ایرانی‌ها در بیم و امید حمله آمریکا؛ «هیچ کس نمی‌داند چه آینده‌ای در انتظار ما است»

مذاکرات ایران و آمریکا در حالی ادامه دارد که افزایش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه و ضرب‌الاجل اعلام‌شده از سوی دونالد ترامپ، فضای ایران را وارد مرحله‌ای از نگرانی و ابهام کرده است.

برخی از شهروندان به بی‌بی‌سی گفته‌اند در وضعیتی میان «نه جنگ و نه صلح» گرفتار شده‌اند و هر روز با این پرسش از خواب بیدار می‌شوند که «آیا حمله شده یا نه». به گفته آنان، این وضعیت میان دو سناریو در نوسان است: از یک سو احتمال «جنگی طولانی و دردناک» و آسیب به زیرساخت‌های کشور، و از سوی دیگر امید به کاهش تحریم‌ها و رسیدن به آنچه «زندگی معمولی» می‌نامند. همین پیش‌بینی‌ناپذیری، زندگی روزمره بسیاری از آنها را در حالت تعلیق قرار داده است.

مقام‌های جمهوری اسلامی در عین تاکید بر حفظ مواضع خود، گفته‌اند پیشنهادهایی را روی میز مذاکره گذاشته‌اند. برخی از آنان از طرح پیشنهادهایی اقتصادی سخن گفته‌اند که به گفته‌ آنها می‌تواند برای آمریکا نیز منافع مالی داشته باشد و به پیشبرد مذاکرات کمک کند.

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در شهریور ۱۴۰۴ هشدار داده بود که وضعیت «نه جنگ، نه صلح» خطرناک است و دشمن قصد تحمیل این فضا بر کشور را دارد. او این حالت را برای کشور «ضرر» دانست و تاکید کرد که وضعیت فعلی برای منافع ملی مناسب نیست.

به گفته برخی از شهروندان این وضعیت «فرسایشی» شده و بیش از هر چیز، احساس نااطمینانی را در جامعه تقویت کرده است.

همزمان فضای کشور در پی اعتراضات دی‌ماه همچنان ملتهب است. مراسم سوگواری چهلم کشته‌شدگان برگزار می‌شود و با بازگشایی دانشگاه‌ها، در برخی مراکز آموزشی تجمع‌ها و سردادن شعارهایی علیه جمهوری اسلامی و علی خامنه‌ای گزارش شده است.

در حوزه اقتصاد نیز بحران‌های پیاپی، تورم، افزایش قیمت‌ها و کاهش ارزش پول ملی ادامه دارد. برخی کارشناسان اقتصادی می‌گویند دولت زیر فشار تحریم‌ها و مشکلات ساختاری با محدودیت‌های جدی برای مهار این بحران‌ها روبه‌روست؛ شرایطی که به گفته آنان زندگی بسیاری از شهروندان را دشوار کرده است. به گفته این کارشناسان، ترکیب سوءمدیریت و تحریم‌های غرب، کشور را با تنگناهای گسترده اقتصادی مواجه کرده است. این وضعیت در اظهارات مخاطبان بی‌بی‌سی نیز بازتاب یافته است: «هر روز که از خواب بیدار می‌شوم، اول قیمت‌ها را چک می‌کنم.»

این گزارش بر پایه گفت‌وگو با تعدادی از شهروندان و مخاطبانی تهیه شده که نظراتشان را برای بی‌بی‌سی ارسال کرده‌‌اند، بنابراین دیدگاه‌های مطرح‌شده الزاما نماینده طیف گسترده افکار عمومی در سراسر ایران نیست.

«نسخه خوشبینانه حمله آمریکا»

رضا راننده اتوبوس و اهل ماکو است. نام او و بقیه کسانی که در این گزارش با آنها صحبت شده به دلیل نگرانی‌های امنیتی تغییر داده شده است. او درباره احتمال بروز جنگ می‌گوید: «این حمله شبیه جنگ دوازده روزه با اسرائیل نخواهد بود. علت طولانی شدن مذاکرات هم این است که حکومت می‌خواهد تا آنجا که می‌تواند کمتر امتیاز بدهد و متوجه تغییر شرایط و عدم توازن داخلی و خارجی نیست.»

به گفته او: «متاسفانه رهبر ایران حاضر به نرمش نیست، زیرا فکر می‌کند این کار به وجهه داخلی و خارجی‌اش ضربه می‌زند. در اطراف او هم آدم‌های شجاع و واقع بینی نیستند که آسیب‌های احتمالی جنگ برای کشور و حتی خود جمهوری اسلامی را به او گوشزد کنند.»

