پس از سخنرانی سالانه، پرسش بزرگ باقی ماند: تصميم ترامپ درباره ايران چيست؟

در جهانی که در انتظار است تا ببیند دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در خاورمیانه چه خواهد کرد، او هنگام ارائه طولانی‌ترین سخنرانی وضعیت کشور در تاریخ، هیچ نشانه روشنی ارائه نکرد.

قدرتمندترين فرمانده كل قوا در جهان تصميم گرفت در ميان بزرگ‌ترين تجميع نيروی آمريكا در خاورميانه از زمان حمله ۲۰۰۳ به عراق، استدلال جامع خود را برای اقدام احتمالی نظامی عليه ايران مطرح نكند.

بيست سال پيش، جورج دبليو بوش به سراسر آمريكا و فراتر از آن سفر كرد تا زمينه يك مداخله بزرگ نظامی را فراهم كند؛ مداخله‌ای كه البته بر اطلاعات نادرست استوار بود.

شايد آقای ترامپ فکر كرد مطرح كردن اين موضوع به‌صرفه نيست؛ چون چند ماه مانده به انتخابات ميان‌دوره‌ای، پايگاه سياسی او كه برای دوری از جنگ‌های بی‌پايان به او رای داده، حالا بيشتر نگران وضع اقتصاد و مسئله مهاجرت است.

یا ممکن است این بازتاب ادعای مکرر او باشد که هنوز درباره این‌ که کدام مسیر را دنبال کند، تصمیم نگرفته است. او همچنان می‌گوید ترجیح می‌دهد به توافق برسد تا این‌ که جنگی مرگبار را آغاز کند.

انتظار می‌رود سومین دور مذاکرات ژنو برای تصمیم‌گیری او تعیین‌کننده باشد.

یک دیپلمات که در جریان این روند قرار گرفته است ارزیابی کرد: «اگر رئیس‌جمهور ترامپ از طریق فرستادگانش متنی قابل قبول از تهران دریافت نکند، احتمالا اندکی بعد دستور نوعی اقدام نظامی را خواهد داد.»

رئیس‌جمهوری که بارها پیام خود را درباره هدف نهایی‌اش در قبال ایران تغییر داده است، از تمرکز محدود بر مسائل هسته‌ای تا تغییر رژیم، در سخنرانی خود بر یکی از مطالبات ثابتش تاکید کرد و گفت: «ما آن عبارت كليدی را از آن‌ها نشنیده‌ایم: ما هرگز خواهان سلاح هسته‌ای نیستیم.»

با این حال، تنها چند ساعت پیش‌تر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران، در شبکه ایکس تقریبا همان عبارت را تکرار کرد و نوشت: «ایران تحت هیچ شرایطی هرگز سلاح هسته‌ای نخواهد ساخت.»

ارائه مدرکی قانع‌کننده برای رفع سوءظن‌ها مبنی بر این‌ که تهران در حال حرکت در آن مسیر بوده است، یکی از مسائل کلیدی در گفت‌وگوهای جاری است که با میانجی‌گری عمان انجام می‌شود.

ایران نشان داده است که آماده مصالحه بر سر برنامه هسته‌ای خود در ازای لغو تحریم‌هایی است که اقتصادش را فلج کرده است.

افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها و سقوط ارزش پول ملی بود که موجی از ناآرامی‌ها را در ژانویه برانگیخت. ناآرامی‌هایی که با نیرویی عظیم سرکوب شد.

هرانا، خبرگزاری فعالان حقوق بشر مستقر در آمریکا شمار کشته‌شدگان تائیدشده را بیش از ۷ هزار نفر اعلام کرده است، از جمله ۶ هزار و ۴۸۸ معترض و همچنان در حال بررسی گزارش‌هایی درباره هزاران مرگ دیگر است. دولت ایران تاکید می‌کند این رقم حدود ۳ هزار و ۱۰۰ نفر است.

