Dlaczego coraz więcej młodych dorosłych choruje na raka?

Kiedy Luisa Toscano dowiedziała się, że ma raka piersi, była w szoku.

„To było zupełnie niespodziewane," mówi 38-letnia matka dwójki dzieci z Brazylii. „Byłam młoda, zdrowa, sprawna fizycznie i nie miałam żadnych czynników ryzyka – to nie powinno było mi się przydarzyć. Nie mogłam w to uwierzyć. Rak wydawał się czymś tak odległym od mojej rzeczywistości."

W marcu 2024 r. u Luisy zdiagnozowano raka w trzecim stadium, co oznaczało, że choroba była już zaawansowana.

Przez ponad cztery i pół miesiąca przechodziła chemioterapię, a następnie operację usunięcia części piersi, a potem radioterapię. Luisa zakończyła leczenie w sierpniu, ale nadal musi przyjmować leki, aby zapobiec nawrotowi raka.

„Chemioterapia była agresywna, ale moje ciało dobrze to zniosło", wspomina, „co przypisuję temu, że jestem aktywna i mam młode, odporne ciało."

Potem przyszła kolej na operację.

„Na szczęście nie musiałam usuwać całej piersi. Najtrudniejsze było wypadanie włosów. Wszystko działo się tak szybko i intensywnie. Kiedy patrzyłam w lustro, zaczynałam się bać, a to miało wpływ również na moje dzieci."

Historia Luisy nie jest odosobniona, ale podkreśla rosnącą globalną tendencję: u coraz większej liczby młodych dorosłych diagnozuje się raka, często mimo braku historii tej choroby w rodzinie.

Rak występuje częściej u osób starszych ze względu na czynniki biologiczne, środowiskowe i styl życia; na przykład starzenie się zwiększa podziały komórek, co prowadzi do nagromadzenia mutacji i większego ryzyka zachorowania na raka.

Dlatego onkolodzy od dawna łączą wczesne diagnozy raka u młodszych osób z dziedzicznymi czynnikami genetycznymi, takimi jak mutacje BRCA1 i BRCA2 w raku piersi.

Jednak coraz więcej pacjentów, tak jak Luisa, nie wykazuje wyraźnych oznak predyspozycji genetycznych.

Rosnąca liczba przypadków

Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie BMJ Oncology wykazały, że w latach 1990–2019 częstotliwość nowotworów wczesnego występowania u dorosłych poniżej 50. roku życia na całym świecie wzrosła o 79%, a liczba zgonów z powodu raka w tej samej grupie wzrosła o 28%. W badaniu przeanalizowano 29 rodzajów nowotworów w 204 krajach.

Podobnie, raport opublikowany w czasopiśmie The Lancet Public Health ujawnił, że w Stanach Zjednoczonych, szczególnie wśród przedstawicieli generacji X i milenialsów (urodzonych w latach 1965–1996), stale rośnie zachorowalność na 17 rodzajów nowotworów.

Nowy raport Amerykańskiego Towarzystwa Onkologicznego (ACS) wskazuje, że w latach 2012–2021 zachorowalność na raka piersi wśród białych kobiet poniżej 50. roku życia wzrosła o 1,4% rocznie, w porównaniu z 0,7% wśród kobiet w wieku 50 lat i starszych.

Według raportu BMJ Oncology wśród młodych dorosłych wzrosła również zachorowalność na inne nowotwory, takie jak rak nosogardzieli, żołądka i jelita grubego.

Możliwe przyczyny

Naukowcy pracują nad ustaleniem przyczyn, a badanie opublikowane w czasopiśmie The Lancet ostrzega, że dalszy wzrost zachorowań może zniweczyć dziesięciolecia postępów w profilaktyce nowotworowej.

Jak wynika z raportów BMJ Oncology i The Lancet, wśród potencjalnych przyczyn nowotworów wymienia się czynniki dietetyczne, takie jak dieta bogata w czerwone mięso i sód, a uboga w owoce i mleko, a także spożycie alkoholu i palenie tytoniu.

Według Światowej Organizacji Zdrowia otyłość jest silnie powiązana ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka poprzez stany zapalne i zaburzenia hormonalne.

Raport The Lancet wskazuje, że 10 z 17 nowotworów, których zachorowalność wzrasta wśród młodych ludzi w Stanach Zjednoczonych, jest związanych z otyłością, w tym rak nerki, jajnika, wątroby, trzustki i pęcherzyka żółciowego.

Jednak czynniki te nie wyjaśniają wszystkich przypadków.

Naukowcy badają również inne potencjalne czynniki. Niektórzy twierdzą, że ciągła ekspozycja na sztuczne światło emitowane przez urządzenia lub latarnie uliczne może zaburzać zegar biologiczny, zwiększając ryzyko zachorowania na raka piersi, jelita grubego, jajnika i prostaty.

Inne badania sugerują, że praca w systemie zmianowym, wiążąca się z długotrwałą ekspozycją na światło w nocy, może również obniżać poziom melatoniny, sprzyjając rozwojowi nowotworów.

