مخالفت ترامپ با نخست‌وزیری نوری مالکی معادلات تشکیل دولت عراق را برهم زد

رسانه‌های عراقی و جهان عرب پیامدهای رد نامزدی نوری مالکی برای نخست‌وزیری عراق از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا را تحلیل کرده و می‌گویند این اقدام آقای ترامپ، در عمل آقای مالکی را از گزینه‌های قابل‌ اتکا برای نخست‌وزیری کنار گذاشته و روند تشکیل دولت جدید عراق را به صحنه کشمکش قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل کرده است.

نوری مالکی پیش‌تر بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ سمت نخست‌وزیری عراق را بر عهده داشت.

آقای ترامپ تهدید کرده در صورتی که آقای مالکی بار دیگر به قدرت بازگردد، حمایت آمریکا از عراق را قطع خواهد کرد، چرا که او را فردی می‌داند که بیش از حد به ایران نزدیک است. آقای ترامپ همچنین آقای مالکی را مسئول آشفتگی‌های سیاسی و اقتصادی دانسته که در دوران نخست‌وزیری‌اش رخ داد.

پوشش رسانه‌‌های عراقی همچنین بر افزایش سردرگمی و شکاف‌های داخلی در «چارچوب هماهنگی»، ائتلاف بزرگ احزاب شیعه، تاکید داشت، به‌طوری که تحلیلگران هشدار دادند این ائتلاف توان رویارویی با واشنگتن را ندارد و در صورت پافشاری بر نوری مالکی، با خطر انزوا و تحریم‌های اقتصادی روبه‌رو خواهد شد.

مفسران به ‌طور کلی ارزیابی کردند که موضع آقای ترامپ گزینه‌های سیاسی را محدود می‌کند و گمانه‌زنی‌ها درباره معرفی یک چهره توافقی، ترتیبات موقت یا برگزاری انتخابات زودهنگام را برای جلوگیری از تعمیق بن‌ بست سیاسی و تنش‌های منطقه‌ای دوباره زنده کرده است.

نامزدی مالکی، «اشتباهی پرهزینه؟»

شبکه اسکای‌نیوز عربی که در امارات متحده عربی مستقر است، گزارش داد که «شکاف‌ها» در ائتلاف «چارچوب هماهنگی»، بر سر این ‌که آیا باید همچنان از نوری مالکی حمایت کرد یا نه، پدیدار شده است.

وب‌سایت شفق نیوز در گزارشی نوشت رد علنی آقای مالکی از سوی آقای ترامپ «یکی از حساس‌ترین پرونده‌ها در صحنه سیاسی عراق» را دوباره گشوده است.

در عنوان این مقاله، مناقشه اخیر بحرانی توصیف شده است که «آینده عراق را تهدید می‌کند».

در این گزارش آمده است که این مداخله، موضوع تشکیل دولت جدید عراق را به «نبردی برای نفوذ در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی» تبدیل کرده که از سیاست داخلی عراق «فراتر رفته است».

یکی از تحلیلگران به این رسانه گفت رد آقای مالکی از سوی آقای ترامپ بخشی از «راهبرد جدید آمریکا در عراق» است که با توجه به روابط نزدیک آقای مالکی با تهران، هدف آن محدود کردن نفوذ ایران در ساختار دولت عراق است.

تحلیلگر دیگری به شفق نیوز گفت موضع آقای ترامپ «سردرگمی بزرگی در چارچوب هماهنگی ایجاد کرده و احزابی را که برای مالکی فشار آورده بودند، در تنگنا قرار داده است». همین تحلیلگر نامزدی آقای مالکی را اشتباهی پرهزینه از سوی بلوک تحت رهبری شیعیان توصیف کرد.

شبکه الشرقیه نیوز مستقر در لندن گفت که دو سناریو مطرح شده است: اجازه دادن به آقای مالکی برای تشکیل دولت به مدت یک سال، یا حفظ دولت موقت برای آماده‌سازی انتخابات جدید.

مالکی برای نخست‌وزیری دیگر «شانسی ندارد»

روزنامه عراقی المدى نوشت که مداخله آقای ترامپ عملا به «شانس مالکی» برای نخست‌وزیر شدن، پایان داده است. این روزنامه افزود که «موضع قاطع» آقای ترامپ نامزدی آقای مالکی را «در معرض خطر» قرار داده است.

المدى نوشت: «ارزیابی‌های سیاسی نشان می‌دهد که نوری مالکی ممکن است به‌صورت تاکتیکی کناره‌گیری کند و از پذیرش مقام [نخست‌وزیری] خودداری کند تا از رویارویی مستقیم با واشنگتن پرهیز شود.»

این روزنامه افزود که سناریوی معرفی یک «چهره توافقی» «بیش از هر زمان دیگری» مطرح شده است.

این نشریه همچنین تاکید کرد که اقدام آقای ترامپ گزینه‌های ائتلاف چارچوب هماهنگی را محدود کرده است و به نقل از یک تحلیلگر نوشت که این چارچوب «توانایی به چالش کشیدن آقای ترامپ را ندارد» و هشدار داد که رویارویی به معنای «انزوا و تحریم‌های اقتصادی» خواهد بود.

