از تک‌تیرانداز تا تیربار؛ کشتار معترضان دی‌ماه ۱۴۰۴ با چه سلاح‌هایی انجام شد؟

«از نزدیک‌های غروب صدای ممتد رگبار شروع شد و تا نیمه‌های شب ادامه داشت. انگار میدان جنگ بود، تمام نمی‌شد. صبح که بیرون رفتم همه‌جا رد خون بود، پیاده‌رو، خیابان، کوچه‌ها، دیوارها… همه‌جا رنگ خون گرفته بود…»

این روایت یک شاهد عینی در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی از محله دره دریژ کرمانشاه از وقایع پنج‌شنبه ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ است. محله‌ای که تنها کمی قبل از قطعی اینترنت، چندین ویدیو از معترضانی که با گلوله نیروهای امنیتی غرق در خون نقش زمین شده بودند، منتشر شد.

اعتراضات‌ دی‌ماه ۱۴۰۴، از لحاظ میزان و نوع سرکوب و خشونت به کار گرفته شده از سوی نیروهای امنیتی بی سابقه است. اگرچه هنوز آمار دقیق کشته‌شدگان مشخص نیست، اما سطح بالای خشونت و استفاده از انواع سلاح‌های کشنده علیه معترضان، خبر از هزاران کشته در سراسر ایران دارد.

تنها در تهران، صدها جسد در کیسه‌های سیاه که در محوطه بیرونی و سوله‌های پزشکی قانونی کهریزک روی هم افتاده و رها شده بودند، خیلی از کیسه‌ها باز بودند، اجساد خونین و و پیکرهای متلاشی شده بیرون زده بود و رد خون بر زمین همه‌جا دیده می‌شد. بعضی از جنازه ها لخت بودند و برخی دیگر هنوز لباس بر تن داشتند و خانواده‌هایی که بهت زده در میان انبوه اجساد دنبال عزیزان کشته‌شده‌شان می‌گشتند، تصویری بود که بعد از چند روز بی‌خبری، جهان را مبهوت کرد و خبر از کشتار گسترده معترضان در سایه قطع اینترنت در خیابان‌های ایران می‌داد.

پیام اخوان، دادستان پیشین دیوان کیفری بین‌المللی سازمان ملل در لاهه به بخش راستی‌آزمایی گفت: «این بزرگ‌ترین کشتار دسته‌جمعی در تاریخ معاصر ایران و یکی از بزرگ‌ترین کشتارهای جهان است.»

کشتار بزرگ معترضان در خیابان‌های ایران با چه سلاح‌های رقم خورد؟

بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی با بررسی صدها ویدیو و عکسی که تاکنون از اعتراضات دی‌ماه منتشر شده، توانسته طیف گسترده‌ای از سلاح‌های کشنده، خودروهای زرهی و سلاح‌های غیرکشنده را شناسایی کند که نیروهای امنیتی برای کشتن معترضان به کار گرفته‌اند.

بررسی‌های ما نشان می‌‌دهد که در جریان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ نیروهای امنیتی این سلاح‌ها را به کار گرفتند:

تیربار / دوشکا

تصاویری که از شهرهای مختلفی مانند تهران، اصفهان، یزدان‌شهر، شهسوار و برخی شهرهای دیگر منتشر شده، تیربارهای سنگین مانند دوشکا را بر روی پیکاپ‌های نیروهای نظامی نشان می‌دهد.

پیش از اینکه در تاریخ ۲۳ دی تصاویر استفاده از تیربار در اعتراضات ایران منتشر شود، بی‌بی‌سی فارسی از طریق منابعی دریافته بود که حکومت ایران این بار نیز در برخی شهرها خودروهای مجهز به تیربار برای کنترل اعتراضات و ایجاد فضای امنیتی استفاده کرده است.

۲۳ دی کانال تلگرام وحیدآنلاین، فعال شبکه‌های اجتماعی، دو عکس از میدان صادقیه تهران در شب ۱۸ دی منتشر کرد که یک پیکاپ سیاه با تیرباری بر پشت آن را نشان می‌داد. بررسی‌های ما نشان می‌دهد این خودرو احتمالا مربوط به گردان امنیتی امام علی سپاه تهران مسلح به دوشکا است.

