Czy wystarczająco często myjesz swoją butelkę na wodę?

Za każdym razem, gdy pijesz wodę z butelki, pozostawiasz w niej bakterie. W ciągu dnia ich liczba może wzrosnąć do milionów.

Oto, co według naukowców możesz z tym zrobić.

Carl Behnke zawsze zastanawiał się jak czysta jest jego butelka na wodę wielokrotnego użytku.

Kiedy wsunął do środka ręcznik papierowy i przetarł ścianki, był zszokowany.

"Ręczniki były białe – dopóki ich nie wyjąłem," mówi Behnke, ekspert ds. bezpieczeństwa żywności w Purdue University w Stanach Zjednoczonych.

"Zrozumiałem, że ta śliska warstwa wewnątrz butelki to nie materiał, z którego jest zrobiona, ale nagromadzone bakterie."

Postanowił więc przeprowadzić badanie.

Behnke i jego zespół zatrzymywali przechodniów na korytarzu uniwersytetu i pytali, czy mogliby pożyczyć ich butelki na wodę do badań – by sprawdzić, jak bardzo są czyste.

"Jedną z rzeczy, która rzucała się w oczy podczas tego projektu to liczba osób, które nie chciały poznać wyników," wspomina Behnke.

„Po prostu wiedzieli, że nie dbają o czystość butelek, co później potwierdziły dane."

Wyniki wykazały, że w butelkach było mnóstwo bakterii.

Globalny rynek butelek wielokrotnego użytku był wart ok. 10 mld dolarów (około 37 mld złotych) w 2024 r.

Badanie przeprowadzone wśród pracowników służby zdrowia we Włoszech pokazało, że połowa z nich używa butelek wielokrotnego użytku, podczas gdy badanie wśród studentów wykazało, że używa ich od 50% do 81% respondentów.

Choć pomagają nam się nawadniać, codzienne używanie butelek na wodę i noszenie ich ze sobą może stanowić zagrożenie dla zdrowia.

Czy powinniśmy więc z nich zrezygnować czy możemy zminimalizować ryzyko?

Co naprawdę znajduje się w butelce wielorazowej?

Choć zazwyczaj nadaje się do picia, woda z naszych kranów nie jest pozbawiona życia mikrobiologicznego.

Dlatego zostawienie wody w butelce na kilka dni sprzyja rozwojowi bakterii, mówi Primrose Freestone, adiunktka mikrobiologii klinicznej w University of Leicester w Wielkiej Brytanii.

Bakterie, które mogą wywoływać infekcje u ludzi najlepiej rozwijają się w temperaturze około 37°C, mówi Freestone, ale potrafią też namnażać się w temperaturze pokojowej, około 20°C.

„Im dłużej woda stoi w butelce w temperaturze pokojowej, tym więcej bakterii się namnaża," mówi.

Badanie przeprowadzone w Singapurze z użyciem przegotowanej wody z kranu - która powinna była zabić większość bakterii - wykazało, że populacje bakterii mogą szybko rosnąć wewnątrz butelek w miarę ich używania w ciągu dnia.

Stwierdzono, że rano woda w butelkach używanych przez dorosłych zawierała około 75,000 bakterii na mililitr, wzrastając do 1–2 mln na mililitr w ciągu 24 godzin.

Jednym ze sposobów na spowolnienie wzrostu bakterii jest przechowywanie butelki w lodówce między kolejnymi łykami, mówi Freestone, choć nie zatrzymuje to całkowicie ich rozwoju.

Choć część aktywności bakteryjnej w butelce pochodzi z samej wody, to większość zanieczyszczeń wprowadza do niej osoba, która z niej pije.

Niezależnie od tego, czy zabieramy butelkę do pracy, na siłownię, czy po prostu używamy jej w domu, jej zewnętrzna powierzchnia pokryta jest mikrobami.

Te mikroby są łatwo przenoszone do wnętrza butelki wraz z bakteriami z ust za każdym razem, gdy bierzesz łyk, mówi Freestone.

Użytkownicy butelek z wodą, którzy nie myją regularnie rąk, odkryją, że ich butelki mogą być siedliskiem bakterii takich jak E. coli, mówi Freestone.

