اختصاصی؛ همهگیری کرونا تا نیمه تابستان امسال جان دویست هزار ایرانی را گرفته است
منبع تصویر، WANA
- نویسنده, بهرنگ تاجدین
- شغل, بیبیسی
بررسیهای بیبیسی فارسی نشان میدهد از آغاز همهگیری بیماری کووید-۱۹ تا نیمه تابستان امسال، حدود دویست هزار نفر بیشتر از میانگین مدت مشابه سالهای قبل از شروع همهگیری فوت کردهاند.
آمارهای سازمان ثبت احوال نشان میدهد که از اول دی ۱۳۹۸ تا ۱۵ مرداد ۱۴۰۰ حدود ۸۱۵ هزار نفر در ایران درگذشتهاند که این رقم ۳۳ درصد بیشتر از مدت مشابه در سالهای قبل است.
به اختلاف شمار فوتشدگان در یک دوره زمانی با متوسط سالهای قبل «مرگومیر اضافی» گفته میشود و معمولاً مقیاس خوبی برای هزینه انسانی مستقیم و غیرمستقیم بلایای طبیعی یا شیوع یک ویروس مرگبار نظیر کرونا است.
پروفسور سر دیوید اشپیگلهالتر از دانشگاه کمبریج درباره این شاخص میگوید: «مرگومیر اضافی نگاه میکند ببیند چه تعداد آدم بیشتری نسبت به حالت عادی در یک بازه زمانی فوت کردهاند و تقریباً نشان میدهد که اگر همهگیری پیش نیامده بود، وضعیت چطور بود.»
پروفسور اشپیگلهالتر که رئیس «مرکز وینتون برای اطلاعرسانی ریسک و شواهد» است، میگوید «انتظار داریم اگر میزان مرگومیر اضافی خیلی بالاست، بیشترش به دلیل کووید باشد.»
دکتر سحر مطلبی، پژوهشگر بهداشت جمعیت بینالملل با اشاره به ماهیت «غافلگیرکننده» بلایای طبیعی و همهگیریهای یک ویروس جدید برای نظامهای بهداشتی، میگوید در اینگونه وضعیتهای اضطراری «مرگومیر واقعی معمولاً از مرگومیر ثبتشده بیشتر است و بعداً میتوان با مراجعه به شاخص مرگومیر اضافی، میزان مرگزایی آن ویروس یا بلای طبیعی را تعیین کرد.»
آمارها نشان میدهد که تنها در طول پاییز ۱۳۹۹ در ایران ۶۱ هزار نفر بیشتر از میانگین فصل پاییز پنج سال قبل از شروع همهگیری فوت کردهاند.
میزان مرگومیر اضافی در زمستان ۱۳۹۹ حدود ۱۳ هزار نفر، در بهار ۱۴۰۰ تقریباً ۴۳ هزار نفر، و در یک ماه و نیم اول تابستان امسال نزدیک به ۲۰ هزار نفر بوده است.
به گفته پروفسور اشپیگلهالتر «بیشتر بودن میزان مرگومیر اضافی از آمار رسمی قربانیان کرونا را «لزوماً به معنی پنهانکاری» نمیداند: «وقتی برای حساب شدن در آمار متوفیان کرونا لازم باشد که نتیجه تست مثبت باشد، و همزمان تستهای چندانی انجام نشود، آن وقت این آدمها جزو قربانیان کرونا حساب نمیشوند. در بریتانیا هم در موج اول همین اتفاق افتاد.»
این استاد دانشگاه کمبریج با اشاره به نسبت بالای نتیجه مثبت تستهای کرونا در ایران (حدود ۴۰ درصد، در مقایسه با ۳ درصد در بریتانیا) میگوید: «این یعنی الان تعداد زیادی موارد کووید تشخیصدادهنشده در ایران هست. اگر فقط در صورتی کووید در گواهی فوت ذکر شود که تست فرد مثبت شده باشد، طبیعتاً مرگومیر زیادی در اثر کرونا اتفاق میافتد که رسماً فوت ناشی از کووید-۱۹ حساب نمیشود.»
ولی موارد فوت در همه کشور به یک اندازه افزایش پیدا نکرده است.
آمارها نشان میدهد از زمستان ۱۳۹۸ تا نیمه مرداد ۱۴۰۰، استان البرز شاهد ۳۶.۶ مورد مرگومیر بیشتر از متوسط سالهای قبل به ازای هر ده هزار نفر جمعیتش بوده است.
این نرخ در دو استان آذربایجان شرقی و اردبیل بیش از ۳۰ مورد و در ده استان عموماً مرکزی و شمالی ایران از جمله تهران، اصفهان و گیلان بین ۲۵ تا ۳۰ مورد مرگ اضافه به ازای هر ده هزار نفر جمعیت استان بوده است.
دکتر سحر مطلبی دلایل احتمالی بالاتر بودن میزان مرگومیر اضافی در این استانها را اینگونه توضیح میدهد: «اینها استانهایی هستند که تراکم جمعیتی بیشتری دارند و جمعیت حاشیهنشینی که زیر خط فقر زندگی میکنند، در این استانها بالاتر است.»
او با اشاره به ورود کووید-۱۹ از خارج از کشور به ایران میگوید: «اینها استانهایی هستند که فرودگاههای بینالمللی دارند. کرونا از خارج به ایران وارد شد و بعد در راستای جادههای اصلی از قطبهای اقتصادی به استانهای حاشیهای گسترش پیدا کرد. این الگویی است که کاملاً با آمار مرگومیر اضافی استانها تطبیق دارد.»
تصویر ۱۴۰۰
بررسیها نشان میدهد از ابتدای سال تا نیمه مرداد، شمار موارد مرگومیر ۴۶ درصد بیشتر از متوسط سالهای قبل از شروع همهگیری بوده و میزان افزایش نرخ مرگومیر در بعضی استانها بسیار بیشتر از این رقم بوده است.
تعداد موارد فوت ثبتشده در استان البرز در این چهار ماه و نیم، بیش از دو برابر میانگین مدت مشابه سالهای قبل بوده است.
در استانهای تهران، قم، اصفهان، بوشهر و خوزستان هم آمار مرگومیر بیش از یک و نیم برابر متوسط سالهای قبل بوده است.
حتی استان چهارمحال و بختیاری هم که وضعش از ۳۰ استان دیگر بهتر بوده، افزایش ۱۵ درصدی موارد مرگ را تجربه کرده است.
