گمانه‌زنی درباره «هدف گرفتن راس قدرت» در ایران؛ رسانه‌های اسرائیلی و روسی درباره هدف ترامپ چه می‌گویند؟

با بالا گرفتن نشانه‌های تنش نظامی میان آمریکا و ایران، و تکرار هشدارهای دونالد ترامپ درباره «رو به پایان بودن زمان» برای رسیدن به توافق، روایت رسانه‌ها در اسرائیل، روسیه و ایران از یک نقطه مشترک آغاز می‌شود: این‌که گزینه نظامی بیش از گذشته جدی شده است. با این حال، رسانه‌های مختلف بر ابعاد متفاوتی از ماجرا تمرکز کرده‌اند و تصویر و تفسیر خود را از احتمال درگیری ترسیم می‌کنند.

در اسرائیل، تمرکز برخی رسانه‌ها بر احتمال حمله‌ای گسترده، هدف گرفتن راس حاکمیت ایران و پیامدهای امنیتی آن است.

تحلیل‌ها در روسیه، این تنش را در چارچوبی وسیع‌تر می‌بینند: از محاسبات آمریکا در خاورمیانه تا پیوند آن با جنگ اوکراین، بازار انرژی و موازنه قدرت جهانی.

در ایران نیز دو تصویر هم‌زمان دیده می‌شود؛ از یک‌سو رسانه‌های تندرو با لحن تهدید و نمایش قدرت سخن می‌گویند و از سوی دیگر، در بخش‌هایی از رسانه‌های داخلی و میانه‌رو، تلاش برای کم‌اهمیت جلوه دادن خطر جنگ یا تاکید بر مسیر دیپلماسی به چشم می‌خورد.

رسانه‌های اسرائیل؛ گمانه‌زنی درباره حمله و هدف قرار دادن راس قدرت در ایران

پوشش رسانه‌های اسرائیل عمدتا بر احتمال اقدام نظامی آمریکا به ایران متمرکز بود، با طرح این سناریو که اگر حمله‌ای رخ دهد ممکن است «رهبری» ایران را هدف بگیرد. روزنامه پرتیراژ یدیعوت آحارونوت تیتر یک خود را «آماده‌سازی برای حمله» گذاشت و تصویری از حرکت ناوگان و تجهیزات آمریکا به سوی منطقه منتشر کرد.

روزنامه معاریو هشدار دونالد ترامپ را برجسته کرد که «زمان در حال تمام شدن» است و تهران باید برای جلوگیری از حمله، بر سر برنامه هسته‌ای به توافق برسد. «اسرائیل هیوم» نیز گزارش داد که در محافل تصمیم‌گیری، سناریوی انجام یک «حمله پیش‌دستانه» علیه ایران به طور جدی مورد بررسی قرار گرفته است.

در روایت شبکه کان، رسانه عمومی اسرائیل، منابعی که نام آن‌ها برده نشده پیش‌بینی کرده‌اند دونالد ترامپ ممکن است به اقدامی «گسترده» فکر کند که حتی «تغییر رژیم» را هم در بر بگیرد.

وب‌سایت خبری وای‌نت، زاویه دیگری را برجسته می‌کند: دشواری آمریکا در جمع‌آوری اطلاعات دقیق و اتکا برای یافتن «اهداف باکیفیت» داخل ایران؛ این‌که مشکل اصلی آمریکا کمبود قدرت آتش نیست، بلکه کمبود اهدافی است که زدن آنها بتواند ـ در بهترین حالت ـ «فروپاشی رژیم» را تضمین کند. این وب‌سایت اضافه می‌کند در بدترین سناریو، حمله می‌تواند رهبری جمهوری اسلامی را تضعیف کند و ایران را به میز مذاکره برگرداند.

هم‌زمان، در رسانه‌های راست‌گرا و نزدیک به بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، لحن قطعی‌تری در پیش گرفته‌اند. شبکه ۱۴ می‌گوید حمله «واقعا قرار است اتفاق بیفتد» و تحلیلگران این شبکه استدلال می‌کنند تلاش برای توافق به ترامپ امکان می‌دهد بگوید مسیر دیپلماتیک را «به پایان رسانده» و بعد حمله کند.

در همین شبکه، یک ژنرال سابق گفت که درگیری احتمالی شبیه جنگ ژوئن ۲۰۲۵ نخواهد بود، بلکه بزرگ‌تر است و ارتش اسرائیل برای آن آماده نیست. در همین چارچوب، برخی حتی از رویارویی با ایران به عنوان فرصتی برای ازسرگیری جنگ در غزه یاد کرده‌اند.