به نظر رضا: «احتمالا جنگی طولانی و دردناک در پیش است که هم ضربات اساسی به جمهوری اسلامی می‌زند و هم ممکن است ویرانی زیرساخت‌های کشور را در پی داشته باشد.»

طی جنگ دوازده روزه اسرائیل و ایران بسیاری از مردم نگران بودند که حمله احتمالی اسرائیل به زیرساخت‌ها، باعث عدم دسترسی آن‌ها به آب و برق و خدمات بانکی شود و تهیه مواد خوراکی و بهداشتی برای آن‌ها سخت شود.

در جریان اعتراضات دیماه هم، قطع اینترنت و حتی تلفن‌های خانگی از سوی دولت، باعث اختلال در کسب‌وکارهای آنلاین و قطع ارتباطات کاری و شخصی میان مردم در داخل و خارج شد.

بر اساس اظهارات ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، قطع اینترنت در دوران اعتراضات دی‌ماه روزانه حدود ۵۰۰ میلیارد تومان به اقتصاد دیجیتال و نزدیک به ۵ هزار میلیارد تومان به کل اقتصاد ایران خسارت وارد کرده است. او گفته است با توجه به اشتغال گسترده در این بخش، تاب‌آوری کسب‌وکارهای اینترنتی محدود است و تداوم اختلال‌ها می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.

سعیدیک مهندس شاغل در صنایع خودرو است. او با بیان اینکه «هر روز که از خواب بیدار می‌شود سریع اخبار را مرور می‌کند که ببیند آیا حمله شده یا نه» درباره نظر مردم درباره درگیری احتمالی ایران و آمریکا می‌گوید: «می‌توان گفت که بسیاری از آن‌ها مشتاق و در انتظار حمله آمریکا هستند.»

به نظر سعید: «این موافقان، نسخه خوشبینانه حمله آمریکا و پس از آن سقوط جمهوری اسلامی را در ذهن خود متصور می‌شوند و نمی‌خواهند به نسخه منفی آن که حمله موضعی آمریکا و عدم تغییر حکومت باشد، حتی فکر کنند.»

به گفته این مهندس خودرو: «پیامد چنین حمله‌ محدود و ناکامی می‌تواند همراه با سرکوب خشن مردم باشد.» امری که به باور او بخصوص پس از واکنش مرگبار حکومت علیه معترضان دی‌ماه «گزینه اول حکومت در مواجهه با مردم است.»

«از انبار کردن مواد خوراکی تا نقد کردن دارایی»

یک مرد جوان از تهران می‌گوید: «اکثر کسانی که دیدم و می‌شناسم با جنگ موافق هستند بخصوص نسل جوانتر. اکثر ما برای آرزوهایمان می‌جنگیم و چند شیفت در روز کار می‌کنیم اما هر روز فقیرتر می‌شویم.»

او می‌گوید: «ما حاضریم به هر طریق ممکن جمهوری اسلامی نابود شود، حتی اگر خودمان کشته شویم همانطور که در جنگ بین ملت و حکومت در دی، کلی از رفقایمان کشته شدند.»

الهه یک زن پزشک مقیم بلژیک می‌گوید: «چند روز پیش با مادرم در تهران حرف زدم. مادرم می‌گفت مدام ویدئوهای حمله ماموران به مردم، اجساد در سردخانه‌ها و مراسم چهلم خانواده‌ها را می‌بینم و گریه می‌کنم و غصه می‌خورم از حجم عظیم این همه مرگ و سوگواری و بیچارگی.»

الهه می‌گوید: «پس از آن که نگران حال و روز و شرایط خانواده‌ شدم، مادرم گوشی را به خواهرم داد که او مرا از نگرانی بیرون بیاورد اما هر دویمان از پشت گوشی تلفن همراه زار زار گریستیم و قادر به صحبت کردن یا یکدیگر نبودیم.»

این زن پزشک می‌گوید خواهرم در ادامه گفت: «شدت خشونت و کشتاری که حکومت علیه مردم انجام داده هنوز برای خیلی‌هاغیرقابل باور است و پس از گذشت بیش از یک ماه، بسیاری هنور در حالت گیجی و بهت قرار دارند. موجی از خشم و غم و سوگواری بی‌پایان بسیاری از شهرها و روستاها را فرا گرفته است و رفتار مسئولان هم بر این بیزاری و نفرت افزوده و جامعه را به شدت دو قطبی وعلیه حاکمان و مامورانش کرده است.»