"Bakterie z kału, takie jak E. coli, mogą trafić z rąk na usta, jeśli nie dbamy o higienę," mówi.

Wspólne używanie butelek też może prowadzić do przenoszenia wirusów.

Choroby takie jak norowirus mogą być łatwo przenoszone w ten sposób.

Freestone przypomina, że w ustach przeciętnego człowieka żyje 500–600 gatunków bakterii.

"Co dla ciebie nie jest chorobotwórcze, nie musi być takie dla innych. Możesz przenosić infekcję nie zdając sobie z tego sprawy, bo nasze układy odpornościowe świetnie nas chronią," mówi.

Innym powodem pobudzania wzrostu bakterii w butelce na wodę to wlewanie do niej czegoś innego niż woda.

Napoje, które nas odżywiają, karmią również mikroby, więc jakikolwiek napój zawierający na przykład cukier może stymulować wzrost bakterii lub pleśni w butelce, mówi Freestone.

"Wszystko poza wodą jest rajem dla bakterii i grzybów, zwłaszcza koktajle proteinowe," mówi.

Jeśli kiedykolwiek zostawiłeś mleko w szklance na kilka godzin, być może zauważyłeś, że po wylaniu pozostawia ono cienką warstwę na szkle.

Bakterie ją uwielbiają, mówi Freestone.

Jak te bakterie mogą nam zaszkodzić?

Choć jesteśmy otoczeni bakteriami – w powietrzu, glebie, na ciele – większość z nich jest nieszkodliwa, a niektóre są wręcz pożyteczne.

Woda zanieczyszczona bakteriami takimi jak E. coli może powodować biegunkę i wymioty, ale nie zawsze.

E. Coli to duża grupa bakterii występujących naturalnie w środowisku i w jelitach człowieka.

Dopiero kiedy nabiorą cech patogennych – czyli zdolności do wywoływania chorób – stają się niebezpieczne.

Większość drobnoustrojów nie jest szkodliwa dla ludzi, ale ludzie, których układ odpornościowy jest osłabiony, mogą być bardziej podatni na infekcje, mówi Freestone.

Wymaz pobrany z butelki wielokrotnego użytku w redakcji jednej z gazet w Wielkiej Brytanii wykazał, że butelki mogą być wylęgarnią nowych szczepów bakterii opornych na antybiotyki.

Jeśli w butelce rozwinie się pleśń lub grzyb, może to wywołać objawy alergiczne u osób uczulonych.

Warto jednak zaznaczyć, że w literaturze naukowej brak jest dowodów na ciężkie zachorowania bezpośrednio powiązane z butelkami wielokrotnego użytku.

Nie oznacza to, że takie przypadki nie występują, ponieważ wskazanie pojedynczego źródła zakażenia jest wyjątkowo trudne do zidentyfikowania.

Jak powinniśmy czyścić butelki wielorazowe?

Dla Behnkego narastające przeczucie, że powinien dokładniej czyścić swoją butelkę sprawiło, że przyjrzał się jej zawartości.

Używał butelki z filtrem i zauważył, że woda zaczęła dziwnie smakować.

„Od czasu do czasu przepłukiwałem ją gorącą wodą, ale nic poza tym," mówi.

Po swoim eksperymencie z ręcznikiem papierowym, który ujawnił jak odpychająca była jego butelka, Behnke i jego koledzy postanowili dokładniej przyjrzeć się nawykom związanym z butelkami.

Behnke odkrył, że nieco ponad połowa z 90 uczestników badania dzieliła się swoją butelką z innymi, a 15% przyznało, że nigdy jej nie myje.

Nie było zaskoczeniem, że poziom zanieczyszczenia zależał od tego, czy butelki były płukane lub myte.

Behnke zauważył jednak, że częstotliwość i sposób mycia nie miały znaczącego wpływu na to jak niehigieniczne były pojemniki.

Butelki, które były myte szczotką lub w zmywarce, miały zazwyczaj najniższy poziom bakterii.

Behnke i jego koledzy sugerują również, że najskuteczniejszym rozwiązaniem może być mycie butelek w zmywarce z funkcją dezynfekcji.

