ویروس نیپا چیست و چقدر خطرناک است؟

ویروس نیپا یک بیماری عفونی جدی است که به صورت دوره‌ای باعث شیوع در بخش‌هایی از آسیا می‌شود.

مسئولان هندی پس از شیوع محلی ویروس نیپا در ایالت بنگال غربی هند، در تلاش هستند تا از گسترش این بیماری جلوگیری کنند.

در پی بستری شدن دو نفر از کارکنان کادر درمان در اوایل ماه جاری به دلیل ابتلا به این ویروس، حدود ۱۱۰ نفر در قرنطینه قرار گرفتند. این افراد با موارد تایید شده در تماس بودند، اما نتایج آزمایش‌های بعدی آن‌ها منفی اعلام شد.

این ویروس که اغلب مرگبار است، می‌تواند از حیوانات به انسان منتقل شود و در حال حاضر هیچ واکسن یا درمانی برای آن وجود ندارد. سازمان جهانی بهداشت این بیماری را در کنار ابولا، زیکا و کووید-۱۹، به دلیل توانایی ایجاد همه‌گیری جهانی، در فهرست بیماری‌های دارای اولویت پژوهشی قرار داده است.

میزان خطر این ویروس چقدر است و چه علائمی دارد؟

راه‌های انتقال ویروس نیپا کدامند؟

طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، عفونت ویروس نیپا یک «بیماری مشترک بین انسان و حیوان» است که از حیواناتی مانند خوک و خفاش‌های میوه‌خوار به انسان منتقل می‌شود.

انتقال این ویروس از طریق مصرف مواد غذایی آلوده و تماس مستقیم با افراد مبتلا نیز امکان‌پذیر است.

بخش‌هایی از آسیا، به‌ویژه هند و بنگلادش، تقریبا به‌صورت سالانه شاهد شیوع این بیماری هستند.

محتمل‌ترین منبع ابتلا در گذشته، مصرف میوه‌ها یا فرآورده‌های میوه‌ای مانند شیره خام خرما بوده که به ادرار یا بزاق خفاش‌های میوه‌خوار آلوده آغشته شده بودند.

نشانه‌های ابتلا به این بیماری چیست؟

طیف ابتلای انسانی به این ویروس از موارد بدون علامت تا عفونت‌های تنفسی حاد (خفیف، شدید) و التهاب مغزی مرگبار (تورم مغز) متغیر است. بیماران معمولا در ابتدا با علائمی مانند تب، سردرد، دردهای عضلانی، تهوع و گلودرد مواجه می‌شوند.

در ادامه، ممکن است بیمار دچار سرگیجه، خواب‌آلودگی و اختلال در سطح هوشیاری شود؛ نشانه‌هایی عصبی که از بروز التهاب حاد مغزی حکایت دارند.

در برخی مبتلایان، ذات‌الریه غیرمعمول و مشکلات حاد تنفسی مشاهده می‌شود. در موارد شدید، التهاب مغزی و تشنج بروز می‌کند که می‌تواند ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت منجر به کما شود.

دوره کمون یا نهفتگی این بیماری (فاصله بین آلودگی تا بروز علائم) بین ۴ تا ۱۴ روز تخمین زده می‌شود؛ هرچند مواردی از دوره نهفتگی طولانی‌ مدت تا ۴۵ روز نیز گزارش شده است.

نرخ مرگ و میر ناشی از ویروس نیپا در میان مبتلایان به ۷۵ درصد می‌رسد.

آیا این بیماری واکسن دارد؟

در حال حاضر هیچ واکسن یا درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد و مداخلات پزشکی تنها به مدیریت علائم و مراقبت‌های حمایتی محدود می‌شود.

سابقه شیوع این ویروس در چه مناطقی بوده است؟

نخستین موج شیوع نیپا در مالزی جان بیش از ۱۰۰ نفر را گرفت و برای مهار آن، ناچار به معدوم‌سازی یک میلیون خوک شدند. نام این ویروس از دهکده‌ای گرفته شده است که برای اولین بار در سال ۱۹۹۹، ویروس در آنجا شناسایی شد.

نیپا به سنگاپور نیز سرایت کرد؛ به گونه‌ای که ۱۱ نفر به آن مبتلا شدند و یک کارگر کشتارگاه که با خوک‌های وارداتی از مالزی در تماس بود، جان خود را از دست داد.

بنگلادش در سال‌های اخیر بیشترین آسیب را دیده است و بیش از ۱۰۰ نفر از سال ۲۰۰۱ بر اثر نیپا جان خود را از دست داده‌اند.

هند نیز به طور متناوب با شیوع این بیماری روبرو می‌شود.

در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۳، ایالت کرالا در جنوب هند شاهد گزارش‌ مواردی از ابتلا به این ویروس بود.

مقامات این ایالت در دوره‌های گذشته موفق شدند با انجام آزمایش‌های گسترده و قرنطینه دقیق افرادی که در معرض تماس با بیماران بودند، شیوع بیماری را ظرف چند هفته مهار کنند.

طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، با توجه به شناسایی ویروس در خفاش‌های کشورهایی چون کامبوج، غنا، اندونزی، ماداگاسکار، فیلیپین و تایلند، این مناطق نیز در معرض خطر شیوع قرار دارند.