قطب شمال، میدان رقابت قدرت‌ها؛ آیا کانادا می‌تواند از خود دفاع کند؟

قطب شمال کانادا پهنه‌ای عظیم، خطرناک و تا حد زیادی غیرقابل سکونت است که در گستره‌ای نزدیک به چهارمیلیون کیلومتر مربع امتداد دارد. اما این منطقه جمعیت اندکی دارد.

پیر لبلان، فرمانده پیشین منطقه شمالی ارتش کانادا به بی‌بی‌سی گفت: «می‌توانید نقشه اروپای قاره‌ای را بردارید و روی قطب شمال کانادا بگذارید و باز هم جا اضافه بیاید. و آن محیط فوق‌العاده خطرناک است.»

در خط مقدم دفاع از این پهنه عظیم، رشته‌ای فرسوده از رادارهای هشدار اولیه، هشت پایگاه نظامی دارای نیرو و حدود ۱۰۰ نیروی تمام‌ وقت گارد ساحلی قرار دارند که ۱۶۲ هزار کیلومتر خط ساحلی را پوشش می‌دهند؛ چیزی حدود ۶۰٪ از کل سواحل اقیانوسی کانادا.

منطقه‌ قطب شمال به صحنه‌ رقابت شدید ژئوپلیتیکی تبدیل شده است؛ جایی که در دو سوی قطب شمال، روسیه و ایالات متحده قرار دارند. در این میان، چین نیز به‌طور فزاینده‌ای به این منطقه علاقه‌مند شده و خود را یک «کشور نزدیک به قطب شمال» معرفی کرده است. این کشور ناوگان کشتی‌های جنگی و یخ‌شکن‌های خود را به‌طور چشمگیری گسترش داده است.

در میانه این رقابت، کانادا قرار دارد؛ کشوری که جمعیت آن تنها بخش کوچکی از جمعیت بازیگران بزرگ‌تر منطقه قطب شمال را تشکیل می‌دهد.

نزدیک به چهار سال پس از آن‌که امنیت منطقه قطب شمال با تهاجم روسیه به اوکراین به تیتر اول خبرها تبدیل شد، موضوع دفاع از مناطق شمالی کانادا بار دیگر به کانون توجه افکار عمومی بازگشته است. این‌بار به‌دلیل تمایل دونالد ترامپ به گرینلند؛ منطقه‌ خودگردان پادشاهی دانمارک که کاخ سفید آن را برای محافظت از ایالات متحده در برابر دشمنان بالقوه خارجی، حیاتی می‌داند.

منطقه شمالی کانادا از دید دولت دونالد ترامپ پنهان نمانده است؛ دولتی که بنا بر گزارش‌ها، به‌طور فزاینده‌ای نگران آسیب‌پذیری‌های احتمالی در برابر دشمنان ایالات متحده شده است. در ماه آوریل، یک فرمان اجرایی صادر شد که بر «تعهد آمریکا به تضمین آزادی کشتیرانی و تسلط آمریکا بر آبراهه‌های قطب شمال» تاکید می‌کرد.

دولت کانادا به نوبه خود کوشیده است به آمریکا و متحدان ناتو اطمینان دهد که سهم خود را در حفاظت از این منطقه ادا می‌کند.

مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در مجمع جهانی اقتصاد در داووس گفت کانادا از طریق سرمایه‌گذاری‌های «بی‌سابقه» در سامانه‌های راداری، زیردریایی‌ها، هواپیماها و «نیروی انسانی روی زمین» در این منطقه، برای تامین «اهداف مشترک در زمینه امنیت و رفاه در قطب شمال» تلاش می‌کند.

سرهنگ لبلان که در مجموع ۹ سال را در قطب شمال کانادا گذرانده است، گفت این سرمایه‌گذاری‌ها نشان‌دهنده «تغییری بزرگ» در امنیت قطبی است و افزود افزایش هزینه‌های دفاعی کانادا از ۲٪ به ۵٪ تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۳۵، به «اقدام واقعی» در قالب رادارهای فراتر از افق و هواپیماهای اختصاص‌یافته به قطب شمال انجامیده است.

او افزود بخش زیادی از این تمرکز، با توجه دوباره دولت ترامپ به قطب شمال و گرینلند برانگیخته شده است.

آقای لبلان اضافه کرد: «[این موضوع] قطعا به دولت کانادا کمک می‌کند در مسیر درست حرکت کند.»

با این حال، چالش‌ها همچنان پابرجاست؛ از جمله محدود بودن تاسیسات بندری و دشواری‌های تدارکاتی برای پشتیبانی از پایگاه‌های دورافتاده‌ای که گاهی هزاران مایل سرد و خالی از هم فاصله دارند.

در حالی که کانادا و دیگر متحدان آمریکا در ناتو با تلاش دولت آقای ترامپ برای «به دست گرفتن» گرینلند به ‌منظور حفاظت از قطب شمال مخالفت کرده‌اند، چندین کارشناس که با بی‌بی‌سی گفت‌وگو کردند با ارزیابی کلی دولت آمریکا موافق بودند که تقویت فوری ابزار دفاعی در این منطقه ضروری است.