Jednak w podsumowaniu badania stwierdzono, że wyniki mogły zostać zniekształcone, ponieważ badacze opierali się na samoocenie uczestników dotyczącej ich nawyków w kwestii higieny i że mogli oni zmieniać swoje odpowiedzi, by wydawać się bardziej społecznie akceptowalnymi.

Badanie wykazało również, że butelki zawierające herbatę, kawę lub sok były bardziej zanieczyszczone niż butelki zawierające jedynie wodę.

Regularne i prawidłowe czyszczenie butelek z wodą to jedyny sposób, aby mieć pewność, że wraz z wodą nie spożywamy szkodliwych bakterii.

Nawet jeśli znajdująca się w butelkach woda jest sterylna, ślina dostanie się do butelki wraz ze śladowymi ilościami składników odżywczych, którymi chętnie żywią się bakterie.

Płukanie butelki zimną wodą nie jest wystarczające, mówi Freestone, ponieważ nie pozbędzie się to biofilmu - śluzowatej warstwy bakterii, która może gromadzić się na wewnętrznej powierzchni butelki, co stanowi idealne środowisko, w którym bakterie mogą się rozwijać.

Freestone zaleca mycie butelek wodą o temperaturze powyżej 60°C, ponieważ taka temperatura zabija większość patogenów. Zaleca też używanie płynu do mycia naczyń, pozostawanie go w butelce na 10 minut, a następnie dokładne płukanie gorącą wodą.

Aby zapobiec namnażaniu się bakterii, należy butelkę dokłanie wysuszyć, ponieważ mikroorganizmy preferują wilgotne środowisko.

Butelkę należy czyścić w ten sposób po każdym użyciu lub przynajmniej kilka razy w tygodniu, mówi Freestone.

Nigdy nie czekaj, aż zacznie brzydko pachnieć, ostrzega.

„Jeśli butelka zaczyna śmierdzieć, to znak, że czas ją wyrzucić," mówi.

Gdy już masz czystą butelkę pamiętaj, by przed jej dotknięciem umyć ręce, dodaje Freestone.

Najbardziej higieniczne są butelki, które najłatwiej się czyści.

Behnke zmienił swoje nawyki.

Co tydzień myje i suszy swoją butelkę, używając sprayu z wybielaczem i szczotki, którą czyści ustnik i inne małe powierzchnie.

Czy są rodzaje butelek, których lepiej unikać?

Choć niektóre badania wykazały, że plastikowe butelki mogą mieć więcej bakterii niż stalowe, kluczowy jest sposób ich czyszczenia.

Najbardziej higieniczne są po prostu te butelki, które najłatwiej się czyści, mówi Freestone.

Ważne jest też, by dokładnie czyścić każdą część butelki, włącznie z zewnętrzną powierzchnią, zakrętką i rurką, jeśli ją ma, dodaje.

Ale jest też inny powód, by wybrać metal zamiast plastiku.

"Tworzywa sztuczne zazwyczaj zawierają dodatki chemiczne, które nadają im pożądane cechy takie jak elastyczność, trwałość, odporność na ciepło i lekkość," mówi Amit Abraham, adiunkt nauk o zdrowiu populacji w Weill Cornell Medicine w Katarze.

„Te dodatki są fizycznie związane z plastikiem, co oznacza, że mogą przenikać do wody," mówi Abraham.

Niektóre badania sugerują, że substancje te mogą zakłócać funkcjonowanie hormonów i być powiązane ze zwiększonym ryzykiem chorób serca, udaru, cukrzycy oraz innych chorób przewlekłych.

Wygląda na to, że przenikają do wody niezależnie od tego, czy butelka jest wykonana z plastiku jednorazowego czy wielokrotnego użytku, mówi Abraham.

Sam plastik może się również rozkładać, zwiększając stężenie mikroplastików w wodzie butelkowanej.

Butelki wykonane ze szkła lub stali nierdzewnej mogą być bezpieczniejszą alternatywą.

Bez względu na to, jaką butelkę wybierzesz, wszystko wskazuje na to, że to dobre nawyki higieniczne są kluczowe by woda, którą pijesz, nie była przepełniona szkodliwymi bakteriami.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Magda Mis