چرا دروزی‌های جولان به دنبال تابعیت اسرائیل هستند؟

لیث ابو صالح می‌گوید: «دیگر احساس امنیت نمی‌کنم.» مقابل او، روی میز اتاق نشیمنش، یک توپ فوتبال قرار دارد که نام‌ها و عکس‌های ۱۲ کودک روی آن چاپ شده است.

همه آن‌ها در ژوئیه ۲۰۲۴ در یک حمله هوایی کشته شدند. یکی از آن‌ها پسر ۱۵ ساله‌اش، فجر، بود. دیگری برادرزاده‌اش حازم، که او هم ۱۵ سال داشت.

کودکان در مجدل شمس، در بلندی‌های جولان تحت اشغال اسرائیل، مشغول بازی فوتبال بودند که یک راکت به زمین بازی اصابت کرد.

اسرائیل گروه شبه‌نظامی مورد حمایت ایران، یعنی حزب‌الله را به انجام این حمله متهم کرد. گروه حزب‌الله این اتهام را رد کرد، اما در حوالی زمانی که راکت فرود آمد، رسانه‌های این گروه اعلام کردند که به سوی یک پایگاه نظامی اسرائیل که کمتر از دو مایل با زمین فوتبال فاصله داشت، راکت شلیک کرده‌اند.

اسرائیل بلندی‌های جولان در جنوب‌ غربی سوریه را در سال ۱۹۶۷ تصرف کرد و در سال ۱۹۸۱ به‌ طور یک‌ جانبه آن را ضمیمه خاک خود کرد؛ اقدامی که در سطح بین‌المللی به رسمیت شناخته نشد، هرچند دولت ترامپ در ایالات متحده در سال ۲۰۱۹ آن را به رسمیت شناخت.

به شهروندان سوریِ متولد این منطقه، مدرک اقامت دائم در اسرائیل داده می‌شود. افرادی که با آن‌ها صحبت کردیم گفتند از زمان آغاز جنگ داخلی این کشور در سال ۲۰۱۱، دریافت مدارک سوری جدید یا به‌ روزشده غیرممکن بوده است.

ابو صالح در دسامبر ۲۰۲۴، چند ماه پس از کشته شدن پسرش، تصمیم بزرگی گرفت. او برای دریافت شهروندی کامل اسرائیل درخواست داد. او توضیح می‌دهد: «ترجیح می‌دهم در سمت قوی‌تر باشم که بتواند از من محافظت کند.»

او یکی از شمار رو به افزایش افرادی است که این مسیر را انتخاب می‌کنند. مجدل شمس یکی از چهار روستایی است که در مجموع محل زندگی حدود ۲۶ هزار نفر از اعضای جامعه مذهبی و قومی دروزی عرب‌زبان است. دروزی‌ها عمدتا در سوریه، اسرائیل و لبنان زندگی می‌کنند و آیین آن‌ها شاخه‌ای از اسلام شیعه است، با هویت و باورهای ویژه خود.

حدود ۲۰ هزار اسرائیلی نیز در بلندی‌های جولان در شهرک‌هایی زندگی می‌کنند که طبق حقوق بین‌الملل غیرقانونی به شمار می‌روند، هرچند اسرائیل این موضوع را رد می‌کند.

در سال گذشته، شمار دروزی‌های سوری بلندی‌های جولان که برای شهروندی اسرائیل درخواست داده‌اند به ‌طور چشمگیری افزایش یافت. طبق آمار وزارت کشور اسرائیل، در سال ۲۰۲۵ این رقم به دو هزار و ۵۴۰ نفر رسید. این تعداد پنج برابر مجموع پنج سال پیش از آن است. تعداد کسانی که در پنج سال قبل‌تر درخواست شهروندی اسرائیل داده بودند، ۵۵۰ نفر بود.

در گذشته، بیشتر دروزی‌های بلندی‌های جولان از درخواست شهروندی اسرائیل خودداری می‌کردند.

وقتی اسرائیل در سال ۱۹۸۱ قوانین خود را در بلندی‌های جولان اعمال کرد، این اقدام با تظاهراتی خشمگین روبه‌رو شد.

