پیام ترکیه به ایران در سفر عراقچی به استانبول چیست؟

دولت ترکیه که به روشنی گفته است تمایلی به افزایش تنش نظامی و وقوع جنگ میان ایران و آمریکا ندارد، تماس‌های خود با دو طرف را برای حل‌وفصل دیپلماتیک اختلافات بر سر برنامه هسته‌ای ایران افزایش داده است.

سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به استانبول در روز ۳۰ ژانویه نیز از همین منظر مهم ارزیابی شده است.

بر اساس گزارش‌ها آنکارا در گفت‌وگوهای خود با آمریکا در سطوح بالا این دیدگاه را منتقل کرده که گزینه نظامی می‌تواند به مخاطرات منطقه‌ای و جهانی منجر شود.

آنکارا همچنین پیام داده که آماده است برای آغاز گفت‌وگوهای مستقیم میان دو طرف وارد عمل شود.

تنش میان ایران و آمریکا از اوایل ماه ژانویه و در پی سرکوب مرگبار معترضان در ایران، بالا گرفته و دستور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای اعزام یک ناوگان قدرتمند دریایی به منطقه و همچنین تهدید او به صدور فرمان حمله به ایران در صورت خودداری تهران از مذاکره، احتمال بروز یک درگیری نظامی جدی را افزایش داده است.

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور، و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، بارها مخالفت خود را با انجام عملیات نظامی علیه ایران اعلام کرده‌اند.

در کنار این موضع‌گیری‌ها، ترکیه با افزایش تماس‌های خود با هر دو طرف آمریکایی و ایرانی، بر ضرورت حل‌وفصل دیپلماتیک مسئله تاکید کرده و از هر دو طرف خواسته است تنش‌ها را کاهش دهند.

تماس‌های اردوغان با ایران و آمریکا

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، روز ۲۲ ژانویه در تماسی تلفنی با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، گفت‌وگو کرد.

بر اساس بیانیه اداره ارتباطات ریاست‌جمهوری ترکیه،‌ آقای اردوغان در این تماس به رئیس‌جمهور ایران گفت: «ترکیه برای آرامش و ثبات ایران اهمیت قائل است و هیچ‌گاه نگاه مثبتی به سناریوهای مداخله خارجی در ایران ندارد.»

رئیس‌جمهور ترکیه همچنین تاکید کرد که «حل مشکلات و جلوگیری از تشدید تنش در منطقه، با منافع ترکیه نیز سازگار است.»

آقای اردوغان روز ۲۷ ژانویه با آقای ترامپ هم گفت‌وگویی تلفنی داشت. در بیانیه رسمی دولت ترکیه آمده است که رئیس‌جمهور این کشور در این تماس تحولات سوریه و غزه و نیز روابط دوجانبه را مطرح کرده است.

اما در این بیانیه اشاره‌ای به این‌که دو رهبر درباره موضوع ایران گفت‌وگو کرده باشند، دیده نمی‌شود.

با این حال، بنا بر گزارش رسانه‌های ترکیه، آقای اردوغان به آقای ترامپ پیشنهاد داده است که ترکیه می‌تواند برای برگزاری دیداری با حضور رهبران ترکیه، آمریکا و ایران به منظور حل مسئله از طریق گفت‌وگو میانجی‌گری کند و گفته است که در صورت لزوم این دیدار می‌تواند به صورت ویدیویی برگزار شود.

تا کنون هیچ‌یک از طرف‌ها درباره این پیشنهاد اظهار نظر نکرده‌اند.

دیدار با تام باراک

تحول مهم دیگری که تلاش‌های دیپلماتیک آنکارا را شتاب بخشیده، سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به ترکیه برای دیدار با هاکان فیدان در ۳۰ ژانویه است.

این دو مقام پیش‌تر در تماس‌های تلفنی خود در روزهای ۱۴ و ۲۸ ژانویه، افزایش تنش میان ایران و آمریکا را بررسی کرده بودند.