عکسی که از رژه گردان امنیتی امام علی توسط خبرگزاری فارس منتشر شده، یک پیکاپ سیاه با تیربار بر روی آن را نشان می‌دهد که شباهت زیادی با عکس پیکاپ مجهز به تیربار در میدان صادقیه است.

گردان‌های امام علی یگان‌هایی متشکل از نیروهای بسیج و یکی از ساختارهای سپاه پاسداران برای مقابله با اعتراضات خیابانی است. گردان‌های امنیتی امام علی پس از نیروی انتظامی، یگان ویژه ناجا و نیروهای فعال پایگاه‌های بسیج و مساجد، در سطح چهارم بخش عملیاتی کنترل و مدیریت یا سرکوب اعتراضات شهری قرار دارند.

آمائل کوتلارسکی، مدیر تیم تسلیحات در شرکت اطلاعات دفاعی جینز، می‌گوید تیربار سنگینی که روی وانت مشکی سپاه پاسداران دیده می‌شود، مدل دوشکا-ام است که تحت لیسانس در ایران با نام دی۵۴ تولید شده است.

به جز سپاه و ارتش، نیروهای یگان ویژه که زیرمجموعه فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی (فراجا) هستند نیز از پیکاپ‌های سیاه مسلح به تیربار دوشکا برخوردار هستند.

اولین بار در جریان سرکوب اعتراضات نیزار ماهشهر در آبان ۹۸ نیروهای یگان ویژه علیه معترضان از تیربار دوشکا استفاده کردند که به کشته شدن ده‌ها معترضی که در نیزارها پناه گرفته بودند، انجامید.

در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ نیز در استان‌های کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی نیز نیروهای امنیتی از تیربار علیه معترضان استفاده کردند.

ویدیویی از اعتراضات ۱۹ دی‌ماه یزدان‌شهر در استان اصفهان که شبکه ایران اینترنشنال آن را منتشر کرد، شلیک تیربار به سمت معترضان را نشان می‌دهد. در ثانیه ۴۶ این ویدیو، لحظه شلیک و آتش عظیم آن مشخص است.

در این ویدیو تشخیص اینکه کدام نیروهای نظامی با تیربار شلیک می‌کنند دشوار است، اما لباس خاکی رنگ نظامی و خودروهای پیکاپ سفید شباهت زیادی به نیروهای زمینی سپاه پاسداران دارد. اما چون آرم نظامی نیروها مشخص نیست، نمی‌تواند با قطعیت گفت وابسته به کدام نیروی نظامی هستند.

در ویدیوی دیگری که مکان آن هنوز مشخص نیست، اما بررسی‌های ما نشان می‌دهد که مربوط به اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ایران است، تعداد زیادی از نیروهایی شبیه به سپاه پاسداران دیده می‌شوند که با چندین خودرو در یک بلوار در حال حرکت هستند و بر روی یکی از خودروها تیربار بزرگی قرار دارد.

آمائل کوتلارسکی به بی‌بی‌سی می‌گوید تیربارهای سنگینی که روی وانت‌های سفید دیده می‌شوند، مدل دبلیو ۸۵ ساخت چین هستند که تحت لیسانس در ایران تولید شده است.

به گفته این کارشناس تسلحیات، در ویدیوی اعتراضات ایران، یک تیربار متوسط پی‌کی (PK) نیز در دست نیروهای امنیتی دیده می‌شود.

شرکت تیمز ولی گانز، که در زمینه کارشناسی و بازسازی سلاح‌های نظامی و ورزشی فعالیت دارد به بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی گفت در ویدیوها خودروهای مجهز به تیربارهای سنگین دوشکا قابل مشاهده هستند.

سلاح‌هایی چون تیربارهای دوشکا و دبلیو ۸۵ جزو سلاح‌های سنگین مخصوص میادین جنگ به شمار می‌روند.

دوشکا یک مسلسل سنگین با کالیبر ۱۲/۷میلی‌متری و پوکه‌های ۱۰۸ میلی‌متری است که در دوران جنگ جهانی دوم توسط شوروی و به عنوان یک مسلسل ضد هوایی ساخته شد. بعد از جنگ جهانی دوشکا برای دیگر مقاصد نظامی مانند مسلسل تانک، خودروهای زره‌پوش جنگی و سلاح حمایتی پیاده‌نظام استفاده شد.

