Czy macierzyństwo może skrócić życie kobiet?

Gdy dzieci się złoszczą, odmawiają jedzenia lub nie chcą spać, ich matki żartują, że odbiera im to lata życia. Nowe badania sugerują jednak, że dla kobiet żyjących w trudnych warunkach może być w tym ziarno prawdy.

Z analizy historycznych zapisów wynika, że każda ciąża mogła skracać życie niektórych matek o sześć miesięcy. Najbardziej dotknięte były kobiety żyjące w najcięższych warunkach.

Badacze ewolucji przeanalizowali parafialne księgi urodzeń i zgonów 4,684 kobiet żyjących w czasie wielkiego głodu w Finlandii (1866–1868).

Był to jeden z „najbardziej tragicznych głodów we współczesnej historii Europy", wyjaśnia dr Euan Young z University of Groningen w Holandii.

Zespół dr Younga (prof. Hannah Dugdale, prof. Virpi Lummaa i dr Erik Postma) odkrył, że kobiety rodzące w okresie głodu traciły średnio sześć miesięcy życia na każde dziecko.

Odkrycia sugerują, że przyczyną mogło być przekierowanie ogromnej ilości energii z regeneracji własnych komórek na reprodukcję, co zwiększało ryzyko chorób w późniejszym wieku.

Nie zaobserwowano takiego związku u kobiet, które rodziły przed lub po okresie głodu.

„Widzimy tę zależność tylko u kobiet, które były w okresie rozrodczym w czasie trwania głodu", mówi dr Young.

To sugeruje, że kluczowym czynnikiem było środowisko, w jakim kobiety żyły w latach, gdy rodziły dzieci.

Dlaczego posiadanie dzieci wpływa na długość życia?

Skąd brała się ta zależność?

Jednym z możliwych wyjaśnień jest to, że długoterminowe skutki zdrowotne macierzyństwa pogarszają się w trudnych warunkach środowiskowych.

Od dawna wiadomo, że matki są bardziej narażone na choroby sercowo-naczyniowe i metaboliczne, częściowo z powodu przyrostu masy ciała i zwiększonego stresu fizjologicznego.

„Istnieje też możliwe wyjaśnienie, że to właśnie wychowywanie dzieci, karmienie piersią i ciąża w tym okresie powodują wyczerpanie zasobów organizmu matki", dodaje dr Young.

Ciąża i karmienie piersią wymagają ogromnej ilości energii, co oznacza, że w czasie głodu młoda matka ma jeszcze mniej energii na utrzymanie funkcji organizmu, które chronią ją przed chorobami w późniejszym życiu.

„Możliwe, że w populacjach, gdzie kobiety mają bardzo dużo dzieci i być może nie mają czasu na regenerację między kolejnymi ciążami, [skutki zdrowotne] się kumulują", wyjaśnia dr Young.

Jednak, ponieważ badanie opierało się na danych historycznych, a nie na eksperymentach laboratoryjnych, dodaje, że nie może być tego pewien.

Zależność między posiadaniem dzieci a długością życia

Wyniki były bardziej wyraźne u kobiet, które miały wiele dzieci, ale nie wszystkie kobiety były jednakowo dotknięte tym zjawiskiem, sugeruje badanie dr Younga.

„To naprawdę sprowadza się do dwóch kwestii: bardzo dużych rodzin… i wydarzeń takich jak klęski głodu", mówi dr Young.

Od dekad naukowców intryguje różnica między gatunkami, które żyją krótko i wydają na świat wiele potomstwa – jak myszy czy owady – a tymi, które żyją długo i mają niewiele młodych, jak słonie, wieloryby czy ludzie.

Jedna z głównych teorii wyjaśnia to przekierowaniem energii z naprawy komórek na reprodukcję, co przyczynia się do procesu starzenia.

Czy współczesne kobiety są dotknięte w ten sam sposób?

Czy ustalenia dotyczące kobiet sprzed 200 lat można odnieść do matek w XXI wieku?

„Ważne jest, aby umieścić to w kontekście historycznym, gdy opieka zdrowotna nie była tak rozwinięta", mówi dr Young.

„W tamtym okresie kobiety miały średnio cztery lub pięć dzieci – znacznie więcej niż rodziny obecnie."

Od XIX wieku liczba dzieci w rodzinach drastycznie spadła na całym świecie.

W 2023 r. przeciętna kobieta miała nieco ponad dwoje dzieci – zmiana ta wynika z większego dostępu do edukacji, pracy i środków antykoncepcyjnych, a także z malejącej śmiertelności dzieci.

Jednak w niektórych krajach – takich jak Niger, Czad, Somalia i Sudan Południowy – kobiety wciąż często mają co najmniej czworo dzieci.

W ostatnim roku w części Sudanu i w Strefie Gazy inicjatywa ONZ ds. bezpieczeństwa żywności ogłosiła klęski głodu w ramach Zintegrowanej Klasyfikacji Fazy Bezpieczeństwa Żywności.

Choć dr Young podkreśla, że potrzebne są dalsze badania, sugeruje, iż możliwe jest, że te zależności występują nadal w niektórych częściach świata.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Nicole Frydrych