اعتراضات منتهی به دو روز هجدهم و نوزدهم دیماه با سرکوب نیروهای امنیتی روبه‌رو شد که به کشته و زخمی شدن هزاران نفر و بازداشت ده‌ها هزار نفر در سراسر ایران منجر شد.

دفتر ریاست جمهوری ایران فهرستی از مشخصات ۲۹۸۶ نفر از کشته‌ها را منتشر کرد و مدعی شد که آمار کل جان‌باختگان با احتساب ۱۳۱ پیکر مجهول‌الهویه، ۳۱۱۷ نفر است.

فعالان حقوق بشر می‌گویند که بخشی از اسامی معترضان کشته‌شده در این فهرست وجود ندارد و آمار واقعی بسیار بالاتر است. آن‌ها حکومت ایران را متهم می‌کنند که با انتشار این فهرست سعی دارد ابعاد واقعی جنایت خود را پنهان کند.

خبرگزاری فعالان حقوق بشر (هرانا) تا روز ۲۴ بهمن، کشته‌شدن ۷۰۰۵ نفر را تایید کرده و گفته در حال بررسی صدها مورد گزارش کشته‌شده دیگر است.

نسیم ویراستاری ساکن کرج است که با تنها فرزندش زندگی می‌کند. او درباره آمادگی خود برای یک حمله احتمالی از طرف آمریکا در روزهای آینده می‌گوید: «به پنجره‌های منزلم نوار چسب زدم، محل‌های امن درون خانه در برابر بمباران را انتخاب کردم و در حال برنامه‌ریزی برای بیرون رفتن از شهر در صورت وقوع درگیری شدید و ادامه‌دارم. نگرانم که به خاطر ترافیک، راه‌های خروجی تهران و کرج به شمال بسته شوند و به موقع نتوانم از شهر خارج شوم.»

او درباره احساس مردم درباره حمله احتمالی آمریکا می‌گوید: «نمی‌توانم درباره ذهن اکثریت مردم حرفی بزنم چون ماها معمولا با اطرفیان خودمان که هم نظرمان هستند حرف می‌زنیم. با باقی هم در این شرایط بحث کردن احتمالا به دعوا ختم می‌شود.»

این ویراستار پیش‌بینی می‌کند که «تا آخر این هفته آمریکا به ایران حمله می‌کند اما نه می‌توان ابعاد حمله را حدس زد و نه اینکه بعدش چه اتفاقی خواهد افتاد و این نگران کننده است.»

در این میان بسیاری از مردم سردرگم و بلاتکلیف، در پی خرید مایحتاج و مواد خوراکی هستند اگرچه برخی از آن‌ها می‌گویند که با توجه به گرانی‌های اخیر توان خرید زیاد ندارند و حتی در صورت خرید، مواد خوراکی را بیش از چند روز نمی توان نگهداشت آن‌هم پس از قطع احتمالی گاز و برق.

در این میان برخی هم دارایی‌های خود را نقد کرده‌اند. آنها از آن بیم دارند که در زمان بحران، کارت‌های بانکی کار نکنند. در همین حال برخی از شرکت‌ها و بنگاه‌های اعتباری فروش اعتباری را به دلیل ترس از وضعیت آینده محدود کرده‌اند و فقط فروش نقدی دارند.

«بیا بزن خلاص بشیم»

یک زن خانه‌دار از تهران می‌گوید: «این رژیم کارهایی با مردم کرده که می‌گویند ترامپ بیا بزن از دست این‌ها خلاص بشیم.»

به گفته او: «با اینکه این حرف بسیار دردناک است ولی اکثریت مردم از جمله خود من از حمله آمریکا به ایران دفاع می‌کنیم. زیرا به نظرم این حمله نیست بلکه عملیاتی برای آزادی ایران از دست رژیم منحوس جمهوری اسلامی است.»

به گفته این زن میانسال: «مردم در حال ارسال پست‌های اینستاگرامی "در شرایط جنگی چکار کنیم" برای یکدیگر هستند و والدین هم از رفتن فرزندانشان به مدرسه جلوگیری می‌کنند.»

در یک سال گذشته وضعیت آموزشی کشور در شرایط بلاتکلیفی قرار دارد و بسیاری از روزها، مدارس و دانشگاه‌ها تعطیل بوده یا آموزش از راه دور و آنلاین برقرار بوده که به گفته برخی کارشناسان آموزشی، به کیفیت تحصیلی آسیب زده است.

