چرا آمریکا از فنلاند یخ‌شکن می‌خرد؟

در حالی که دونالد ترامپ، همچنان بر لزوم مالکیت ایالات متحده بر گرینلند پافشاری می‌کند، تمرکز گسترده‌تر او بر منطقه قطب شمال منجر به آن شده است که واشنگتن سفارش ساخت یخ‌شکن‌های جدیدی را صادر کند.

ایالات متحده برای تامین این کشتی‌ها، که توانایی عبور از دریاهای پوشیده از یخ‌های قطور را دارند، به سراغ بزرگ‌ترین متخصص این حوزه در جهان یعنی فنلاند رفته است.

در آزمایشگاه یخ شرکت «آکر آرکتیک تکنولوژی» دما زیر صفر است و مدل کوچک‌سازی‌شده‌ای از یک یخ‌شکن در مخزن شبیه‌سازی ۷۰ متری آن به آرامی پیش می‌رود.

این مدل با شکافتن سطح یخ‌زده آب، گذرگاهی دقیق و صاف باز می‌کند.

این طرح که در تاسیساتی در هلسینکی، پایتخت فنلاند، در حال آزمایش است، به نسل بعدی یخ‌شکن‌های این کشور تعلق دارد.

ریکا ماتالا، مهندس عملکرد یخ، می‌گوید: «برخورداری از مقاومت سازه‌ای کافی و قدرت موتور مناسب برای این کشتی حیاتی است.»

میکا هوویلاینن، مدیرعامل شرکت، می‌گوید شکل شناور هم نقشی تعیین‌کننده دارد و می‌افزاید: «بدنه باید طوری طراحی شود که یخ را با خم کردن به سمت پایین بشکند، نه با بریدن یا برش دادن.»

فنلاند در حوزه یخ‌شکن‌ها پیشتاز بلامنازع جهان است؛ شرکت‌های فنلاندی طراحی ۸۰ درصد از کل یخ‌شکن‌های فعال در دنیا را بر عهده داشته‌اند و ۶۰ درصد این شناورها نیز در کارخانه‌های کشتی‌سازی فنلاند ساخته شده‌اند.

مانو ویسوری، رئیس و مدیرعامل شرکت دولتی «آرکتیا» در فنلاند که ناوگانی متشکل از هشت یخ‌شکن را در اختیار دارد، معتقد است این پیشتازی از سر ضرورت است.

او می‌گوید: «فنلاند تنها کشور جهان است که تمام بندرهایش در فصل زمستان ممکن است یخ بزنند» و می‌افزاید که ۹۷ درصد کالاهای وارداتی این کشور از طریق دریا تامین می‌شود.

در سردترین ماه‌های سال، یخ‌شکن‌ها بنادر فنلاند را باز نگه می‌دارند و برای کشتی‌های بزرگ باری مسیرگشایی می‌کنند. او می‌گوید: «این برای فنلاند یک ضرورت واقعی است؛ ما می‌گوییم فنلاند یک جزیره است.»

به واسطه همین تخصص بود که ترامپ در ماه اکتبر اعلام کرد ایالات متحده در نظر دارد چهار فروند یخ‌شکن برای گارد ساحلی خود به فنلاند سفارش دهد.

هفت فروند دیگر از این شناورها که ایالات متحده آن‌ها را «شناورهای امنیت قطب» می‌نامد، قرار است با بهره‌گیری از طراحی و تخصص فنلاندی در خاک آمریکا ساخته شوند.

ترامپ گفت: «ما در حال خرید بهترین یخ‌شکن‌های دنیا هستیم و فنلاند به ساخت این شناورها شهرت دارد.»

طبق قوانین آمریکا، کشتی‌های نیروی دریایی و گارد ساحلی باید در داخل این کشور ساخته شوند، اما در این مورد خاص، رئیس‌جمهور با استناد به ملاحظات امنیت ملی از این الزام چشم‌پوشی کرد. او علت این تصمیم را «نمایش قدرت نظامی تهاجمی و دست‌اندازی اقتصادی دشمنان خارجی» دانست که منظورش روسیه و چین است.

این نگرانی آمریکا در حالی مطرح می‌شود که با تداوم تغییرات اقلیمی، راه اقیانوس منجمد شمالی برای عبور کشتی‌های باری بازتر شده است؛ البته به این شرط که یخ‌شکن‌ها با مسیرگشایی، پیشاپیش حرکت کنند. این وضعیت، مسیرهای تجاری جدیدی را از آسیا به اروپا می‌گشاید؛ چه از فراز روسیه و چه از شمال آلاسکا و سرزمین اصلی کانادا که در نهایت از کنار گرینلند به سمت جنوب ادامه می‌یابد.

کاهش حجم یخ‌ها همچنین به این معناست که دسترسی به میدان‌های نفت و گاز نهفته در اعماق قطب شمال تسهیل می‌شود.

پیتر ریبسکی، افسر بازنشسته نیروی دریایی آمریکا و کارشناس یخ‌شکن مستقر در هلسینکی، خاطرنشان می‌کند: «واقعیت این است که حالا آمدوشد دریایی در آن بخش از جهان بسیار سنگین‌تر شده است.»

روسیه هم صنعت نفت و گاز فعالی در منطقه دارد و هم مسیر جدیدی برای جابه‌جایی کالا بین اروپا و آسیا در آنجا راه انداخته است.

