آمریکا در مورد آینده سیاسی ایران چه می‌گوید؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بعد از دستگیری رئیس جمهوری ونزوئلا و انتقال او به نیویورک، به شوخی و جدی خود را رئیس جمهور ونزوئلا هم خواند.

از آن زمان بعضی از مخالفان حکومت جمهوری اسلامی ایران امیدوار شده‌اند که آقای ترامپ در ایران هم دست به کاری مشابه بزند.

اما آیا آمریکا تصمیم به انجام چنین کاری گرفته است؟ و آیا، آن طور که گروه‌هایی از مخالفان حکومت ایران می‌خواهند، دولت آقای ترامپ برای عوض کردن حکومت در ایران به آن‌ها کمک خواهد کرد؟

مقام‌های دولت آمریکا، و بیشتر از همه آن‌ها دونالد ترامپ، در هفته‌های اخیر بارها درباره اعتراض‌ها در ایران، سرکوب خونین آن‌ها و اقدامات آمریکا برای کمک به معترضان صحبت کرده‌اند. آقای ترامپ حتی به معترضان وعده کمک داد. او در تازه‌ترین پستش درباره ایران در شبکه تروث‌سوشال هشدار داد که فرصت برای مذاکره رو به پایان است و توصیه کرد که حتما تهران به پای میز مذاکره باز گردد. اما پیش از آن فراموش نکرد که به ایرانی‌ها یادآوری کند نیروی نظامی بزرگی در منطقه دارد و از اقدام نظامی علیه این کشور واهمه ندارد.

او در جواب خبرنگاری که از او خواسته بود تا بگوید چه پیامی به ایران فرستاده، گفت که از آن‌ها دو خواسته دارد: اول اینکه «برنامه هسته‌ای نداشته باشند» و دوم اینکه «معترضان را نکشند». او گفت که با مقام‌های ایران در تماس است و بار دیگر از قدرت نظامی آمریکا در منطقه گفت.

«حالا فکر می‌کنی می‌زنند؟»

در روزهای اخیر بسیاری از ایرانی‌ها در سراسر جهان، در شبکه‌های اجتماعی و پای تماشای شبکه‌های خبری، به دنبال یافتن پاسخی برای این سوال هستند که آیا آمریکا به ایران حمله خواهد کرد یا نه. اگر هم به هم‌وطنی برسند بالاخره به زبانی از همدیگر می‌پرسند: « حالا فکر می‌کنی می‌زنند؟»

در گفت‌وگو با سه کارشناس سیاست، که با آمریکا آشنا هستند، از آن‌ها پرسیدم که آیا به گمان آن‌ها آقای ترامپ به ایران حمله خواهد کرد. بیش و کم، هر سه نفر تحلیلشان این بود که هدف دولت آمریکا فعلا براندازی حکومت ایران نیست. اما ممکن است که نوعی از درگیری نظامی اتفاق بیفتد.

نگاه عنقا، که در دولت جو بایدن از مشاوران ارشد وزارت خارجه بود، می‌گوید آمریکا به دنبال آن است که ایران «تسلیم» شود. به این معنا که برنامه هسته‌ای را کاملا متوقف کند؛ در منطقه نقش زیادی بازی نکند و «بپذیرد که خط قرمزهای آمریکا در منطقه باید رعایت شود». خانم عنقا، اما، می‌گوید که دولت آقای ترامپ به دنبال براندازی حکومت فعلی نیست.

آرتا معینی، مدیر پژوهش در «موسسه صلح و دیپلماسی»، می‌گوید آمریکا بیشتر به دنبال «استحاله» رژیم ایران است و برای رسیدن به آن هدف، سیاست «فشار حداکثری» را به کار گرفته و چه در دوره جو بایدن، چه در دوره آقای ترامپ، با جنگ‌های ترکیبی، مثل فرستادن دستگاه‌های دریافت اینترنت ماهواره‌ای استارلینک خواسته که ایران را به تغییر روش وادارد.

حضور نظامی گسترده آمریکایی‌ها در منطقه خلیج فارس، اما، این امکان را به واشنگتن می‌دهد که اگر لازم دانست با ایران درگیر شود. آرتا معینی می‌گوید اگر آمریکا تصمیم بگیرد جلوی حرکت نفت‌کش‌هایی را بگیرد که نفت ایران را به خریداران می‌رسانند، آن وقت ممکن است ایران آن را به منزله «جنگ تلقی کند» و اگر چنین شود، به گفته او ممکن است جنگ به‌ پا شود.

امین سوفیامهر، مدرس فلسفه سیاست در دانشگاه اوکلاهما، تا اینجا با دو تحلیاگر دیگر هم‌رای است که هدف آقای ترامپ براندازی حکومت نیست، اما پیش‌بینی می‌کند که در نهایت این رویارویی به درگیری نظامی ختم شود: «ترامپ چیزی از جمهوری اسلامی می‌خواهد که جمهوری اسلامی قادر به اعطای آن نیست.» به همین دلیل او تصور می‌کند که بالاخره آمریکا به ایران حمله خواهد کرد.