تروی بوفارد، مدیر مرکز امنیت و تاب‌آوری قطبی مستقر در شهر فربنکس در ایالت آلاسکا، گفت هرچند همکاری میدانی آمریکا و کانادا در قطب شمال «مایه رشک جهان» است، اما بخش بزرگی از زیرساخت‌های دفاعی موجود برای مقابله با تهدیدهای دوران جنگ سرد طراحی شده‌اند، نه تهدیدهای کنونی.

او به ‌ویژه نسبت به چشم‌انداز موشک‌های هایپرسونیک هشدار داد که دست‌کم پنج برابر سرعت صوت حرکت می‌کنند و شناسایی و رهگیری آن‌ها به ‌مراتب دشوارتر از موشک‌های بالستیک معمول است که مسیرهای قابل پیش‌بینی بر فراز قطب شمال دارند.

چنین تهدیدی دیگر صرفا یک تهدید نظری نیست.

روسیه از موشک‌های هایپرسونیک در نبرد در اوکراین استفاده کرده است؛ از جمله در حمله‌ای در ژانویه که نخستین به ‌کارگیری عملیاتی موشک «اورشنیک» را رقم زد؛ موشکی که می‌تواند چند کلاهک هسته‌ای حمل می‌کند و با سرعتی در حدود ۱۰ برابر سرعت صوت حرکت می‌کند.

او گفت: «این فناوری همه‌چیز را برای ما تغییر داده است. باید کل سامانه دفاعی آمریکای شمالی را دوباره بررسی کنیم و از نو بسازیم. آنچه اکنون وجود دارد اصلا نمی‌تواند در برابر موشک‌های کروز هایپرسونیک دفاع کند. یعنی صفر درصد.»

او افزود سامانه‌های راداری سنتی مستقر روی زمین، در برابر این فناوری‌های نوظهور «کار نخواهند کرد». ماهواره‌های مستقر در فضا نیز با شکاف‌های پوششی در عرض‌های جغرافیایی بالا روبه‌رو هستند و همین امر تمرکز دوباره و سرمایه‌گذاری در رادارهای فراتر از افق را برانگیخته است.

فناوری فراتر از افق، همراه با حسگرهای فضامحور، به‌طور قابل توجهی بخش کلیدی از سامانه دفاع موشکی برنامه‌ریزی‌شده «گنبد طلایی» دولت ترامپ برای آمریکای شمالی را تشکیل می‌دهد.

در حال حاضر روشن نیست کانادا چه نقشی در «گنبد طلایی» خواهد داشت؛ پروژه‌ای که آقای ترامپ در داووس گفت کانادا باید بابت آن «سپاسگزار» باشد.

دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که کانادا با استقرار «گنبد طلایی» بر فراز گرینلند مخالف بوده است، «با این‌ که گنبد طلایی از کانادا محافظت می‌کند. در عوض، آن‌ها به نفع تجارت با چین رای دادند؛ کشوری که ظرف سال اول آن‌ها را می‌بلعد.»

بی‌بی‌سی برای دریافت نظر با دفتر آقای کارنی تماس گرفت.

این مذاکرات با توجه به روابط موجود، گاه پرتنش بوده است؛ به‌ طوری که آقای ترامپ در ماه مه نوشت کانادا می‌تواند برای پیوستن به این برنامه ۶۱ میلیارد دلار بپردازد یا به‌ عنوان پنجاه ‌و یکمین ایالت آمریکا به ‌طور رایگان بپیوندد.

باب ری، سفیر کانادا در سازمان ملل، اظهارات آقای ترامپ را به «باج‌گیری مافیایی» تشبیه کرد.

با وجود این تنش‌ها، مایکل بایرز، کارشناس امنیت قطبی در دانشگاه بریتیش کلمبیا، گفت نگرانی‌های آمریکا درباره امنیت قطب شمال و تهدیدهای تعرفه‌ای آن‌ها به دولت کانادا کمک کرده است دوباره تمرکز خود را بر قطب شمال بگذارد.

او گفت: «چه نگرانی‌های آمریکا موجه باشد چه نباشد، در اوتاوا این احساس وجود دارد که باید [آن‌ها را] راضی کنیم. هیچ‌ کس موضوع ایالت پنجاه ‌و یکم را جدی نمی‌گیرد، اما آنچه جدی می‌گیریم فشارهای اقتصادی‌ است که آمریکا قادر به اعمال آن‌هاست.»

او افزود: «دولت کانادا کاملا از آن امکان آگاه است.»

با این حال، تنش‌های سطح بالا میان اوتاوا و واشنگتن هنوز به تنش‌های میدانی در قطب شمال تبدیل نشده است و کسانی که در آنجا هستند با اطمینان می‌گویند آمریکا و کانادا دست‌کم فعلا در حال همکاری‌ هستند.

آقای بوفارد گفت: «این کار سیاستمداران است. اوضاع را پیچیده کرده‌اند، اما مجریان کار تا وقتی اجازه داشته باشند با هم کار می‌کنند. همه باید از فضای شعارگونه فراتر بروند.»