در یکی از ویدیوهایی که راستی‌آزمایی کردیم، یکی از مخاطبان دو پوکه فشنگ و یک فشنگ بزرگ را نشان می‌دهد و توضیح می‌دهد که نیروهای امنیتی در اعتراضات میدان بهشت تهران با این گلوله‌ها به سمت مردم شلیک کردند.

شرکت تیمز ولی گانز که این عکس را بررسی کرده به بخش راستی‌آمایی بی‌بی‌سی فارسی گفت فشنگ سیاه بزرگ، پرتابه توپ خودکار ۲۰ میلی‌متری است که برای کاربردهای ضد‌تجهیزات طراحی شده است: «مهمات از این نوع برای تخریب سازه‌ها، خودروها و اهداف سخت، از جمله نفربرهای چرخ‌دار یا زنجیری با زره سبک، به کار می‌روند و برای استفاده علیه افراد طراحی نشده‌اند، هرچند پیامد اصابت آن به انسان فاجعه‌بار خواهد بود.»

به گفته این شرکت وجود خراش روی بدنه این پرتابه نشان می‌دهد که شلیک شده است.

تک تیرانداز

سلاح تک‌تیرانداز از جمله سلاح‌های کشنده‌ای است که بر اساس روایت‌های شاهدان عینی که به بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی داده‌اند و تصاویری که منتشر شده است در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ به‌طور گسترده، مورد استفاده قرار گرفته است.

کارشناس پزشکی قانونی کهریزک در گزارشی که از صداوسیمای جمهوری اسلامی پخش شد، به استفاده از تک‌تیرانداز برای کشتن معترضان اشاره کرد. این کارشناس پزشکی قانونی بدون اشاره به نیروهای نظامی خاصی، می‌گوید «گلوله از بالا به سر یا گردن» به برخی از کشته‌شده‌ها اصابت کرده که نشان می‌دهد «کسی که تیراندازی کرده در ارتفاع بسیار بالا و مسلط قرار داشته است. »

یکی از مهم‌ترین شواهد درباره استفاده از تک‌تیرانداز، ویدیویی از اعتراضات جمعه ۱۹ دی در مشهد است که کانال تلگرامی مملکته منتشر کرده است. این ویدیو را بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی تایید کرده است. در این ویدیو دو نیروی امنیتی با یونیفرم سیاه دیده می‌شوند که در کنار یکی از آنها یک تک‌تیرانداز دراگونوف (SVD) قرار دارد.

آرم نظامی روی یونیفرم سیاه این دو نفر مشخص نیست. برای همین نمی‌توان با قطعیت گفت که آنها نیروهای کدام نهاد نظامی هستند. نیروهای نوپو (نیروهای ویژه پیرو ولایت) زیر مجموعه فراجا و برخی از یگان‌های سپاه پاسداران یونفرم‌های سیاه دارند که از سلاح تک‌تیرانداز دراگونوف هم استفاده می‌کنند.

یکی دیگر از نیروهای غیررسمی سپاه پاسداران به نام نخسا (نیروهای خودجوش سرزمین‌های اسلامی) هم از تک تیرانداز دراگونوف استفاده می‌کند و آرم نظامی این نیرو نشان دراگونوف را دارد.‌

نخسا جزو نیروهای ایرانی بود که در جنگ سوریه حضور داشت و در سرکوب اعتراضات خیابانی از جمله سال ۸۸، آبان ۹۸ و «زن، زندگی، آزادی» نقش داشته است. تاکنون حضور نیروهای نخسا در سرکوب اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ تایید نشده است، اما کانال تلگرامی وابسه به نخسا در پست‌های متعددی معترضان را تهدید به «برخورد» کرده بود.

درباره نخسا بیشتر بخوانید: نخسا در جنگ با اسرائیل؛ نیروهای خودجوش یا اعضای سپاه؟

عکسی هم از پشت‌بام شهرداری اصفهان از سرکوب معترضان منتشر شده است که در آن یک نیروی امنیتی با روپوش نارنجی با تک‌تیراندازی شبیه به دراگونوف در دستش، دیده می‌شود.