دیدار روز جمعه از این جهت اهمیت دارد که ادامه روندی است که آنکارا برای کاهش تنش‌ها آغاز کرده است.

هاکان فیدان یک روز پیش از دیدار با عباس عراقچی، در آنکارا با تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه ایالات متحده در امور سوریه، دیدار کرد.

اطلاعاتی درباره محتوای این دیدار منتشر نشد، اما ارزیابی‌ها در آنکارا نشان می‌دهد که تنش ایران و آمریکا نیز در چارچوب تحولات منطقه‌ای در این گفت‌وگو مطرح شده است.

پیام فیدان برای عراقچی چه خواهد بود؟

به گفته منابع دیپلماتیک ترکیه، هاکان فیدان چهار پیام اصلی را به وزیر امور خارجه ایران منتقل خواهد کرد:

«نمی‌خواهیم زخم‌های بیشتری سر باز کند»

گزارش شده است که ترکیه همین پیام‌ها را در گفت‌وگوهای خود با آمریکا نیز مطرح کرده و این دیدگاه را منتقل کرده است که حل مسئله پیش از تبدیل شدن آن به یک درگیری نظامی تازه در منطقه، به سود همه طرف‌هاست.

هاکان فیدان روز ۲۰ ژانویه نیز در تماسی تلفنی با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، صحبت کرده بود.

آقای فیدان هفته گذشته گفت که نه فقط ترکیه، بلکه همه کشورهای منطقه با یک جنگ جدید مخالف‌اند و افزود که این موضع در تماس‌ها با آمریکا نیز بیان شده است.

او گفت: «در حالی که تازه در حال ترمیم زخم‌های سوریه و عراق هستیم، واقعا نمی‌خواهیم زخم بزرگ دیگری سر باز کند. اما ما هم باید با تمام توان برای حل این مشکلات تلاش کنیم.»

آقای فیدان همچنین گفت که تهران و واشنگتن می‌توانند بر سر پرونده هسته‌ای ایران به توافق برسند، اما آمریکا مسائل دیگری را نیز به این موضوع افزوده است.

از جمله این مسائل، توقف برنامه موشک‌های بالستیک ایران و خودداری از اقداماتی است که امنیت اسرائیل را به خطر بیندازد.

تدابیر امنیتی در مرز ایران و ترکیه

در حالی که ترکیه تلاش‌های دیپلماتیک خود را ادامه می‌دهد، هم‌زمان برای پیامدهای احتمالی یک درگیری نظامی نیز تدابیری در پیش گرفته است.

یکی از نگرانی‌های اصلی، احتمال وقوع موج گسترده مهاجرت از ایران است.

شورای امنیت ملی ترکیه روز ۲۸ ژانویه در نشست خود به موضوع ایران پرداخت و بر اهمیت ثبات این کشور برای امنیت منطقه تاکید کرد.

منابع وزارت دفاع ترکیه نیز در ۲۹ ژانویه اعلام کردند که تنش ایران و آمریکا به دقت زیر نظر قرار دارد.

این منابع با اشاره به این‌که آنکارا «همه تدابیر لازم را در پیش گرفته است»، گفتند: «ترکیه به تلاش‌های خود برای پایان دادن به همه درگیری‌ها و حاکم شدن آرامش و ثبات در منطقه ادامه می‌دهد.»

ترکیه و ایران ۵۶۰ کیلومتر مرز مشترک دارند.

ترکیه، به ویژه برای جلوگیری از مهاجرت غیرقانونی از افغانستان و پاکستان، از سال ۲۰۲۱ ساخت دیوار بتنی در امتداد این مرز را آغاز کرده است.

منابع رسمی جزئیات بیشتری درباره تدابیر جدید ترکیه ارائه نکرده‌اند، اما گفته شده است که برای تامین امنیت، گام‌های تکمیلی دیگری نیز برداشته شده است.