'Zamrażanie komórek jajowych zmniejsza presję na znalezienie partnera', mówią kobiety z pokolenia Z

„Nie zdawałam sobie sprawy, jaką presję odczuwałam w kwestii randkowania, dopóki nie zamroziłam swoich komórek jajowych – wtedy to ze mnie spadło", mówi Libby Wilson, która zrobiła to w wieku 25 lat.

Jest jedną z rosnącej grupy kobiet po dwudziestce – pokolenia Z – które starają się zachować płodność, motywowane niepewnością co do związków i chęcią korzystania z wolności bez presji upływającego czasu i spadającej płodności.

Kobiety rodzą się ze wszystkimi komórkami jajowymi, ale ich jakość i ilość maleje z wiekiem, co może utrudniać zajście w ciążę.

Od początku lat 2000. zamrażanie jajeczek z powodów niemedycznych zyskało ogromną popularność, a najszybciej rosnącą grupą były kobiety po trzydziestce. Teraz jednak coraz częściej robią to młodsze kobiety.

Procedura jest dostępna na całym świecie, ale przepisy różnią się w zależności od kraju. W Chinach samotne kobiety nie mogą jej wykonać z powodów niemedycznych, a zamrażanie komórek jajowych bez wskazań zdrowotnych jest obecnie zakazane m.in. w Austrii.

W Wielkiej Brytanii liczba cykli zamrażania jajeczek w grupie wiekowej 18–24 lata wzrosła o 46% w ciągu czterech lat – wynika z najnowszych danych Human Fertilisation and Embryology Authority (HFEA).

Liczba wzrosła z 196 do 287 cykli między 2019 a 2023 rokiem, podczas gdy w grupie 30–34-latek ilość cykli zwiększyła się z 505 do 2,012.

Jednak sukces wcale nie jest gwarantowany – lekarze ostrzegają, że szansa na to, iż zamrożone jajeczko doprowadzi do narodzin dziecka, jest bardzo niewielka.

'Na rynku randkowym panuje chaos'

Nastya Swan, 25-latka, która od ośmiu lat mieszka w USA, zamroziła swoje komórki jajowe w ubiegłym roku.

Mówi, że zdaje sobie sprawę, że jest młoda, ale od „dłuższego czasu" jest singielką i wie, że chce zostać mamą.

„Bardzo ostrożnie wybieram, z kim chcę budować życie. A na rynku randkowym panuje chaos", stwierdza.

Nastya, która pochodzi z Rosji, mówi, że kiedy powiedziała o tym ojcu, „dosłownie wybuchnął śmiechem", mówiąc jej: „po prostu żyj swoim życiem, jesteś taka młoda".

Ostatecznie rodzina ją wsparła.

Choć świadomość kobiet przeszła „paradygmatyczną zmianę", takie reakcje mogą je zniechęcać, mówi Gitanjali Banerjee, założycielka indyjskiej platformy wsparcia w leczeniu niepłodności Fertility Dost.

„Słyszymy od kobiet: 'o mój Boże, moja rodzina nawet nie rozumie mojej kariery… jak więc ma zrozumieć zamrażanie jajeczek?"', dodaje.

Jej pacjentki martwią się też opinią przyszłego partnera i teściów, zwłaszcza jeśli związek będzie aranżowany, ponieważ „wokół tego leczenia wciąż istnieje tabu".

Zespół policystycznych jajników jako 'siła napędowa'

Libby z Australii ma zespół policystycznych jajników (PCOS), zaburzenie hormonalne, które może prowadzić do problemów z płodnością i dotyka około jednej na dziesięć kobiet na całym świecie.

„To zdecydowanie było dla mnie motywacją, by bardziej zainteresować się zamrożeniem swoich komórek jajowych", mówi.

Większość młodszych kobiet decyduje się na zamrożenie komórek jajowych z powodów medycznych, takich jak leczenie nowotworów, mówi dr Zeynep Gurtin, wykładowczyni zdrowia kobiet na University College London i członkini HFEA.

Jak wyjaśnia, wzrost ten odzwierciedla również rosnącą świadomość młodych kobiet na temat schorzeń takich jak pierwotna niewydolność jajników, gdy jajniki przestają prawidłowo funkcjonować przed 40. rokiem życia, czy endometrioza, polegająca na tym, że komórki podobne do tych z błony śluzowej macicy rosną w innych częściach ciała.

Kobiety mają również coraz większy dostęp do technologii wspomagających płodność, takich jak testy hormonu antymüllerowskiego (AMH). Są to badania krwi, które wskazują liczbę pozostałych komórek jajowych w jajnikach i są dostępne online na całym świecie bez recepty.