رسانه‌ها و مفسران روسیه؛ از «قریب‌الوقوع بودن» حمله تا هشدار درباره پیامدهای آن

در تلویزیون دولتی روسیه، موضوع اصلی برنامه‌های مذاکرات احتمالی سه‌جانبه روسیه، اوکراین و آمریکا بوده، اما هشدار دونالد ترامپ به ایران و حرکت «آرمادا» به سوی منطقه نیز پوشش قابل توجهی داشت.

در برنامه «زمان نشان خواهد داد» از شبکه یک روسیه، مجری با اشاره به تشدید تنش‌ها گفت «ابرها در حال جمع شدن بر فراز ایران هستند». در ادامه، یکی از مجری‌های برنامه با یادآوری موضع تهران تاکید کرد که به گفته مقام‌های ایرانی، چیزی به نام «حمله محدود» وجود ندارد و هرگونه اقدام نظامی علیه ایران به منزله آغاز جنگ تلقی خواهد شد.

در همین برنامه، ولادیسلاو شورگین، کارشناس نظامی، با قطعیت گفت ترامپ «تصمیم به حمله» گرفته و با اشاره به تجمع تجهیزات و نیروهای آمریکایی نتیجه گرفت که ضربه «اجتناب‌ناپذیر» است. او حمله احتمالی را نه در قالب جنگی طولانی، بلکه به شکل ضربات «سریع و بسیار قدرتمند» توصیف کرد، با این استدلال که آرایش نیروها برای عملیات طولانی مناسب نیست و مهمات شناورها در بهترین حالت «چند هفته» دوام می‌آورد.

از نگاه او هدف نهایی «سر بریدن» جمهوری اسلامی و نابودی راس رهبری سیاسی است تا راه برای گروهی که به گفته او مدت‌ها به فکر براندازی بوده هموار شود. او افزود اگر این هدف محقق نشود، هدف حداقلی وارد کردن ضربات نمایشی و اعلام پیروزی است.

اما ولادیسلاو شورگین تاکید می‌کند که چنین حمله‌ای با ریسک‌های سنگینی همراه است. به گفته او، اگر ایران دامنه درگیری را به تنگه هرمز بکشاند، خلیج فارس را مسدود کند، منافع و نیروهای آمریکایی را در نقاط مختلف هدف قرار دهد و نیروهای نیابتی خود را در «همه سطوح» وارد میدان کند، دونالد ترامپ با بحرانی جدی روبه‌رو خواهد شد؛ بحرانی که به گفته او می‌تواند حتی پیامدهای داخلی از جمله طرح موضوع استیضاح را به دنبال داشته باشد.

در برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه راسیا-۱، یوگنی پوپوف، مجری و نماینده دومای روسیه، گفت واشنگتن ایران را به «حمله پیش‌دستانه» تهدید می‌کند؛ حمله‌ای که به گفته او در صورت دستیابی آمریکا به اطلاعاتی درباره آمادگی ایران برای اقدام نظامی انجام خواهد شد. او گفت مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، می‌کوشد این رویکرد تهاجمی را در قالب «دفاع از خود» توجیه کند.

در همین برنامه، دیمیتری نوویکوف به ارتباط این پرونده با جنگ اوکراین پرداخت و این‌که آمریکا نمی‌خواهد در این کشور تعهدات سنگینی بدهد تا «دستش» در مناطق دیگر باز بماند. او گفت اروپا باید بار حفاظت از اوکراین را بردارد و آمریکا در ناتو نقش هدایتگر داشته باشد. دیمیتری نوویکوف، ایران را نمونه‌ای روشن از همین رویکرد توصیف کرد و گفت اروپایی‌ها که به صورت سنتی با توسل به زور علیه ایران مخالفت می‌کردند، اکنون به دلیل کمبود منابع و درگیری در بحران‌های دیگر، «حتی قادر به بیان موضعی جدی نیستند». او احتمال استفاده آمریکا از این وضعیت را مطرح کرد، تا حدی که گزینه نظامی با نگاه به «تغییر رژیم» را «کاملا ممکن» خواند.

در کانال‌های تلگرامی نزدیک به کرملین نیز تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌ها درباره اقدام نظامی آمریکا میان «قطعیت» و «تردید» در نوسان است. سرگئی مارکوف می‌نویسد مذاکرات به بن‌بست رسیده، زیرا به گفته او آمریکا «زیاده‌خواهی» می‌کند و این احتمال را مطرح می‌کند که این بار هدف اصلی، ضربه زدن به راس حاکمیت برای فراهم کردن زمینه «تغییر رژیم» و امید بستن به بازگشت اعتراضات خیابانی باشد.