در آن زمان، رهبران جامعه دروزی سندی تنظیم کردند که تعهد آن‌ها به هویت سوری‌شان را مشخص می‌کرد و در آن به تحریم مذهبی و اجتماعی هر کسی که شهروندی اسرائیل را بپذیرد، متعهد شدند.

هایل ابو جبل، یکی از پنج نفری که این سند را تدوین کردند، می‌گوید از آن زمان، معدود ساکنانی که درخواست داده‌اند، مجبور بوده‌اند این کار را برای سفر و ارتباط با جهان خارج انجام دهند.

در گذشته، درخواست‌ها محدود و عمدتا به‌صورت پنهانی انجام می‌شد، اما این روند در حال تغییر است و اکنون بنا بر آمار اسرائیل، ۳۲٪ از دروزی‌های بلندی‌های جولان شهروندی اسرائیل دارند.

برای ابو صالح، حمله‌ای که پسرش را کشت عامل اصلی در تصمیم او بود. پس از فعال شدن آژیر، کودکان در حال انتقال به پناهگاه بودند، اما راکت پیش از رسیدن آن‌ها اصابت کرد. زمانی که ابو صالح رسید، پسرش جان باخته بود.

ابو جبل می‌گوید سقوط بشار اسد، رئیس‌جمهور پیشین سوریه و رویدادهای بعدی در شهر سویدا در سوریه نیز به ایجاد فضای ترس در جامعه دروزی‌های جولان کمک کرده و باعث شده درخواست‌های بیشتری «برای حفاظت» ثبت شود، نه از سر تمایل به «اسرائیلی شدن».

مریم که نام واقعی‌اش این نیست، می‌گوید در مارس ۲۰۲۵ همراه با همسر و دو فرزندش برای شهروندی درخواست داده است. او می‌خواست ناشناس بماند، زیرا هنوز این موضوع را به خانواده بزرگش نگفته است.

او می‌گوید از پرصداترین حامیان برکناری بشار اسد بوده، اما هرگز تصور نمی‌کرد جانشین او «چنین تروریستی باشد. این موضوع دیدگاهم را به‌ شدت تغییر داد … نمی‌توانم این کشور را دست‌کم در حال حاضر وطن ببینم».

احمد شرع رئیس‌جمهور جدید سوریه، زمانی رئیس گروه شبه‌نظامی و اسلام‌گرای هیئت تحریر الشام بود. این گروه پیش‌تر با نام جبهه النصره شناخته می‌شد و در آن زمان شاخه سازمان القاعده در سوریه محسوب می‌شد. اما آقای شرع در سال ۲۰۱۶ روابط خود را با القاعده قطع کرد.

در دسامبر ۲۰۲۴، آقای شرع که چهره خود را بازسازی کرده بود، رهبری تصرف دمشق، پایتخت سوریه را بر عهده گرفت و رهبر جدید کشور شد.

در روزهای پس از آن، اسرائیل نیروهای زمینی خود را از بلندی‌های جولان به سمت شرق، به داخل منطقه حائل غیرنظامی‌شده در سوریه و فراتر از آن، منتقل کرد. این نیروها کنترل چندین شهر دروزی را در امتداد جاده منتهی به قله کوه حرمون به دست گرفتند؛ موقعیتی راهبردی که از فرازش می‌توان دمشق را دید.

اسرائیل می‌خواهد منطقه‌ای غیرنظامی‌شده را شامل تمام استان‌های جنوبی سوریه، یعنی سویدا، درعا و قنیطره، در شرق بلندی‌های جولان ایجاد کند؛ درخواستی که سوریه با آن مخالفت کرده و خواستار عقب‌نشینی فوری نیروهای اسرائیلی به مواضعی شده است که پیش از سقوط حکومت اسد در اختیار داشتند.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، بارها وعده داده است از اقلیت دروزی سوریه دفاع کند و مریم معتقد است اسرائیل حفاظت بیشتری از جامعه او نسبت به حکومت سوریه فراهم خواهد کرد.