شرکت تیمز ولی گانز به بخش راستی‌آزمایی توضیح داد که یک تک‌تیرانداز در موقعیت مناسب می‌تواند با ترکیبی از دقت، غیرقابل‌پیش‌بینی‌بودن و ایجاد ترس، یک یگان نظامی کامل را زمین‌گیر کند و این شرایط برای غیرنظامیان آموزش‌ندیده، اثرش بسیار شدیدتر است: «بیشتر مردم درکی از چگونگی واکنش به تهدیدی دور و نادیدنی ندارند و ترس حاصل به‌طور قطع موجب وحشت جمعی می‌شود.»

بخش راستی‌‌آزمایی بی‌بی‌سی به اطلاعاتی درباره یکی از کشته‌شدگان به نام ابراهیم پوراحمدیان، سرایدار اهل سقز دست یافته است که پنج‌شنبه ۱۸ دی در تهران مقابل چشمان فرزندش با شلیک تک‌تیرانداز به پیشانی کشته شد.

عکس‌های پیکر ابراهیم پوراحمدیان که بی‌بی‌سی به دست آورده، شلیک گلوله به وسط پیشانی را نشان می‌دهد.

کلاشنیکف

کلاشنیکف سلاح سازمانی همه نیروهای نظامی و انتظامی در ایران است. ویدیوهایی که ما بررسی کردیم در آنها استفاده پلیس و سپاه از کلاشنیکف و مدل‌های تولید شده ایرانی به نام کی‌ال دیده می‌شود و در اعتراضات قبلی مانند اعتراضات سال ۱۳۸۸، دی ماه ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و زن، زندگی، آزادی نیز نیروهای امنیتی از کلاشنیکف برای کشتن معترضان استفاده کرده‌اند.

برای مثال ویدیویی که که وحیدآنلاین از اعتراضات ۱۹ دی در آمل منتشر کرد، یک نیروی امنیتی را نشان می‌دهد که با کلاشنیکف به سمت معترضان هدف‌گیری و شلیک می‌کند.

یک شاهد عینی پیش‌تر درباره اعتراضات پنج‌شنبه ۱۸ دی در فیلکه دوم صادقه تهران به بی‌بی‌سی فارسی گفته بود که با «کلاشنیکف مردم را به رگبار بستند.»

ویدیویی دیگری هم از اعتراضات همین روز در فلکه دوم صادقیه تهران منتشر شده است که صدای رگبار نیمه خودکار شنیده می‌شود.

شبکه سیمای آزادی، وابسته به سازمان مجاهدین خلق نیز ویدیویی ۶ دقیقه‌ای از کلانتری ۱۲۶ تهرانپارس منتشر کرده که بر اساس بررسی‌های بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی در این ۶ دقیقه‌ دست‌کم ۲۶۲ بار صدای تیراندازی و رگبار گلوله شبیه به کلاشنیکف شنیده می‌شود.

تعداد تصاویر اختصاصی که از پوکه‌ فشنگ‌های به‌جای مانده در خیابان به دست بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی رسیده است و آمائل کوتلارسکی، مدیر تیم تسلیحات در شرکت اطلاعات دفاعی جینز می‌گوید پوکه فشنگ ۷٫۶۲×۳۹ میلی‌متری در آن دیده می‌شود.

این گلوله مخصوص سلاح‌هایی مانند کلاشنیکف است.

مدیر تیم تسلیحات در شرکت اطلاعات دفاعی جینز به بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید در برخی دیگر از ویدیوها سلاح‌های کی‌ال ساخت ایران دیده می‌شوند. این سلاح‌های کی‌ال ساخت ایران و از کلاشنیکف الگوبرداری شده است.

شاتگان

بررسی‌های ما بر اساس تصاویر و ویدیوهای متعدد از اعتراضات در شهرهای مختلف ایران، استفاده از شاتگان توسط نیروهای امنیتی علیه معترضان را نشان می‌دهد.

بی‌بی‌سی فارسی در گزارش‌های ویدیویی بسیاری در این اعتراضات و اعتراضات پیشین شلیک مستقیم شاتگان ساچمه‌ای به معترضان را در شهرهای مختلف مستند کرده است.

عکسی از اعتراضات ۱۱ دی ۱۴۰۴ در لردگان در استان لرستان، یکی از اعضای پلیس را با شاتگان کالیبر ۱۲ در دست نشان می‌دهد.

در ویدیویی از اعتراضات ۱۷ دی در آبادان که بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی بررسی کرده، شاتگان در دست نیروهای امنیتی دیده می‌شود.

