آیا چین بی‌سروصدا در حال پیروزی در رقابت هوش مصنوعی است؟

هر ماه، صدها میلیون کاربر برای یافتن تازه‌ترین سبک‌ها و ایده‌ها به پینترست مراجعه می‌کنند.

یکی از صفحه‌های این پلتفرم با عنوان «احمقانه‌ترین چیزها» پر است از ایده‌های عجیب و خلاقانه: کفش‌های کراکس که به گلدان گل تبدیل شده‌اند، سایه‌چشم‌هایی به شکل چیزبرگر، یا خانه‌های زنجبیلی ساخته‌شده از سبزیجات.

اما آنچه بسیاری از خریداران بالقوه نمی‌دانند این است که فناوری پشت این پیشنهادها لزوما ساخت آمریکا نیست. پینترست در حال آزمایش مدل‌های هوش مصنوعی چینی برای بهبود موتور پیشنهاددهی خود است.

بیل رِدی، مدیرعامل پینترست، به من گفت: «ما عملاً پینترست را به یک دستیار خرید مبتنی بر هوش مصنوعی تبدیل کرده‌ایم.»

البته این شرکت مستقر در سان‌فرانسیسکو می‌تواند از میان گزینه‌های متعددِ آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی آمریکایی استفاده کند.

با این حال، از زمان عرضه مدل دیپ‌سیک آر وان چین در ژانویه ۲۰۲۵، فناوری هوش مصنوعی چینی به‌طور فزاینده‌ای به بخشی از زیرساخت پینترست تبدیل شده است.

رِدی از آنچه «لحظه دیپ‌سیک» می‌نامد به‌عنوان یک نقطه عطف یاد می‌کند.

او می‌گوید: «آن‌ها تصمیم گرفتند مدل را متن‌باز منتشر کنند و همین موضوع موجی از مدل‌های متن‌باز را به راه انداخت.»

از جمله رقبای چینی می‌توان به کوئن متعلق به علی‌بابا و کیمی از شرکت مون‌شات اشاره کرد.

مت مادریگال، مدیر ارشد فناوری پینترست، می‌گوید نقطه قوت این مدل‌ها در آن است که شرکت‌هایی مانند پینترست می‌توانند آن‌ها را آزادانه دانلود و متناسب با نیاز خود سفارشی‌سازی کنند؛ امکانی که درباره بیشتر مدل‌های ارائه‌شده از سوی رقبای آمریکایی، از جمله اوپن‌ای‌آی (سازنده چت‌جی‌پی‌تی)، وجود ندارد.

او می‌گوید: «روش‌های متن‌بازی که برای آموزش مدل‌های داخلی خودمان به کار می‌بریم، حدود ۳۰ درصد دقیق‌تر از بهترین مدل‌های آماده بازار هستند.»

به گفته مادریگال، این بهبود در کیفیت پیشنهادها با هزینه‌ای به‌مراتب کمتر به دست می‌آید؛ گاهی تا ۹۰ درصد ارزان‌تر از استفاده از مدل‌های انحصاری که توسعه‌دهندگان آمریکایی هوش مصنوعی ترجیح می‌دهند.

«سریع و ارزان»

پینترست تنها شرکت آمریکایی نیست که به فناوری هوش مصنوعی چین متکی شده است.

این مدل‌ها به‌تدریج در میان شمار زیادی از شرکت‌های فهرست فورچون ۵۰۰ جای خود را باز کرده‌اند.

برایان چسکی، مدیرعامل ایربی‌ان‌بی، در ماه اکتبر به بلومبرگ گفت شرکتش «به میزان زیادی» برای راه‌اندازی عامل خدمات مشتری مبتنی بر هوش مصنوعی خود به کوئن علی‌بابا متکی است.

او سه دلیل ساده برای این انتخاب برشمرد: «خیلی خوب»، «سریع» و «ارزان است».

شواهد بیشتری را می‌توان در پلتفرم هاگینگ فیس یافت؛ جایی که توسعه‌دهندگان برای دانلود مدل‌های آماده هوش مصنوعی مراجعه می‌کنند، از جمله مدل‌هایی از شرکت‌های بزرگی مانند متا و علی‌بابا.

جف بودیه، مدیر توسعه محصول در این پلتفرم، می‌گوید عامل هزینه باعث می‌شود بسیاری از استارتاپ‌های نوپا به‌جای مدل‌های آمریکایی، به سراغ مدل‌های چینی بروند.

او به بی‌بی‌سی گفت: «اگر به مدل‌های ترند در هاگینگ‌فیس نگاه کنید، آن‌هایی که بیشترین دانلود و بیشترین استقبال را دارند، معمولا مدل‌های چینی از آزمایشگاه‌های چینی بخش بزرگی از ده جایگاه اول را به خود اختصاص می‌دهند. بعضی هفته‌ها، چهار مدل از پنج مدل آموزشی برتر، چینی هستند.»