آقای ترامپ در سخنرانی خود گفت به نظر می‌رسد مقام‌ها «دست‌کم ۳۲ هزار معترض را کشته‌اند.»

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، بلافاصله اظهارات رئیس‌جمهورآمریکا درباره شمار کشته‌شدگان را «دروغ‌ بزرگ» خواند.

آقای ترامپ همچنین برای نخستین بار این اتهام را مطرح کرد که ایران «در حال فعالیت برای ساخت موشک‌هایی است که به زودی به ایالات متحده خواهند رسید». به نظر می‌رسید منظور او این بود که این موضوع نیز خط قرمز دیگری است.

ایران بارها مخالفت خود را با گنجاندن برنامه موشک‌های بالستیک در مذاکرات اعلام کرده است.

مجید تخت‌روانچی، معاون وزیر امور خارجه و از اعضای ارشد تیم مذاکره‌کننده، اخیرا در گفت‌وگویی در تهران به بی‌بی‌سی گفت: «وقتی از سوی اسرائیلی‌ها و آمریکایی‌ها مورد حمله قرار گرفتیم، موشک‌های ما به کمک‌مان آمدند، پس چگونه می‌توانیم بپذیریم که خود را از توانمندی‌های دفاعی‌مان محروم کنیم؟»

انتظار می‌رود این دور مذاکرات که با حضور استیو ویتکاف، فرستاده ارشد دونالد ترامپ، و جرد کوشنر، داماد او، برگزار می‌شود، شفافیت بیشتری درباره این‌ که شکاف‌ها کجاست و آیا می‌توان آن‌ها را پر کرد یا نه، فراهم کند. هر دو طرف می‌دانند که زمان رو به پایان است.

الی گرانمایه، پژوهشگر ارشد سیاست در شورای اروپایی روابط خارجی، می‌گوید: «واشنگتن و تهران دهه‌هاست كه درگير ديپلماسی دقيقه نود هستند.»

او می‌افزاید: «آنچه اکنون متفاوت است، بزرگ‌ترین تجمیع نظامی آمریکا علیه ایران، آمادگی اثبات‌شده هر دو طرف برای رویارویی مستقیم، و عمیق‌ترین بحران مشروعیت برای جمهوری اسلامی از جمله تهدید تغییر رژیم است.»

در مقایسه با پنج دور گفت‌وگوی سال گذشته که با حمله اسرائیل به ایران فروپاشید و به جنگی ۱۲ روزه انجامید و آمریکا طی آن به سه سایت کلیدی هسته‌ای ایران حمله کرد، تفاوت‌های روشنی در این دور از مذاکرات وجود دارد.

این بار، رافائل گروسی، که رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است، بسیار بیشتر در گفت‌وگوهای فنی بسیار دقیق که برای هر توافق هسته‌ای ضروری است، از جمله بازرسی‌های قوی، مشارکت داشته است.

ايران حالا پيشنهادهای تازه‌ای مطرح كرده، از جمله رقيق‌سازی اورانيومِ با غنای بالا كه با ۶۰ درصد خلوص، به‌طور خطرناكی به سطح مورد نياز برای سلاح نزديک است.

علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و مشاور ارشد رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای، نیز از نزدیک در این مسیر دخیل است.

یک منبع گفت: «روشن است که مذاکره‌کنندگان در هر دو طرف می‌خواهند به توافق برسند. اما آنچه روشن نیست این است که تصمیم‌گیرندگان اصلی حاضرند چه چیزهایی را بپذیرند.»

این پرسش بی‌پاسخ پابرجاست.

آیا دونالد ترامپ توافقی محدود درباره برنامه هسته‌ای ایران را خواهد پذیرفت؟ توافقی كه بسياری آن را دشوار، اما شدنی می‌دانند.

علی خامنه‌ای تا چه اندازه حاضر خواهد بود روی مسائل كليدی كوتاه بيايد، آن هم در زمانی كه جمهوری اسلامی با بی‌سابقه‌ترين فشارهای خارجی و داخلی روبه‌رو است؟