لادن معلم ۴۰ ساله از بوشهر با اشاره به این‌که «چه بخواهیم چه نخواهیم روز به روز به جنگ نزدیک‌تر می‌شویم و مردم فقط نظاره‌گر اتفاقات هستند»، می‌گوید: «برای محافظت از روح و روانم از پیگیری اخبار و عمیق شدن در آن دوری می‌کنم. روز به روز دریافت من از سهمگین بودن اوضاع بیشتر می‌شود و این کام آدم را زهر می‌کند. برای همین سعی می‌کنم کمتر حرف بزنم و جایی هم نروم و از معاشرت با دیگران پرهیز می‌کنم.»

به نظر او: «به غیر از حمله آمریکا هیچ راه دیگری نمی‌تواند ما را از دست جمهوری اسلامی نجات دهد. چون اگر چهل میلیون هم بیرون بروند حکومت نشان داده است که معترضان را بی‌رحمانه می‌کشد و جان انسان‌ها برایش کوچکترین اهمیتی ندارد. ما می خواهیم این‌ها بروند به هر قیمتی که شده است.»

تظاهرات اعتراضی امسال بر خلاف اعتراضات گذشته، با واکنش‌های مکرر کاخ سفید همراه بود. دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا، چندین بار تهدید کرد که در صورت کشته شدن معترضان، به مواضع حکومت حمله خواهد کرد؛ اقدامی که به گفته برخی تحلیلگران، کم‌سابقه بود.

او در آخرین اظهار نظر خود گفت جهان «احتمالا طی ۱۰ روز آینده» خواهد فهمید که آیا کشورش با ایران به توافق می‌رسد یا اقدام نظامی انجام خواهد داد.

در پیام‌هایی که برخی از مخاطبان برای بی‌بی‌سی فرستاده‌اند، از استرس و نگرانی ناشی از شرایط پیش‌بینی‌ناپذیر و پیامدهای اعتراضات دی‌ماه سخن گفته شده است. برخی از آنها می‌گویند این وضعیت آنها را دچار اضطراب و فرسودگی شدید کرده است. برخی هم نگران سالمندان خانواده هستند که در این شرایط آسیب پذیرتر هستند.

فرزانه ۵۸ ساله و بازنشسته می‌گوید نوه‌های خواهرش مضطرب‌اند و خودش هم هر شب به پشت پنجره می‌رود تا ببیند آیا جنگی آغاز شده است یا نه. او می‌گوید شدت ناامیدی در هفته‌های اخیر چنان بوده که گاهی احساس می‌کند ادامه دادن بسیار دشوار است، اما مسئولیتش در قبال پدر و مادر سالخورده‌اش مانع از فرو رفتن بیشتر در این حال‌و‌هوا می‌شود. به گفته او، «مردم خیلی فرسوده شده‌اند و چه جنگ بشود و چه نشود، مردم بازنده اصلی این اوضاع هستند.»

برخی از مخاطبان می‌گویند در حالی که دیگر چیزی به سال نو نمانده، بازارهای امسال بی‌رونق است و حال و هوای نوروزی و بهاری در معابر یا وسایل حمل و نقل عمومی دیده نمی‌شود.

احمد فروشنده میان سال مبل در یافت آباد تهران، با اشاره به «وضعیت اسفناک و کسادی بازار در روزهای نزدیک به عید»، به خریدهای روزهای اخیرش برای دوران جنگ اشاره می‌کند: «از خریدن پتوی نجات و کیسه خواب تا چراغ قوه و مواد خوراکی» او می‌گوید: «این روزها گرانی بیداد می‌کند و فشار وحشتناکی بر روی مردم است و قیمت‌ها حتی مانند یک ماه قبل هم نیست.»

احمد با اشاره به درگیری‌ها در برخی از دانشگاه‌ها که به محل زندگی او نزدیک است، می‌گوید: «من الان بیرون بودم و خیابان‌ها شلوغ بود. انگار امشب جنگ شروع می‌شود. هیاهو و بی‌نظمی و هرج و مرج کامل بر شهر و کشور حاکم است.»

او می‌گوید: «من موافق جنگ نیستم، اما با توجه به سرکوب تمام نیروهای مخالف در داخل، یکی از معدود راه‌های باقی مانده دخالت خارجی است. آیا نتیجه چنین جنگی به نفع مردم ایران است؟ ممکن است جنگی بشود که به نفع مردم نباشد و زیرساخت‌ها از بین برود و آمریکا مانند عراق و افغانستان برود و هرج و مرج برقرار شود و سپس جنگ داخلی. اما از طرف دیگرممکن است باعث تغییر حکومت شود و در نهایت تمامی این اتفاقات به نفع مردم تمام شود. هیچ کس نمی‌داند چه آینده‌ای در انتظار ما است.»