این تحلیلگر پیام آقای ترامپ را «تصمیمی سخت» توصیف کرد و در پایان گفت این پیام «معادله سیاسی را تغییر خواهد داد» و آن را به سمت یک چهره توافقی سوق می‌دهد، زیرا «رویارویی به معنای خودکشی سیاسی و پایان آینده آنان [چارچوب هماهنگی] است».

این روزنامه همچنین استدلال کرد که رد آقای مالکی او را از دو جهت تحت فشار قرار داده است: یکی مخالفت آمریکا و دیگری تشدید لحن نیروهای شبه‌نظامی همسو با ایران. به نوشته این روزنامه، این وضعیت برداشت‌ها را تقویت می‌کند که بازگشت او تنش‌های منطقه‌ای را تشدید کرده و عراق را در مقطعی حساس بی‌ثبات خواهد کرد.

روزنامه عراقی العالم الجدید، رد نوری مالکی از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا را به‌عنوان وتوی آشکار آمریکا توصیف کرد که به ‌طور بنیادین توازن روند تشکیل دولت در عراق را تغییر داده و ائتلاف شیعیان تحت عنوان «چارچوب هماهنگی» را تحت «یک فشار خارجی بی‌سابقه» قرار داده است.

این روزنامه افزود که مداخله آقای ترامپ نشان‌دهنده گذار از پیام‌رسانی غیرمستقیم، به اعمال فشار آشکار و در سطح بالا بوده و بازیگران عراقی را وادار کرده است انتخاب‌های خود را بازتنظیم کنند.

بر اساس این گزارش، پیامد فوری این وضعیت آن است که «چارچوب هماهنگی» اکنون با «دو گزینه تلخ» روبه‌روست. یکی ادامه حمایت از آنچه «نامزدی مناقشه‌برانگیز» خوانده شده و پذیرش «هزینه‌های سنگین سیاسی و اقتصادی»، و دیگری سازش با آقای ترامپ و چرخش به ‌سوی یک چهره توافقی با مقبولیت بین‌المللی گسترده‌تر برای جلوگیری از تعمیق بحران.

هشدار آقای ترامپ مبنی بر این‌ که حمایت آمریکا ممکن است متوقف شود، به‌عنوان عاملی تلقی شده که به‌ شدت دامنه مانور این چارچوب را محدود می‌کند.

به نقل از یک تحلیلگر سیاسی آمده است که موضع آمریکا بازتاب‌دهنده «جهت‌گیری قاطع درباره شکل دولت آینده» است و تاکید می‌کند که واشنگتن «از هیچ دولتی که به ‌عنوان محصول اراده ایران یا با حمایت مستقیم تهران تلقی شود، حمایت نخواهد کرد».

العالم الجدید افزود که موضع آقای ترامپ، ائتلاف «چارچوب هماهنگی» را ناگزیر خواهد کرد انسجام داخلی خود را بازنگری کند و شکاف‌های موجود بر سر نامزدی آقای مالکی را آشکارتر سازد و هزینه اصرار بر وحدت بر سر او را افزایش دهد.

تحلیلگر دیگری گفت ناتوانی در واکنش عمل‌گرایانه می‌تواند عراق را دوباره به بن‌بست سیاسی بازگرداند، «اما با هزینه‌ای سیاسی و اقتصادی بالاتر».

واکنش دیگر گروه‌های سیاسی در عراق

اظهارات دونالد ترامپ با واکنش‌هایی در عراق روبرو شده و بازیگران و نهادهای سیاسی عراق موجی از بیانیه‌ها را در رد آنچه «دخالت آمریکا در روند تشکیل دولت» توصیف کردند، صادر کردند.

ائتلاف «بازسازی و توسعه» به رهبری محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر فعلی اعلام کرد که تشکیل دولت «موضوعی کاملا ملی و عراقی است که از اراده مردم سرچشمه می‌گیرد» و در عین حال بر لزوم حفظ روابط متوازن با واشنگتن تاکید کرد.

این ائتلاف در بیانیه‌ای که خبرگزاری شفق‌نیوز آن را منتشر کرد، گفت به‌ عنوان بخشی از ائتلاف «چارچوب هماهنگی» به رهبری شیعیان و بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمانی، این گروه بر اساس قانون اساسی، حق دارد «هر کسی را که شایسته و واجد صلاحیت برای مواجهه با چالش‌ها و مدیریت بحران‌ها بداند» نامزد کند.

با این حال، در این بیانیه بر اهمیت «روابط مثبت و متوازن با کشورهای دوست و هم‌پیمان، به‌ویژه ایالات متحده، بر پایه احترام متقابل به حاکمیت» تاکید شده است.