در مقابل، یوری بارانچیک با طرح این پرسش که آیا ایران «محکوم» به حمله است یا نه، به الگوی رفتاری دو دهه اخیر آمریکا اشاره می‌کند؛ الگویی که از تحریم و فشار نیابتی تا تحریک اعتراضات و حملات محدود را در بر می‌گیرد. به گفته او، واشنگتن معمولا تنها زمانی به جنگ مستقیم و گسترده تن می‌دهد که پیروزی سریع تضمین شده باشد، حمایت متحدان وجود داشته باشد و چشم‌انداز پس از درگیری روشن باشد؛ شرایطی که به باور او، در مورد ایران به طور کامل فراهم نیست.

رسانه‌های ایران؛ هشدارهای تند، نمایش قدرت و دو روایت متفاوت

در ایران، به ویژه در رسانه‌های محافظه‌کار و تندرو، تهدیدهای صریح مقام‌ها درباره پیامدهای هرگونه اقدام نظامی آمریکا بازتاب گسترده‌ای یافت. این گزارش‌ها یک روز پس از آن منتشر شد که دونالد ترامپ هشدار داد «زمان در حال تمام شدن» است و از حرکت سریع یک «آرمادا» با «قدرت» و «هدف» به سمت ایران سخن گفت.

شبکه انگلیسی‌زبان پرس‌تی‌وی در بولتن صبحگاهی خود، هشدارهای سپاه پاسداران را در صدر اخبار قرار داد و تاکید کرد تهران برای «همه سناریوهای دشمن» آماده است و هر اقدام نظامی علیه ایران پیش‌تر نیز «ناموفق» بوده است.

این شبکه هم‌زمان به مهمانانی تریبون داد که از توان موشکی ایران برای «غرق کردن آسان» ناوهای هواپیمابر آمریکا سخن گفتند و در همین چارچوب، تصاویر پایگاه‌های زیرزمینی موشکی را پخش کرد. در بخش دیگری از برنامه نیز یکی از مهمانان مدعی شد وضعیت «فوق‌العاده» منطقه می‌تواند ایران را به سمت انجام یک «حمله پیش‌دستانه و غافلگیرکننده» علیه آمریکا و متحدانش سوق دهد.

اما در رسانه‌های داخلی مانند صداوسیما، همین موضوع پوشش نسبتا کم‌رنگ‌تری داشت. بولتن‌های صبحگاهی عمدتا آن را نادیده گرفتند و بیشتر به مسائل اقتصادی و اجتماعی پرداختند.

در رسانه‌ها و کانال‌های آنلاین همسو با حکومت، برخی مطالب به طور مشخص بر نمایش پیام‌های بازدارنده و تهدیدآمیز تمرکز داشتند، از جمله خبرگزاری مهر که با انتشار چند تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی، سناریویی از «سرنوشت متجاوز» را ترسیم کرد و در آن، ناوهای جنگی آسیب‌دیده و تابوت‌هایی با پرچم آمریکا را به تصویر کشید.

روزنامه‌های تندرو هم تیترهای یک را به هشدار علیه ترامپ و ارتش آمریکا اختصاص دادند. کیهان با تیتر «ترامپ باز هم غلط زیادی کرد» از «بستن تنگه هرمز» و «نابودی ناو آمریکایی» به عنوان گزینه‌های در دسترس ایران و متحدانش نوشت و اولتیماتوم ترامپ را «دیپلماسی با لوله تفنگ» خواند.

روزنامه جوان، نزدیک به سپاه هم به نقل از منابع میدانی نامشخص ادعا کرد «۳۰۰ تا ۴۰۰» قایق تندرو به ناو آبراهام لینکلن نزدیک شده‌اند و تاکید کرد برای ایران چیزی به نام «جنگ خفیف یا محدود» وجود ندارد.

هم‌زمان، برخی روزنامه‌های نزدیک به جریان اصلاح‌طلب زاویه دیگری را برجسته کردند: تاکید بر دیپلماسی و تلاش برای جلوگیری از جنگ. روزنامه انگلیسی‌زبان و دولتی ایران‌دیلی در گزارشی بر پرهزینه بودن هرگونه جنگ برای طرف مهاجم تاکید کرد، و روزنامه آرمان امروز نیز درباره تلاش‌های میانجی‌گرانه کشورهایی چون قطر، ترکیه و روسیه برای جلوگیری از تشدید تنش خبر داد.