Kim jest Modżtaba Chamenei, nowy najwyższy przywódca Iranu?

Nowym najwyższym przywódcą Iranu został Modżtaba Chamenei, syn zabitego w atakach USA i Izraela ajatollaha Alego Chameneiego.

Jak podały irańskie media państwowe, o jego wyborze poinformowało Zgromadzenie Ekspertów, złożony z duchownych organ odpowiedzialny za sukcesję.

Ali Chamenei zginął w zeszłym tygodniu, w wyniku nalotów na Teheran.

Modżtaba jest protegowanym Islamskiej Gwardii Rewolucyjnej. Organizacja, znana też jako Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej, jest dziś najpotężniejszą z irańskich sił zbrojnych.

Prezydent USA Donald Trump ostrzegał, że nowy przywódca nie utrzyma się długo przy władzy, jeśli Waszyngton nie wyrazi zgody na jego mianowanie.

Zanim irańskie Zgromadzenie Ekspertów ogłosiło wybór Modżtaby, jeden z jego członków stwierdził, że przywódca powinien być „nienawidzony przez wroga".

Trump mówił wcześniej, że przywództwo Modżtaby byłoby nie do przyjęcia.

W przeciwieństwie do ojca, Modżtaba pozostawał w dużej mierze za kulisami. Nigdy nie piastował rządowych stanowisk, nie wygłaszał publicznych przemówień i nie udzielał wywiadów. Pojawia się na stosunkowo niewielu zdjęciach i nagraniach.

Jednak pogłoski o jego zakulisowych wpływach krążyły od dawna.

Jak podaje agencja AP, amerykańskie depesze dyplomatyczne opublikowane przez WikiLeaks opisywały go jako szarą eminencję, a także „zdolnego i silnego" członka reżimu.

Jednak jego wybór może budzić kontrowersje.

Islamska Republika powstała w 1979 roku, po obaleniu monarchii. Jej ideologia głosi, że najwyższego przywódcę należy mianować ze względu na jego pozycję religijną i sprawdzone zdolności przywódcze - nie poprzez dziedziczną sukcesję.

Ali Chamenei wypowiadał się o możliwym następcy jedynie ogólnikowo.

Jeden z członków Zgromadzenia Ekspertów mówił dwa lata temu, że Chamenei sprzeciwiał się idei, by jego stanowisko miał przejąć Modżtaba. Sam ajatollah nigdy nie odniósł się do takich spekulacji publicznie.

Kim jest Modżtaba Chamenei?

Urodzony 8 września 1969 r. w północno-wschodnim mieście Meszhed, Modżtaba jest drugim z sześciorga dzieci Chameneiego. Wykształcenie średnie zdobył w religijnej szkole Alavi w Teheranie.

Jak podają irańskie media, w wieku 17 lat Modżtaba odbył kilka krótkich okresów służby wojskowej podczas wojny irańsko-irackiej. Ten ośmioletni krwawy konflikt sprawił, że reżim stał się jeszcze bardziej podejrzliwy wobec wspierających Irak Stanów Zjednoczonych i Zachodu.

W 1999 roku Modżtaba udał się do Kom - ,,świętego miasta" i ważnego centrum teologii szyickiej - aby kontynuować studia religijne. Warto zauważyć, że do tego czasu nie nosił strojów duchownych. Nie jest jasne, dlaczego zdecydował się podjąć naukę w seminarium w stosunkowo późnym wieku 30 lat.

Modżtaba pozostaje duchownym średniego szczebla. Wcześniej uważano, że może to stanowić przeszkodę w objęciu przez niego przywództwa.

Niektóre irańskie media i urzędnicy blisko związani z ośrodkami władzy zaczęli niedawno tytułować Modżtabę Chameneiego ajatollahem.

Niektórzy obserwatorzy postrzegają tę zmianę jako próbę przedstawienia go jako wiarygodnego kandydata na przywódcę.

W irańskim systemie seminaryjnym tytuł ajatollaha - a także prowadzenie zaawansowanych zajęć - to wskaźniki poziomu wiedzy i zdolności naukowych danej osoby. Tradycyjnie stanowią wymóg dla kandydatów na przywódcę.

Mimo to istnieje precedens. Ali Chamenei został ajatollahem niedługo po tym, jak w 1989 roku ogłoszono go drugim najwyższym przywódcą Iranu.

Oskarżenia o ingerencję w wybory

Modżtaba po raz pierwszy znalazł się w centrum uwagi podczas wyborów prezydenckich w 2005 r., w których zwyciężył wyciężył Mahmud Ahmadineżad - populista i zwolennik twardej linii.

Kandydat obozu reform, Mahdi Karrubi, napisał do Chameneiego list otwarty, w którym oskarżył Modżtabę o ingerencję w wybory. Pisał, że elementy Gwardii Rewolucyjnej i ochotniczej milicji Basidż - na polecenie Modżtaby - rozdawały pieniądze grupom religijnym, by pomóc Ahmadineżadowi wygrać.

Cztery lata później Modżtaba stanął przed podobnym oskarżeniem. Ponowny wybór Ahmadineżada wywołał w całym Iranie masowe protesty znane jako Zielony Ruch.

Niektóre ze skandowanych przez demonstrantów haseł sprzeciwiały się objęciu przez Modżtabę stanowiska po ojcu.

Mostafa Tadżzadeh, ówczesny wiceminister spraw wewnętrznych, nazwał wyniki wyborów z 2009 r. „wyborczym zamachem stanu". Skazano go na siedem lat więzienia, co przypisywał „bezpośredniemu życzeniu Modżtaby Chameneiego".

Dwóch kandydatów obozu reform, Mir-Hosejn Musawi i Mahdi Karrubi, znalazło się po wyborach w areszcie domowym.

W lutym 2012 r. - jak podały irańskie źródła w rozmowie z BBC Persian - Modżtaba spotkał się z Musawim i nakłaniał go do zaprzestania protestu.

Wielu spodziewa się, że Modżtaba będzie kontynuował twardą politykę ojca. Niektórzy przekonują, że człowiek, który stracił ojca, matkę i żonę w wyniku nalotów USA i Izraela, nie zechce ulec presji Zachodu.

Jednak przed Modżtabą stoi trudne zadanie: zapewnienie przetrwania Islamskiej Republiki i przekonanie społeczeństwa, że jest w stanie wyprowadzić kraj z politycznej i gospodarczej zapaści.

Jako przywódca pozostaje w dużej mierze niesprawdzony, a przekonanie, że republika przekształca się w system dziedziczny, może jeszcze bardziej pogłębić niezadowolenie społeczeństwa.

Modżtaba ma też śmiertelnych wrogów poza krajem. Jak powiedział izraelski minister obrony, jakikolwiek nowo wybrany przywódca Iranu będzie „jednoznacznym celem eliminacji".

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, w ramach projektu pilotażowego.

Edycja: Joanna Kozłowska