چهره‌های ارشد پارلمانی لحن تندتری به کار بردند. عدنان فیحان الدلیمی، معاون اول رئیس مجلس از بلوک الصادقون، شاخه سیاسی گروه عصائب اهل الحق که از حمایت ایران برخوردار است، نسبت به «تلاش‌ها برای تحمیل اراده‌های بیرونی و دور زدن منشورهای بین‌المللی» هشدار داد و چنین اقداماتی را تهدیدی مستقیم علیه «صلح و ثبات جهانی» توصیف کرد.

مخالفت عمومی با اظهارات آقای ترامپ به خیابان‌ها نیز کشیده شد. ده‌ها معترض در نزدیکی پل معلق بغداد گرد آمدند و با سر دادن شعارهای ضدآمریکایی، در اعتراض به آنچه «دخالت خارجی در روند سیاسی عراق» خواندند، تجمع کردند.

خبرگزاری الغد پرس گزارش داد که رهبران ائتلاف «چارچوب هماهنگی» در دفتر آقای مالکی دیدار کردند و «پایبندی» خود به نامزدی او را بار دیگر تایید کردند و اظهارات آقای ترامپ را «نقض آشکار حاکمیت عراق» دانستند.

نهادهای دولتی نیز پاسخ‌های متمرکز بر حاکمیت را تکرار کردند. خبرگزاری دولتی واع گزارش داد که شورای عالی قضایی اعلام کرده است پایبندی به جدول‌های زمانی قانون اساسی برای انتخاب رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر ضروری است تا از «هرگونه دخالت خارجی» جلوگیری شود.

خبرگزاری واع همچنین بیانیه‌ای را از سوی ریاست‌جمهوری عراق منتشر کرد که در آن آمده است، عراق «هرگونه مداخله خارجی در امور سیاسی خود را رد می‌کند» و تاکید شده که تشکیل دولت امری حاکمیتی است که تنها عراقی‌ها درباره آن تصمیم می‌گیرند.

در این بیانیه افزوده شده است: «احترام به حاکمیت ملی ستون بنیادین در ساختن دولت و تحکیم ثبات سیاسی است».

گروه‌های نزدیک به ایران، ترامپ را محکوم کردند

همچنین چهره‌ها و گروه‌های برجسته نزدیک به ایران آنچه «دخالت آمریکا در امور سیاسی عراق» توصیف کردند را محکوم کرده‌اند.

اکرم الکعبی، رهبر جنبش شبه‌نظامی النجباء، آنچه «دخالت آشکار خارجی در عراق» خواند را به ‌شدت مورد انتقاد قرار داد.

آقای الکعبی در بیانیه‌ای در شبکه اجتماعی ایکس، تلاش آقای ترامپ و «دار و دسته‌اش» برای «جا زدن خود به‌عنوان قیم‌ها و بازیگران با نفوذ بر عراق، مردمش و منابعش» را نکوهش کرد.

او سپس مارک ساوایا، فرستاده آقای ترامپ به عراق را به تمسخر گرفت و او را «دلال ماریجوانا» خواند که «در او چیزی جز سطحی‌نگری و حماقت نخواهی یافت.»

گروه شبه‌نظامی کتائب حزب‌الله هم «دخالت آشکار دولت آمریکا» در عراق را محکوم کرد.

این گروه در بیانیه‌ای گفت این اقدام در چارچوب «سلسله‌ای از مداخلات نظام‌مند» است که در آن «نهادهای آمریکایی در پی تحمیل قیمومیت خود بر مسیر تصمیم سیاسی عراق بوده‌اند».

این گروه افزود که «این رویکرد خام و از بالا به پایین» نیروهای سیاسی عراق را در برابر «مسئولیتی اخلاقی و تاریخی فراتر از اختلاف‌های تنگ‌نظرانه و محاسبات فوری» قرار می‌دهد و آنان را وادار می‌کند موضعی متحد برای رد «این تلاش تحقیرآمیز برای سلطه» اتخاذ کنند.

به گفته این گروه، موضع آمریکا «یک شخص مشخص را هدف نمی‌گیرد»، بلکه حامل «پیام سیاسی روشنی برای قرار دادن عراق در مدار قیمومیت آمریکا» است؛ پیامی که «دخالت برخی طرف‌ها [در عراق] در جست‌وجوی قدرت از طریق لابی‌های خارجی» را آشکار می‌کند.

این گروه هشدار داد اگر با چنین «سیاست احمقانه‌ای» «مقابله و مقاومت» نشود، عراق به مسیری از «تمکین و تسلیم در برابر سلطه و کنترل اشغالگر آمریکایی» و به «باتلاق وابستگی و عادی‌سازی [روابط با اسرائیل]» کشانده خواهد شد.

گروه عصائب اهل الحق پس از هشدار آقای ترامپ درباره انتخاب المالکی، خواستار وحدت شد و از همه نیروهای سیاسی عراق خواست «تصمیم ملی را یکپارچه کنند و منافع ملی را برای مقابله با همه چالش‌ها و دشواری‌های داخلی و خارجی در اولویت قرار دهند».

این گروه دخالت در امور داخلی عراق و تاثیرگذاری بر «انتقال مسالمت‌آمیز قدرت» را رد کرد.