ ਭੇਜਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਨੋਦਭਾਈ ਰਾਜਕੋਟ ਏਪੀਐੱਮਸੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਫਲੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।
ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਨੋਦਭਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਸਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣਾ ਕੌਣ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ।"
"ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਣ ਵਿੱਚ ਅਜੇ 15 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਸਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੈਸੇ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਡਾ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ 25 ਵਿੱਘੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਤੁਰੰਤ ਮੂੰਗਫਲੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦੇਣ।"
ਪਰ 52 ਵਿੱਘੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਹਿਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮੂੰਗਫਲੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ʼਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਸੁੱਕਣ ਲਈ ਫੈਲਾਇਆ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
"ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਅਤੇ ਢੋਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ʼਤੇ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, BIPIN TANKARIA
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ
ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਜਰਾਤ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਰਾਘਵਜੀ ਪਟੇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮੂੰਗਫਲੀ ਛੇਤੀ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਸੂਬੇ ਤੋਂ 11.27 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ 160 ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰਾਂ ʼਤੇ ਖਰੀਦ ਕਰਾਂਗੇ।"
"ਗੁਜਕੋਮਾਸੋਲ ਅਤੇ ਐੱਨਸੀਸੀਐੱਫ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਰੀਦ ਲਈ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰਾ ʼਤੇ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਸੂਬੇ ਵਿੱਚੋਂ 11.27 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ 160 ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦ ਕਰਾਂਗੇ। ਗੁਜਕੋਮਾਸੋਲ ਅਤੇ ਐਨਸੀਸੀਐਫ ਨੇ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਰੀਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮੈਨਪਾਵਰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਾਲ ਲਾਭਪੰਚਮ ਤੋਂ ਖਰੀਦ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।
ਗੁਜਕੋਮਾਸੋਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦਿਲੀਪ ਸੰਘਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਮੈਨਪਾਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਕ ਕਰਕੇ ਗੋਦਾਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿੱਲ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਨੈਫੇਡ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੈਫੇਡ ਪੈਸਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"
ਇੰਡੀਗਰੋ ਦੇ ਸੀਈਓ ਮਾਨਸਿੰਘ ਸਿਸੋਦੀਆ ਨੇ ਵੀ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। "ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਰ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ 50 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਕਹਾਂਗੇ।"
"ਸਾਡਾ ਟੀਚਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਖਰੀਦ ਦਾ ਕੰਮ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।"
ਰਾਘਵਜੀਭਾਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਿਆਇਤੀ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਖਰੀਦ ਨਾਲ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।"
ਸੰਘਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖਾਤਾ 125 ਮਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 200 ਮਣ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖਰੀਦੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੂੰਗਫਲੀ ਰਿਆਇਤੀ ਭਾਅ 'ਤੇ ਵੇਚ ਸਕਣ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
