تعداد قربانیان کرونا در ایران می‌تواند بیش از دو برابر آمار رسمی باشد

آمار کل موارد مرگ در بهار ۱۳۹۹ در ایران حدود ۱۱۰ هزار مورد اعلام شده است که حدود ۲۱ درصد یا ۱۹ هزار مورد بالاتر از حد متوسط تعداد موارد مرگ در پنج سال اخیر است.

در بهار، آمارهای رسمی مرگ در اثر کرونا حدود هشت هزار و ۴۰۰ مورد این تعداد مرگ را توجیه می‌کند اما دلیل افزایش حدودا ۱۰ هزار مورد مرگ دیگر (نسبت به متوسط پنج ساله) مشخص نیست.

تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد که این افزایش می‌تواند نتیجه موارد اعلام نشده (یا تشخیص داده نشده) از موارد مرگ در اثر کرونا باشد. همچنین حالت اضطراری در خدمات درمانی کشورها باعث بالا رفتن شمار مرگ و میرهایی شده که به طور مستقیم به کرونا ارتباطی نداشته‌اند اما در اثر کاهش امکانات درمانی در نتیجه اختصاص منابع به بیماران مبتلا به کوید ۱۹ بوده است.

مقامات ایران هنوز درباره دلیل افزایش قابل توجه آمار مرگ و میر بهار امسال توضیحی نداده‌اند.آمار کل موارد مرگ در بهار ۱۳۹۹، حدود ۱۱۰ هزار مورد اعلام شده است که حدود ۲۱ درصد یا ۱۹ هزار مورد بالاتر از حد متوسط تعداد موارد مرگ در پنج سال اخیر است.

آمار زمستان ۱۳۹۸

در زمستان ۱۳۹۸ هم در مجموع حدود ۱۰۶ هزار مورد مرگ ثبت شده که حدود شش درصد یا شش هزار مورد، بالاتر از متوسط پنج ساله است.

با توجه به شیوع کرونا در ایران از اوایل زمستان، آمارهای رسمی، مرگ حدود هزار و ۲۸۰ نفر را در اثر ابتلا به کوید ۱۹ تایید می‌کنند. اما افزایش حدود پنج هزار موردی در تعداد موارد مرگ نسبت به متوسط پنج سال اخیر، توجیه مشخصی ندارد و احتمال دارد مانند بهار، به صورت مستقیم یا غیر مستقیم به شیوع کرونا مربوط باشد.

این آمار‌ها، همچنین با در نظر گرفتن موارد مرگ ‌بر اثر سوانح رانندگی در این دوره، نشان می‌دهد که در زمستان ۱۳۹۸ و بهار ۱۳۹۹ حدود ۲۶ هزار نفر، مستقیم یا غیر مستقیم در اثر شیوع کرونا در ایران، جان خود را از دست داده‌اند. البته این رقم با در نظر گرفتن متوسط موارد مرگ در پنج سال اخیر محاسبه شده، و برآوردی تقریبی است. چنین برآوردهایی از آغاز شیوع کرونا در بسیاری از کشورهای جهان منتشر شده است. اما محاسبه تعداد موارد دقیق مرگ در اثر کرونا نیازمند اطلاعات جامع‌تر و تحقیقات بیشتر در آینده است.

مرگ‌ومیر اضافی چیست؟

کم‌شماری قربانیان و مبتلایان به ویروس کرونا، که به گفته متخصصان عمدتا به ظرفیت آزمایشگاهی، کیفیت تشخیص و استراتژی غربالگری برمی‌گردد، یکی از مشکلات بسیاری از کشورها در مسیر مهار همه‌گیری است.

شاخص مرگ‌ومیر اضافی بر مبنای آمار کلی مرگ در یک دوره زمانی و یک منطقه مشخص برای سنجش ابعاد کم‌شماری به کار می‌رود.

سازمان بهداشت جهانی مرگ‌ومیر اضافی را بر مبنای اختلاف با نرخ معمول و مورد انتظار مرگ‌ومیر در شرایط غیربحرانی در یک جمعیت به خصوص تعریف می‌کند و از آن برای بررسی بحران‌هایی مانند همه‌گیری کرونا یا آنفلوانزا، و یا مواردی چون قحطی و فجایع دیگر استفاده می‌شود.

این شاخص از آنجا قابل اتکا است که تشخیص، ثبت و گردآوری گزارش‌های علت مرگ پیچیدگی‌هایی دارد که در شرایط بحرانی به کم‌شماری موارد مرگ با یک علت به خصوص منجر می‌شود، اما خود رویداد مرگ در نزدیک به همگی موارد در بسیاری از کشورها، مانند ایران، ثبت می‌شود.