پرسش اصلی، به گمان آقای سوفیامهر، این است که حمله در چه ابعادی باشد: «من فکر می‌کنم که ترامپ سران نظام، نیروهای سرکوب و توان موشکی ایران را هدف قرار می‌دهد.» او می‌گوید حتی چنین حمله‌ای باعث سرنگونی حکومت نخواهد شد: «اما جمهوری اسلامی را در راه سرنگونی و سقوط قرار می‌دهد.»

بحران جانشینی از ایران تا آمریکا

چند سالی می‌شود که در ایران و خارج از کشور، فعالان و تحلیل‌گران سیاسی از «بحران جانشینی» رهبر کنونی جمهوری اسلامی می‌گویند. اینکه بعد از آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی قرار است رهبر بعدی حکومت شود، سوالی اساسی است که تا به حال کسی برای آن پاسخ درخوری نداشته است.

حالا که بسیاری خبر و تصاویر دستگیری رئیس جمهوری ونزوئلا را دیده‌اند، از خودشان می‌پرسند اگر چنین سرنوشتی برای علی خامنه‌ای رقم بخورد آن وقت چه کسی جانشین او خواهد شد. جواب به این سوال هم به اندازه قبلی چندان راحت نیست.

روز چهارشنبه، نهم بهمن، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در جلسه‌ای در سنای آمریکا درباره جایگزین آقای خامنه‌ای گفت که امیدوار است بتوان «در درون ساختارهای موجود، افرادی را پیدا کرد که امکان حرکت به‌ طرف نوعی گذار را فراهم کنند».

خانم عنقا می‌گوید پاسخ وزیر خارجه، «صادقانه» بود و «نشان می‌دهد دولت آمریکا نه برنامه‌ای برای فردای ایران بعد از جمهوری اسلامی دارد؛ نه حتی وانمود می‌کند که برای آن زمان برنامه‌ای دارد.»

او این سخنان آقای روبیو را نشانه دیگری می‌بیند از این‌که آمریکا خیال ندارد حکومت ایران را عوض کند و تنها هدفش تغییر رفتار جمهوری اسلامی است، «بدون آنکه بخواهد مشغول پیامدهای خلا قدرت در ایران شود».

آقای معینی می‌گوید هرچند ممکن است جمهوری اسلامی درباره قصد آمریکا از «تغییر رژیم» در ایران بگوید اما هدفش آن نیست. آمریکا، حتی به دنبال «دموکراسی و حکمرانی خوب» در ایران هم نیست. بلکه آن‌ها دنبال این هستند که «هرکس در ایران حکومت می‌کند، در قبال سیاست‌های آمریکا سر تعظیم فرود بیاورد.»

«عدم حمایت» از رضا پهلوی

دولت آمریکا از شاهزاده رضا پهلوی علنا حمایت نکرده است. آقای ترامپ گفته که تا به حال آقای پهلوی را ملاقات نکرده اما شنیده است که آدم خوبی است و بیش از این اما حاضر به حمایت از آقای پهلوی نشده است.

رئیس سازمان رسانه‌های جهانی ایالات متحده، که تلویزیون صدای آمریکا از زیر مجموعه‌های آن است، چندی پیش بعد از بالا گرفتن انتقادها از بخش فارسی صدای آمریکا و شیوه پوشش خبرهای اعتراض‌های ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که «انتخاب رهبر بر عهده مردم ایران است و صدای آمریکا نباید برای مردم ایران رهبر انتخاب کند.»

امین سوفیامهر، که هوادار شاهزاده رضا پهلوی است، معتقد است به دلیل تجربه‌های بدی که آمریکایی‌ها در عراق و افغانستان داشته‌اند دیگر نمی‌خواهند پشتیبان یک نفر برای رهبری ایران شوند: «اما اگر که توازن قوا تغییر کند و گروه‌های طرفدار شاهزاده پیروز شوند، آن وقت آمریکا و کشورهای غربی برای همکاری با ایران صف می‌کشند.»

خانم عنقا می‌گوید آمریکا اگر از آقای پهلوی حمایت کند، با این کار در دیپلماسی را می‌بندد و وارد فاز تغییر رژیم می‌شود؛ کاری که دونالد ترامپ قصدش را ندارد، چرا که در نهایت هدف آمریکا این است که حکومت فعلی را به عقب‌نشینی وادارد.

با این حال گروه‌هایی در طیف‌های مختلف سیاسی آمریکا هستند که از آقای پهلوی حمایت می‌کنند. یکی از آن‌ها لینزی گراهام، سناتور ارشد جمهوری‌خواه از ایالت کارولینای جنوبی، است که بارها رئیس‌جمهور را تشویق کرده به ایران حمله کند و از آن طرف با رضا پهلوی هم دیدارهایی داشته است. آرتا معینی می‌گوید تمایل سیاستمداران «نومحافظه‌کار» و بخش‌هایی از اپوزیسیون ایران، و حتی گروه‌هایی که در ایران نام آقای پهلوی را صدا می‌کنند، برای تصمیم دولت آمریکا به حمایت از او کافی نیست چون به نظر او «آینده‌ای از دید دولت آمریکا ندارد.»