آمائل کوتلارسکی بر اساس بررسی ویدیوها و تصاویری که بی‌بی‌سی در اختیار او قرار داده است، وجود انواع مختلفی از شاتگان در دست نیروهای امنیتی را تایید می‌کند. آقای کوتلارسکی می‌گوید: «شاتگان‌ها متنوع هستند، اما در میان آن‌ها چند مدل «ماهر» هم در پیکربندی استاندارد و هم در پیکربندی کوتاه دیده می‌شود. نیروهایی که کلاه ایمنی موتورسیکلت بر سر دارند، به نظر می‌رسد از یک مدل غیرنظامیِ شکاری استفاده می‌کنند، اما تشخیص دقیق آن دشوار است.»

استفاده از شاتگان در موارد متعددی هم در اعتراضات زن، زندگی، آزادی و هم اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ باعث کشته شدن معترضان و موارد زیادی نیز باعث آسیب‌های چشمی از جمله کوری و از کار افتادگی اعضای بدن معترضان شده است.

دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان تخصصی چشم فارابی در گفت‌وگو با خبرگزاری ایسنا از اوایل روز جمعه ۱۹ دی ۱۴۰۴ تعداد بیماران که همگی آنها با پارگی چشمی در اثر ساچمه و گلوله مواجه بودند افزایش یافت و به گفته او «در مجموع، حدود هزار بیمار به بیمارستان فارابی مراجعه کرده‌اند و این بیماران، افرادی هستند که پارگی چشم داشتند و نیازمند عمل اورژانسی بودند.» ‌

یک منبع آگاه پیش‌تر به بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی گفته بود که بیمارستان فارابی در جمعه ۱۹ دی فارابی «کد بحران» اعلام کرده بود. به این معنی که هیچ بیماری غیر از اورژانسی را نمی‌پذیرفت، همه کادر پزشکی را برای کمک به اورژانس فراخواند و همه جراحی‌های غیر اورژانسی نیز لغو کرد.

بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی تصاویر و مدارک پزشکی چند معترض را که در اعتراضات اخیر در مشهد بر اثر گلوله ساچمه‌ای از ناحیه چشم آسیب دیده بودند، دست یافته است.

تصویر سی‌تی‌اسکن یکی از معترضان فرو رفتن گلوله ساچمه‌ای در بافت چشم را به وضوح نشان می‌دهد. بی‌بی‌سی به دلیل محافظت از این افراد از افشای هویت آنها خودداری می‌کند.

شرکت تیمز ولی گانز می‌گوید شاتگان‌هایی که در تصاویر اعتراضات ایران دیده می‌شود عموما کالیبر ۱۲ هستند که در فاصله نزدیک، به‌ویژه در داخل ساختمان‌ها و مناطق متراکم، به‌شدت مرگبارند.

برای اسلحه‌های شاتگان طیف گسترده‌ای از گلوله‌های ساچمه‌ای با سایزهای متفاوت وجود دارد که هر کدام در صورت اصابت به بدن تاثیر متفاوتی بر جای می‌گذارند.

اسلحه کمری

بررسی‌های ما نشان می‌دهد که در مواردی نیروهای امنیتی از اسلحه کمری که سلاحی کوچک‌تر نسبت به بقیه سلاح‌ها است، اما جزو سلاح‌های کشنده دسته‌بنده می‌شود، استفاده کردند.

در دست نیروهای امنیتی لباس شخصی در دو ویدیویی که از اعتراضات پنج‌شنبه ۱۸ دی در کرمانشاه بررسی کردیم، دست‌کم دو نوع سلاح کمری دیده می‌شود.

آمائل کوتلارسکیمی‌گوید تشخیص نوع سلاح‌های کمری در این ویدیوها دشوار است، اما می‌توان حدس زد که آنها شبیه به طراحی‌های قدیمی‌تر سلاح کمری برتا مدل ۵۰ یا CZ-75 هستند.

دیگر سلاح‌ها

علاوه بر سلاح‌های کشنده و سنگینی که نیروهای امنیتی ایرانی در جریان سرکوب اعتراضات دی ۱۴۰۴ استفاده کردند، بررسی تصاویر نشان می‌دهد از طیف گسترده‌ سلاح‌های سبک‌تر مانند تفنگ پینت‌بال ساچمه‌ای، گاز اشک‌آور، قمه/چاقو، باتون، چوب‌دستی بزرگ، لیزر سبز، ماشین آب‌پاش، خودروی زره‌پوش (اِمرپ) طوفان، خودروی زره‌پوش (امرپ) جسور و خودروی زرهی فاتق استفاده شده است.