او می‌گوید رویدادهای شهر عمدتا دروزی‌نشین سویدا در تابستان ۲۰۲۵ این دیدگاه را تایید می‌کند. در ژوئیه، تنش‌های طولانی‌مدت میان دروزی‌ها و قبایل بدوی به درگیری‌های فرقه‌ای مرگبار انجامید.

نیروهای دولتی سوریه اعزام شدند، اما متهم شدند که هم به جنگجویان دروزی و هم به غیرنظامیان حمله کرده‌اند؛ موضوعی که باعث شد ارتش اسرائیل با مجموعه‌ای از حملات هوایی مداخله کند. به گفته اسرائیل این حملات برای حفاظت از دروزی‌ها انجام شد.

در مجموع، بیش از یک‌ هزار نفر در سویدا کشته شدند. مریم معتقد است «سوریه دیگر وطن نیست» و این احساس وجود دارد که دروزی بودن «دلیل کشته شدن» است.

ترس از حملات شبه‌نظامیان جهادی نیز در صدر نگرانی‌های این جامعه قرار دارد و همین امر برخی از مردان جوان دروزی را واداشته تا پس از دریافت شهروندی، تصمیم جنجالی پیوستن به ارتش اسرائیل را نیز بگیرند.

دولان ابو صالح، رئیس شورای محلی مجدل شمس می‌گوید این مساله به حفاظت از خودشان مربوط است. دیدن مردان دروزی که با لباس‌های نظامی و سلاح، در حاشیه شهرهای بلندی‌های جولان گشت‌زنی می‌کنند، به منظره‌ای رایج تبدیل شده است.

ارتش اسرائیل تعداد دروزی‌های سوری حاضر در صفوف خود یا شمار کسانی را که درخواست داده‌اند، اعلام نمی‌کند.

با وجود این ‌که برخی ثبت‌نام کرده‌اند، هایل ابو جبل معتقد است خدمت مردان دروزی در ارتش اسرائیل «به نفع مردم جولان و مبارزه‌شان نیست» و این‌ که نتانیاهو «فقط می‌خواهد شکاف‌ها را میان بخش‌های مختلف جامعه سوریه عمیق‌تر کند». او و دیگر رهبران دروزی بر موضع خود تاکید دارند که «جولان عربی و سوری است».

بی‌بی‌سی از دولت سوریه درباره افزایش درخواست‌ها برای شهروندی اسرائیل، مسائل ایمنی مطرح‌شده از سوی ساکنان بلندی‌های جولان و این ‌که آیا ارتباطی با آن‌ها برقرار کرده است یا نه، پرسش کرد. اما پاسخی دریافت نشد.

لایث ابو صالح بیش از یک سال پس از مرگ پسرش، اتاق این نوجوان را به ما نشان می‌دهد؛ جایی که پیراهن امضاشده فوتبال کریستیانو رونالدو که به پسرش تعلق داشت، هنوز آویزان است. آقای ابوصالح می‌گوید دانش‌آموز خوبی بود و «زندگی‌اش برای ورزش می‌گذشت».

او در انتظار است تا ببیند آیا درخواستش برای شهروندی اسرائیل پذیرفته می‌شود یا نه. آقای ابو صالح می‌گوید شهروندی را «مساله‌ای مرتبط به آزادی فردی» می‌بیند.

او می‌گوید: «وابستگی ما به زمین است و شهروندی زمین را تغییر نمی‌دهد. اما ما به هویت نیاز داریم. دهه‌هاست بدون این‌که بدانیم سوری هستیم یا اسرائیلی زندگی کرده‌ایم و نسل‌هایی که از زمان اشغال به دنیا آمده‌اند می‌گویند: نمی‌توانم زندگی کنم مگر این‌که بخشی از این دولت [اسرائیل] باشم.»

سخن پایانی او «برای هر مادر و پدر، چه دروزی، چه مسیحی، چه مسلمان یا هر کس دیگر» این است که «فرزندت را برای زندگی تربیت کن، نه برای مرگ».