در ماه سپتامبر، کوئن با پیشی گرفتن از لاما متعلق به متا، به پر دانلودترین خانواده مدل‌های زبانی بزرگ در پلتفرم هاگینگ‌فیس تبدیل شد.

متا مدل‌های متن‌باز لاما را در سال ۲۰۲۳ منتشر کرد و تا پیش از عرضه مدل‌های دیپ‌سیک و علی‌بابا، این مجموعه انتخاب اصلی توسعه‌دهندگان برای کاربردهای سفارشی به شمار می‌رفت.

اما انتشار لاما ۴ در سال گذشته بسیاری از توسعه‌دهندگان را ناامید کرد و بنا بر گزارش‌ها، متا اکنون از مدل‌های متن‌باز علی‌بابا، گوگل و اوپن‌ای‌آی برای آموزش مجموعه جدیدی از مدل‌ها استفاده می‌کند که قرار است بهار امسال منتشر شود.

ایربی‌ان‌بی همچنین از چندین مدل دیگر، از جمله مدل‌های آمریکایی، استفاده می‌کند و آن‌ها را به‌طور امن در زیرساخت داخلی خود میزبانی می‌کند. این شرکت می‌گوید داده‌های کاربران هرگز در اختیار توسعه‌دهندگان مدل‌های هوش مصنوعی قرار نمی‌گیرد.

موفقیت چین

در آستانه سال ۲۰۲۵، این تصور غالب وجود داشت که با وجود سرمایه‌گذاری میلیاردی شرکت‌های فناوری آمریکا، شرکت‌های چینی در آستانه پیشی گرفتن هستند.

اما به گفته جف بودیه، «دیگر روایت ماجرا این نیست. امروز، بهترین مدل‌ها، مدل‌های متن‌باز هستند.»

گزارشی که ماه گذشته توسط دانشگاه استنفورد منتشر شد نشان می‌دهد مدل‌های هوش مصنوعی چین «به نظر می‌رسد به سطح رقبا رسیده‌اند یا حتی از آن‌ها پیشی گرفته‌اند»؛ هم از نظر توان فنی و هم از نظر میزان استفاده جهانی.

نیک کلگ، معاون پیشین نخست‌وزیر بریتانیا، در گفت‌وگویی با بی‌بی‌سی گفت به نظر او شرکت‌های آمریکایی بیش از حد بر دستیابی به نوعی هوش مصنوعی متمرکز شده‌اند که شاید روزی از هوش انسانی فراتر رود.

او سال گذشته از سمت خود به‌عنوان رئیس امور جهانی متا، شرکت سازنده لاما کناره‌گیری کرد. مارک زاکربرگ، مدیرعامل متا، میلیاردها دلار برای دستیابی به آنچه «ابرهوش» می‌نامد سرمایه‌گذاری کرده است.

برخی کارشناسان اکنون این اهداف را مبهم و فاقد تعریف روشن می‌دانند و معتقدند همین موضوع فرصتی برای چین فراهم کرده تا بر فضای هوش مصنوعی متن‌باز مسلط شود.

نیک کلگ می‌گوید: «نکته کنایه‌آمیز اینجاست که در رقابت میان بزرگ‌ترین خودکامگی جهان و بزرگ‌ترین دموکراسی جهان، این چین است که بیشتر به دموکراتیزه کردن فناوری‌ای می‌پردازد که دو طرف بر سر آن رقابت می‌کنند.»

گزارش استنفورد همچنین اشاره می‌کند که موفقیت چین در توسعه مدل‌های متن‌باز، تا حدی می‌تواند ناشی از حمایت دولت باشد.

در سوی دیگر، شرکت‌های آمریکایی مانند اوپن‌ای‌آی تحت فشار فزاینده‌ای برای افزایش درآمد و دستیابی به سوددهی قرار دارند و اکنون برای رسیدن به این هدف به تبلیغات روی آورده‌اند.

اوپن‌ای‌آی تابستان گذشته دو مدل متن‌باز منتشر کرد، نخستین مدل‌های متن‌باز این شرکت پس از چند سال اما بخش عمده منابع خود را همچنان صرف توسعه مدل‌های انحصاری کرده است.

سم آلتمن، مدیرعامل اوپن‌ای‌آی، در ماه اکتبر به بی‌بی‌سی گفت این شرکت به‌شدت در حال سرمایه‌گذاری برای تأمین توان محاسباتی بیشتر و عقد قراردادهای زیرساختی جدید است.

او گفت: «درآمد با سرعت زیادی رشد خواهد کرد، اما باید انتظار داشت که ما سرمایه‌گذاری بسیار سنگینی روی آموزش، روی مدل بعدی و مدل بعد از آن انجام دهیم.»