Jednak pacjentki czasami postrzegają je jako „raport o płodności", a nie tylko niewielki element układanki, mówi Banerjee, założycielka Fertility Dost.

Test nie mierzy jakości komórek jajowych ani nie przewiduje, jak łatwo może być zajść w ciążę w sposób naturalny. Badania wykazały też, że niektóre testy dają niedokładne wyniki.

Sięganie po oszczędności emerytalne

Koszt leczenia może również stanowić barierę – ceny są różne, ale proces zamrażania może kosztować tysiące, a do tego dochodzą znaczne opłaty za przechowywanie.

Przy cenie 11,000 dolarów australijskich (ok. 26,709 zł) za sam zabieg i około 50 dolarów australijskich (ok. 121 zł) miesięcznie za przechowywanie, Libby przyznaje, że obciążenie finansowe było „dość duże jak na studentkę".

Pieniądze wyjęła ze swoich oszczędności emerytalnych, ale jest zadowolona ze swojej decyzji.„To może być różnica między tym, czy będę miała dzieci, czy nie", mówi.

Inne kobiety uznały, że procedura była bardziej skomplikowana, niż się spodziewały. Mora Mónaco z Argentyny zdecydowała się zamrozić komórki jajowe w wieku 26 lat po rekomendacji przyjaciółki.

„Mój lekarz powiedział: 'Poradzisz sobie świetnie; masz 26 lat, to najlepszy wiek, żeby to zrobić'", wspomina. „Ale w moim przypadku wcale tak nie było".

Mora miała niską rezerwę jajnikową i pojawiły się trudności z pobraniem jej komórek jajowych, co uznała za „druzgocące".

Kiedy ktoś chce mieć dziecko, zamrożone komórki jajowe można rozmrozić i wykorzystać w leczeniu niepłodności, takim jak zapłodnienie in vitro (IVF). Jednak żadna część tego procesu nie daje gwarancji, ostrzega dr Gurtin z HFEA.

Wiele czynników takich jak wiek, stan zdrowia, liczba komórek jajowych skutecznie zamrożonych i później rozmrożonych, a także jakość nasienia może wpływać na powodzenie.

Wskaźniki skuteczności są trudne do obliczenia, ponieważ do tej pory większość kobiet nie wykorzystała swoich zamrożonych komórek jajowych. Jednak według danych HFEA z 2016 r. tylko 18% cykli zamrażania komórek jajowych w tamtym roku zakończyło się narodzinami dziecka.

HFEA nie zbiera już danych dotyczących wskaźników skuteczności, ponieważ nie może wiarygodnie powiązać wieku pacjentki w momencie zamrażania komórek z wiekiem, w którym podjęła leczenie, co oznaczałoby, że wskaźniki byłyby zawyżone.

Organizacja podaje, że szanse są nieco niższe niż w przypadku zapłodnienia in vitro (IVF), w którym z jajników kobiety pobiera się świeże komórki jajowe i zapładnia plemnikami, a następnie wszczepia z powrotem do organizmu kobiety – wskaźnik powodzenia IVF może wahać się od 5% do 35% na cykl, w zależności od wieku pacjentki.

„Najważniejsze jest, aby każda kobieta rozważająca zamrożenie komórek jajowych miała informacje o wskaźnikach skuteczności, wiedziała, że zamrożenie komórek jajowych nigdy nie jest gwarancją [oraz] miała pełną wiedzę na temat potencjalnych ryzyk i skutków ubocznych", mówi dr Gurtin.

Mogą to obejmować rozregulowanie nastroju, wzdęcia, bóle głowy spowodowane zastrzykami hormonalnymi, skurcze po pobraniu komórek jajowych oraz rzadkie, ale poważne ryzyko zespołu hiperstymulacji jajników, który może prowadzić do silnego bólu, gwałtownego przyrostu masy ciała i zakrzepów krwi.

Mora zamroziła w sumie dziewięć komórek jajowych po trzech rundach pobrań. „Wiem, że zrobiłam przynajmniej wszystko, co mogłam, aby zachować swoje komórki jajowe", mówi.

Wszystkie trzy kobiety, które rozmawiały z BBC, podzieliły się swoimi historiami na TikToku, zdobywając miliony wyświetleń.

„Dostałam tysiące wiadomości z podziękowaniami za podzielenie się historią… [mówiących], że zapytają o to swojego lekarza", mówi Mora.

Ale dr Gurtin twierdzi, że bardzo młode kobiety prawdopodobnie nie muszą się o to martwić. „Powiedziałabym, że kobiety poniżej 24. roku życia naprawdę nie muszą myśleć o zamrażaniu komórek jajowych. Macie mnóstwo czasu", mówi.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Nicole Frydrych