کدام استان‌های ایران بیشتر درگیر کرونا هستند؟

مطابق آمار ثبت احوال در سه ماهه بهار بیش از ۴ هزار مرگ اضافی در استان تهران ثبت شده که بالاترین تعداد در استان‌های ایران است.

پس از آن به ترتیب اصفهان، خوزستان، مازندران، گیلان و خراسان رضوی بیشترین مرگ اضافی را دارند که در هر از این استان‌ها بالاتر از هزار مورد است.

همچنین با در نظر گرفتن جمعیت هر استان مرگ اضافی در استان‌های گیلان، مازندران، قزوین، اردبیل، گلستان و خوزستان شدیدتر از دیگر استان‌های ایران بوده است.

استان‌های گیلان، مازندران و گلستان در زمستان ۹۸ هم جزو استان‌های با بالاترین نرخ مرگ اضافی بودند. در آن مقطع این استان‌ها پس از قم کانون شیوع در ایران محسوب می‌شدند.

مقایسه مرگ‌ومیر اضافی بهار ۹۹ و زمستان ۹۸ نشان می‌دهد در حالی که در زمستان و مقطع آغاز شیوع اغلب موارد مرگ‌ اضافی در چند استان معدود ایران متمرکز بود، در بهار ۹۹ نرخ مرگ اضافی در ۱۸ استان ایران به بالاتر از ۲ مورد در هر ۱۰ هزار نفر رسیده است.

این نشان می‌دهد که شیوع قابل ملاحظه کرونا در زمستان به چند استان محدود بود، اما این ویروس در بهار در بیشتر استان‌های کشور پخش شده است.

چه ملاحظات آماری دیگری وجود دارد؟

بیش از ۱۹ هزار مورد مرگ اضافی ثبت‌شده در بهار ۹۹ و بیش از شش هزار مورد زمستان ۹۸ همه تصویر مرگ‌ومیر در این دوره نیستند.

مطابق آمار سازمان پزشکی قانونی مجموع تلفات جاده‌ای در اسفند ۹۸ و فروردین و اردیبهشت بیش از ۸۰۰ مورد کمتر از دوره مشابه سال قبل بوده است.

یعنی در مقایسه آمار مجموع مرگ‌ومیر با دوره‌های قبل باید در نظر گرفت که محدودیت‌های تردد که عمدتا در نوروز برای مهار کرونا وضع شد، به تصادف‌های جاده‌ای کمتر و کشته‌های پایین‌تر منجر شد.

همچنین گزارش دیگری از سازمان پزشکی قانونی ایران حاکی از تشخیص قطعی آن است که ۴۷۱ نفر در این مدت با مسمومیت الکلی درگذشته‌اند.

این تعداد هفت برابر آمار دوره مشابه سال قبل است و پزشکی قانونی آن را مرتبط با کرونا و ناشی از "ناآگاهی برخی از هموطنان در مورد نحوه صحیح استفاده از ترکیبات الکلی و از طرفی انتشار اخبار نادرست در شبکه‌های مجازی و نیز سودجویی برخی افراد در فروش محصولات غیر استاندارد" می‌داند.

آمار رسمی چه می‌گوید؟

بنا به آمار وزارت بهداشت ایران تا ۱ تیر ۱۳۹۸ در مجموع ۹۶۲۳ نفر با ابتلا به کووید-۱۹ درگذشتند. در آن مقطع تعداد مبتلایان قطعی هم به ۲۰۴ هزار و ۹۵۲ نفر رسید.

آمار وزارت بهداشت حاکی از آن است که با کاهش محدودیت‌های وضع‌شده برای مهار کرونا، شیوع آن در ایران تشدید شده است.

بالاترین آمار رسمی از مرگ‌ومیر روزانه از زمان آغاز شیوع کرونا در ایران در ۱۷ تیر ماه گزارش شد. در این روز اعلام شد که ۲۰۰ نفر دیگر جانشان را با ابتلا به کووید-۱۹ از دست داده‌اند.

بنا به تازه‌ترین گزارش سخنگوی وزارت بهداشت ایران مجموع درگذشتگان کرونا تا ۱۸ تیر ماه از ۱۲ هزار نفر گذشته است.

تعداد مبتلایان قطعی هم بیش از ۲۴۸ هزار نفر گزارش شده است.