W czerwcu 2023 r. chirurg kolorektalny Frank Frizelle z Nowej Zelandii wezwał do zbadania roli mikroplastików w raku jelita grubego, sugerując, że uszkadzają one ochronną warstwę śluzu okrężnicy, co przypomina „nakłuwanie prezerwatywy".

Inni badacze twierdzą, że dodatki do żywności wysoko przetworzonej, takie jak emulgatory i barwniki, mogą powodować stany zapalne jelit i uszkodzenia DNA. Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Badań nad Rakiem (American Association for Cancer Research), zaburzenia jelitowe są związane nie tylko z nowotworem jelita grubego, ale także rakiem piersi i krwi.

Wzrost zużycia antybiotyków – o około 45% na całym świecie od 2000 r. – zwłaszcza wśród małych dzieci, może być kolejnym winowajcą, ponieważ zaburza mikrobiom jelitowy, twierdzą niektórzy naukowcy. W raporcie z 2019 r. grupa włoskich naukowców zasugerowała, że ma to związek z rakiem płuc, chłoniakami, rakiem trzustki, rakiem nerkowokomórkowym i szpiczakiem mnogim.

Nawet wyższy wzrost w kolejnych pokoleniach może odgrywać rolę w rosnącej zachorowalności na raka, zauważa Malcolm Dunlop, profesor koloproktologii na University of Edinburgh w Szkocji i współautor raportu w BMJ Oncology.

„Ogólnie rzecz biorąc, ludzie na całym świecie stają się coraz wyżsi... i istnieje silna korelacja między wzrostem a kilkoma nowotworami, na przykład rakiem jelita grubego," mówi, łącząc ryzyko zachorowania na raka z większą liczbą komórek, ekspozycją na naturalnie wytwarzany hormon wzrostu oraz większą powierzchnią jelita grubego, co zwiększa możliwości mutacji.

Dr Dunlop, jeden z czołowych światowych ekspertów w dziedzinie genetyki nowotworów, uważa, że nowotwory wczesnego występowania nie powstają w wyniku jednej przyczyny, tylko wielu współdziałających czynników, które jednak trudno zidentyfikować.

„Większość czynników ryzyka nigdy nie została zbadana w odpowiednich randomizowanych badaniach interwencyjnych," zauważa.

Dodaje również, że badania przesiewowe w kierunku nowotworów wśród młodszych populacji „nie są opłacalne ze względu na niskie ryzyko bezwzględne, pomimo względnego wzrostu liczby zachorowań."

Według amerykańskiego Narodowego Instytutu Raka (NCI) 80% przypadków raka diagnozuje się u osób w wieku 55 lat i starszych.

Apel do lekarzy

Jednak ta sytuacja skłoniła duże organizacje, takie jak Międzynarodowa Unia do Walki z Rakiem (UICC), do podnoszenia świadomości lekarzy pierwszego kontaktu na temat nowotworów wczesnego występowania, aby nie przeoczyć objawów u młodszych pacjentów.

„Jeśli osoba powyżej 60. roku życia zgłasza trudności w wypróżnianiu się, zmęczenie i wzdęcia, lekarze traktują te objawy poważnie i zalecają dokładne badania przesiewowe. Jednak w przypadku osoby w wieku 30 lat, która jest aktywna i nie pasuje do typowego profilu raka jelita grubego, objawy te mogą zostać zlekceważone jako drobne dolegliwości," wyjaśnia dr Alexandre Jácome, dyrektor Brazylijskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, dodając, że późniejsze diagnozy zmniejszają szanse na przeżycie.

„To ludzie w kwiecie wieku, zakładający rodziny, mający przed sobą całe życie. Diagnoza raka jest szokiem dla nich i ich bliskich," mówi.

Dr Jácome zauważa jednak, że młodsi pacjenci często lepiej tolerują agresywne leczenie, gdy choroba zostanie wcześnie zdiagnozowana, co zwiększa ich szanse na wyleczenie.

Dr Dunlop wyraża również obawy dotyczące długoterminowych skutków nowotworów o wczesnego występowania.

„Młodsze osoby dotknięte tymi nowotworami mogą być narażone na ryzyko w starszym wieku," ostrzega. „Czy zapowiada to niepokojący wzrost zachorowań w przyszłości, czy jest to tylko kwestia określonej grupy wiekowej narażonej na coś?".

Doświadczenie zmieniające życie

Po leczeniu raka Luisa mówi: „Najważniejszą lekcją było nauczenie się, jak akceptować zarówno trudne, jak i radosne dni. Kiedy pojawiały się trudne emocje, pozwalałam im płynąć. Kiedy czułam się silna, cieszyłam się tymi chwilami, wiedząc, że one też miną."

Jej rada dla innych brzmi: „Żyj dniem dzisiejszym. Słuchaj swojego ciała – czasami najlepszym, co możesz zrobić, jest odpoczynek i to jest w porządku. Rak niesie ze sobą piętno, cień, ale nie musi cię definiować. Jest życie, rozwój i sens, nawet w najtrudniejszych chwilach."

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Marlena Zagorska i Magdalena Mis