این برای اولین بار است که ما در ویدیوهایی که از اعتراضات منتشر شده است، می‌‌بینیم که نیروهای امنیتی در اعتراضات خیابانی از لیزر سبز استفاده کرده‌اند. ما دست‌کم در سه ویدیوی مربوط به شهرهای مشهد و تهران استفاده از لیزر را تایید کرده‌ایم. هنوز مشخص نیست نحوه به‌کارگیری نیروهای امنیتی از لیزر سبز چیست و آیا برای از بین بردن دید معترضان به کار گرفته شده یا نشانه رفتن آنها.

نیروهای مسلح ایران نوعی لیزر سبز که شبیه به سلاح کمری است را در اختیار دارند که برای از بردن موقت دید مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما مشخص نیست لیزر سبزی که در برخی ویدیوها دیده می‌شود، همین است یا نه.

نیروهای امنیتی حتی با چاقو و قمه به معترضان حمله کردند. برای مثال در ویدیوی دوربین‌های مداربسته از حمله نیروهای لباس شخصی به معترضان که در یک آپارتمان پناه گرفته بودند، قمه دیده می‌ود. یا در ویدیویی از اعتراضات پنج‌شنبه ۱۸ دی می‌بینیم یک نیروی لباس شخصی با قمه به یک دختر معترض حمله می‌کند و ضربه‌ای به سر او می‌زند. در ویدیو چندین نیروی امنیتیددیگر هم با یونیفرم نظامی دیده می‌شوند.

اگرچه نیروهای امنیتی در اعتراضات ایران از سلاح‌های غیرکشنده هم استفاده می‌کنند، اما در موارد متعددی چنان استفاده از سلاح‌های غیرکشنده افراطی بوده که به مرگ معترضان منجر شده است. برای مثال محسن محمدپور، کودک کارگر اهل خرمشهر در جریان اعتراضات آبان ۹۸ و مهرشاد شهیدی‌راد در اراک در جریان اعتراضات ۱۴۰۱، هر دو بر اثر تعدد ضربات باتون به سر کشته شدند.

به‌کارگیری این نوع سلاح‌ها به چه معناست؟

پیام اخوان، دادستان پیشین سازمان ملل در دیوان کیفری بین‌المللی (لاهه) به بی‌بی‌سی می‌گوید تا قبل از سرکوب اعتراضات دی‌ماه، بزرگ‌ترین کشتار معترضان در تاریخ معاصر ایران مربوط به اعدام‌های تابستان ۱۳۶۷ بود: «با توجه به اعتراف خود جمهوری اسلامی [که در این اعتراضات] پنج هزار نفر کشته‌ شده‌اند، اعتراضات دی‌ماه در میدان جنگ رخ نداده و مسالمت‌آمیز بوده، حتی اگر برخی در میان میلیون‌ها نفری که اعتراض کردند دست به خشونت زده‌اند، چون مسلح نبودند، به‌طور نظامی کشتن این اشخاص آشکارا یک جنابت علیه بشریت است.»

پیام اخوان به دلیل حجم کشتار معترضان و استفاده از تسلیحات جنگی برای کشتن آنها، سرکوب اعتراضات دی‌ماه را یک «نقض سازمان‌یافته حقوق بشر» و «بزرگ‌ترین کشتار در تاریخ معاصر ایران و یکی از بزرگ‌ترین کشتارها در سراسر جهان» می‌داند.

به گفته شرکت تیمز ولی گانز به‌کارگیری سلاح‌های نظامی علیه معترضان مسالمت‌آمیز «غیرقابل دفاع» است.

به گفته این شرکت در دموکراسی‌های غربی، انتظار می‌رود پلیس از تاکتیک‌های به‌دقت مدیریت‌شده استفاده کند و در صورت لزوم به تجهیزات غیرکشنده کنترل شورش، از جمله آب‌پاش‌ها، برای مدیریت جمعیت، کاهش تنش و بازگرداندن نظم متوسل شود، چراکه هدف کلی همواره به حداقل رساندن آسیب و جلوگیری از جراحات غیرضروری است.