پس از اعلام اولیه طرح توسط ترامپ در پاییز گذشته، اولین قراردادها در ۲۹ دسامبر منعقد شد.

شرکت فنلاندی «راوما مارین کانستراکشنز» بنا دارد دو یخ‌شکن برای گارد ساحلی آمریکا در کشتی‌سازی خود در بندر راوما بسازد. نخستین فروند از این کشتی‌ها باید در سال ۲۰۲۸ تحویل داده شود.

چهار فروند دیگر در لوئیزیانا ساخته خواهد شد؛ به این ترتیب هر ۶ شناور با پیشرانه دیزل-الکتریک و بر اساس طراحی شرکت «آکر آرکتیک تکنولوژی» با همکاری شریک کانادایی‌اش، «سیسپن»، تولید می‌شوند.

این سفارش‌ها با هدف کاهش فاصله با روسیه در تعداد یخ‌شکن‌ها صورت گرفته است. در حال حاضر، روسیه حدود ۴۰ یخ‌شکن در اختیار دارد که ۸ فروند از آن‌ها مجهز به پیشرانه هسته‌ای هستند.

این در حالی است که کل یخ‌شکن‌های فعال آمریکا در حال حاضر فقط به ۳ فروند می‌رسد.

در همین حال، چین حدود ۵ شناور با قابلیت حرکت در مناطق قطبی دارد. آقای ریبسکی با اشاره به اینکه طراحی این شناورها با استانداردهای سخت‌گیرانه (مخصوص یخ‌شکن‌ها) همخوانی ندارد، می‌گوید: «هیچ‌کدام از آن‌ها از نظر فنی یخ‌شکن نیستند؛ اما چینی‌ها در حال گسترش ناوگان خود هستند.»

او می‌افزاید که چین حضور این کشتی‌های به اصطلاح «پژوهشی» را در آب‌های قطبیِ میان آلاسکا و خاور دور روسیه افزایش داده است؛ مناطقی که شامل «منطقه انحصاری اقتصادی» آمریکا نیز می‌شود.

او تاکید می‌کند که وقتی توان پاسخگویی محدود باشد، این وضعیت برای آمریکا به یک چالش جدی تبدیل می‌شود.

لین مورتنسگارد، پژوهشگر موسسه مطالعات بین‌المللی دانمارک، معتقد است تمایل ترامپ برای گسترش ناوگان یخ‌شکن‌ها صرفا به ضرورت‌های عملیاتی در دریاهای یخ‌زده قطب شمال محدود نمی‌شود؛ بلکه هدف او، «نمایش قدرت» در این منطقه است.

او می‌گوید: «اصلا مهم نیست که چند ناو هواپیمابر در اختیار دارید و چقدر از آن‌ها برای تهدید کشورها استفاده می‌کنید؛ حقیقت این است که شما نمی‌توانید با ناو هواپیمابر در قلب اقیانوس منجمد شمالی پیشروی کنید.»

خانم مورتنسگارد می‌گوید: «یخ‌شکن‌ها در حقیقت تنها نوع شناور نظامی هستند که نشان می‌دهند شما کشوری قطبی با توانمندی‌های واقعی در این منطقه هستید. به باور من، بخش بزرگی از نگاه و رویکرد حاکم در آمریکا نیز دقیقا بر سر همین موضوع است.»

در فنلاند، کشتی‌سازی هلسینکی در کرانه ساحلی پایتخت مستقر است؛ اینجا همان مکانی است که نیمی از یخ‌شکن‌های جهان در آن تولید شده‌اند. این کارخانه که اکنون در مالکیت شرکت کانادایی دیوی قرار دارد، امیدوار است قراردادهای جدیدی را با گارد ساحلی آمریکا به امضا برساند.

کیم سالمی، مدیرعامل این کشتی‌سازی، خاطرنشان می‌کند: «شرایط ژئوپلیتیک به‌وضوح تغییر کرده است.»

او می‌گوید: «ما در اینجا با همسایه شرقی خود [روسیه] مواجه هستیم. آن‌ها در حال ساخت ناوگان جدید خود هستند و چینی‌ها نیز ناوگان‌شان را توسعه می‌دهند.»

او می‌افزاید: «آمریکا، کانادا و متحدان غربی به طور کلی به دنبال ایجاد توازن قدرت هستند.»

در یک سالن عظیم کشتی‌سازی، کارگران در حال برش و جوشکاری فولاد برای جدیدترین یخ‌شکن این کارخانه هستند؛ شناور قطب‌پیمای ویژه عملیات سنگین به نام «پولارمکس» که به سفارش گارد ساحلی کانادا ساخته می‌شود.

فنلاندی‌ها به دلیل بهره‌گیری از روش‌های تولید بهینه و دهه‌ها تجربه، این شناورهای پیچیده را با سرعتی چشمگیر می‌سازند؛ این کار معمولا بین دو سال و نیم تا سه سال طول می‌کشد.

آقای ویسوری از شرکت آرکتیا می‌گوید: «ما بیش از ۱۰۰ سال است که در این زمینه تجربه کسب کرده‌ایم. در اینجا چرخه‌ای کامل از طراحان، بهره‌برداران و سازندگان در کنار هم قرار دارند؛ به همین دلیل است که فنلاند ابرقدرت یخ‌شکن‌ها به شمار می‌رود.»